Delegacioni i Kongresit Amerikan në Preshevë: Problemet mes Shqiptarëve dhe Serbisë Janë Reale
Një delegacion i kongresistëve amerikanë, gjatë vizitës së tyre në Luginën e Preshevës të martën, theksoi praninë e problemeve të vërteta mes shqiptarëve dhe Serbisë, duke theksuar rëndësinë e stabilitetit dhe prosperitetit për zgjidhjen e tyre.
Kongresistët Keith Self (Republikan) dhe Suhas Subramanyam (Demokrat) zhvilluan takime me zyrtarë të ndryshëm, përfshirë deputetin e vetëm shqiptar në Kuvendin e Serbisë, Shaip Kamberi, për të mbledhur informacione dhe vlerësime të drejtpërdrejta nga terreni.
Zoti Self deklaroi para gazetarëve: “Kemi konstatuar se ka probleme thelbësore mes shqiptarëve dhe Serbisë, siç edhe e prisnim. Megjithatë, do të vizitojmë edhe Kosovën për të mësuar mbi pozitën e pakicës serbe atje. Pra, po vizitojmë të dyja vendet për të kuptuar më mirë trajtimin e pakicave dhe të drejtat e tyre.”
Kongresisti Subramanyam theksoi se sistemi i edukimit dhe prosperiteti i pabarabartë për shqiptarët në Serbi përbëjnë një problem thelbësor lidhur me të drejtat e pakicave.
Ai shtoi se “realiteti tregon që Serbia, për të avancuar, duhet të jetë në gjendje t’i trajtojë këto çështje.”
Vizita në këtë qytet me shumicë shqiptare në jug të Serbisë vjen pas miratimit, në fillim të këtij viti, nga Komiteti për Punë të Jashtme i Dhomës së Përfaqësuesve të Kongresit Amerikan, të një draftligji që i kërkonte Sekretarit Amerikan të Shtetit të përgatiste një raport të plotë mbi pozitën e pakicave në Serbi, me theks të veçantë te shqiptarët në Luginën e Preshevës.
Ky draftligj, i iniciuar nga kongresisti Keith Self, parashikon shqyrtimin e disa çështjeve kyçe që prekin pakicën shqiptare në Serbi, përfshirë pasivizimin e adresave, pra fshirjen e qytetarëve nga regjistrat zyrtarë.
Ai adreson gjithashtu kufizimet në përdorimin e gjuhës shqipe në institucionet publike, mosnjohjen e diplomave të lëshuara në Kosovë dhe mungesën e teksteve shkollore në gjuhën shqipe.
Këto probleme janë evidentuar edhe në raportin e Departamentit Amerikan të Shtetit për të Drejtat e Njeriut në Serbi, për vitin 2023.
Kryetarja e Komunës së Preshevës, Ardita Sinani, në një deklaratë për Radion Evropa e Lirë, e vlerësoi vizitën e kongresistëve amerikanë si një sinjal të rëndësishëm të vëmendjes ndërkombëtare ndaj pozitës së shqiptarëve në Luginën e Preshevës.
Një ditë më parë, delegacioni qëndroi në Beograd, ku u takua me Sekretaren Shtetërore të Ministrisë së Punëve të Jashtme të Serbisë, Nevena Jovanoviq.
Sipas njoftimit të kësaj ministrie, në takim u diskutuan marrëdhëniet dypalëshe mes Serbisë dhe SHBA-së, situata rajonale, si dhe pozita e bashkësisë serbe në Kosovë.
Ishte planifikuar gjithashtu një takim me kryetaren e Kuvendit të Serbisë, Ana Bërnabiq, por ai u anulua.
Më 24 maj, kongresistët amerikanë vizituan edhe Sarajevën, ku theksuan përkushtimin e tyre ndaj Marrëveshjes së Dejtonit për Paqe dhe integritetit territorial të Bosnje dhe Hercegovinës.
Delegacioni pritet të vazhdojë turneun në Ballkan me një vizitë në Kosovë, ku më 27 maj do të takohen me ushtruesen e detyrës së Presidentes, Albulena Haxhiu, dhe me Kryeministrin Albin Kurti.
**Pozita e Shqiptarëve në Serbi**
Pjesëtarët e bashkësisë shqiptare që jetojnë në jug të Serbisë, në komunat Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc, kanë shprehur shpesh shqetësime për praktika diskriminuese nga autoritetet në Beograd, ndërsa zyrtarët e Qeverisë së Kosovës i kanë mbështetur vazhdimisht kërkesat e tyre.
Kosova u ka ofruar mbështetje në disa fusha, përfshirë bujqësinë, por ka raportuar se Serbia ka penguar ekzekutimin e disa pagesave.
Përfaqësuesit e Luginës së Preshevës dhe shteti serb kanë arritur tri marrëveshje në vitet 2001, 2007 dhe 2013, të cilat parashikonin mbrojtjen e të drejtave dhe integrimin e pakicës shqiptare, por zbatimi i tyre ka mbetur i kufizuar.
Integrimi i shqiptarëve në institucionet shtetërore është gjithashtu pjesë e obligimeve të Serbisë në kuadër të negociatave për anëtarësim në Bashkimin Evropian.
Sipas regjistrimit të fundit të popullsisë në vitin 2022, në Serbi jetojnë mbi 60 mijë shqiptarë, të cilët përbëjnë pakicën e katërt më të madhe në këtë vend.
Ndërkohë, vendimi i Beogradit për rikthimin e shërbimit të detyrueshëm ushtarak ka shkaktuar shqetësim te shqiptarët e kësaj zone, të cilët shprehen se kanë përvoja të dhimbshme nga e kaluara.
Në një raport të Komitetit të Helsinkit për të Drejtat e Njeriut në Serbi, publikuar në vitin 2021, Presheva, Medvegja dhe Bujanoci përshkruhen si “peng i marrëdhënieve mes Kosovës dhe Serbisë”.