**Reduktimi i KFOR-it në Kosovë: Stabilitet apo pikëpyetje për të ardhmen?**
Reduktimi i paralajmëruar i trupave të KFOR-it në Kosovë po prezantohet nga NATO si rezultat i një vlerësimi të kujdesshëm dhe shenjë e një situate të qëndrueshme sigurie në terren. Megjithatë, ky zhvillim ngre pikëpyetje thelbësore mbi të ardhmen e sigurisë, rolin e institucioneve vendore dhe balancat politike në rajon.
Prania ushtarake ndërkombëtare në Kosovë po hyn në një fazë të re, ku zvogëlimi i trupave shihet si reflektim i realitetit aktual në terren. Zyrtarët e NATO-s theksojnë se vendimet janë të maturuara dhe mbështeten në vlerësime të vazhdueshme të sigurisë.
Më 12 qershor, NATO-ja njoftoi një përshtatje graduale të pranisë së saj në Kosovë gjatë vitit të ardhshëm. Sipas komandantit suprem të forcave aleate në Evropë, Alexus G. Grynkewich, ky zhvillim lidhet me rritjen e kapaciteteve të institucioneve vendore të sigurisë, të cilat kanë krijuar hapësirë për zvogëlimin e misionit të KFOR-it. Aleanca theksoi se ndryshimet do të jenë të kujdesshme, në përputhje me kushtet në terren, dhe të kthyeshme nëse situata e kërkon.
Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, e përshkroi këtë si një “lajm të mirë” për Kosovën, duke theksuar se situata e sigurisë ka vazhduar të përmirësohet gjatë vitit të kaluar. Ai përmendi si shembull ndalimin e dislokimit të forcave rezervë në Kosovë, pas dy vjetësh rotacioni të vazhdueshëm.
Edhe ministri kosovar i Mbrojtjes, Ejup Maqedonci, thekson se shtrirja e rendit dhe ligjit në gjithë territorin e Kosovës ka qenë një nga faktorët kyç që ka ndikuar në vlerësimin e NATO-s. Ai interpreton këtë zhvillim si konsolidim të kontrollit institucional, veçanërisht pas, siç shprehet ai, “dëbimit të grupeve terroriste dhe kriminale” që kanë operuar në veri të vendit dhe kanë kërcënuar sigurinë.
Veriu i Kosovës, historikisht një vatër tensionesh që nga përfundimi i luftës në vitin 1999, ka parë struktura paralele, barrikada dhe përplasje të herëpashershme. Një nga incidentet më të rënda ndodhi në maj të vitit 2023, kur dhjetëra pjesëtarë të KFOR-it u plagosën gjatë përleshjeve me protestues serbë, gjë që çoi në dërgimin e përforcimeve shtesë nga NATO-ja.
Me mbi 4.600 trupa aktualisht, KFOR-i pritet të reduktohet në rreth 3.500 ushtarë. Shtetet e Bashkuara, Italia dhe Hungaria janë kontribuuesit më të mëdhenj. Komanda Evropiane e SHBA-së ka konfirmuar se kontributi amerikan do të përshtatet në faza dhe bazuar në vlerësimin e rrezikut. Prania amerikane në KFOR konsiderohet thelbësore për peshën politike, kapacitetet ushtarake dhe efektin parandalues të misionit.
Douglas Lute, ish-ambasador amerikan në NATO dhe ish-komandant i Brigadës Shumëkombëshe Lindje në Kosovë, beson se vendimi i Komandës Evropiane të SHBA-së është rezultat i një vlerësimi të kujdesshëm dhe jo një sinjal tërheqjeje. Ai thekson se KFOR-i mbetet një mision thellësisht shumëkombësh, ku balanca e kontributeve mes SHBA-së dhe aleatëve evropianë është thelbësore.
Aktualisht, SHBA-ja ka rreth 590 ushtarë në KFOR, një ulje e ndjeshme nga mbi 5.000 trupa në vitin 1999. Ky reduktim vjen në kontekstin e një rishikimi më të gjerë të pranisë ushtarake amerikane në Evropë.
Pavarësisht besimit të ministrit Maqedonci se Policia e Kosovës dhe Forca e Sigurisë së Kosovës (FSK) janë të mirëpërgatitura për të garantuar sigurinë, ai thekson se prania amerikane në KFOR mbetet jetike.
Megjithatë, debati nuk mund të ndahet nga një kufizim i vjetër politik që përcakton rolin e FSK-së në veri. Ky kufizim buron nga një zotim i vitit 2013, i formalizuar nga kryeministri i atëhershëm Hashim Thaçi, sipas të cilit dislokimi i FSK-së në veri kërkon pëlqimin paraprak të KFOR-it. Maqedonci vlerëson se ky zotim nuk duhej të ishte bërë, duke argumentuar se FSK-ja ka mandat kushtetues dhe ligjor të veprojë në të gjithë territorin. Zyrtarët e NATO-s, ndërkohë, pohojnë se procesi i “optimizimit” nuk prek marrëveshjet ekzistuese dhe se dislokimi i FSK-së në veri mbetet i kushtëzuar nga miratimi i komandantit të KFOR-it.
Gjenerali Lute sugjeron se NATO-ja dhe autoritetet e Kosovës janë në pozicionin më të mirë për të gjykuar nëse kjo marrëveshje ka ende kuptim. Ai thekson se prioriteti kryesor i Kosovës duhet të jetë politik, jo ushtarak, duke vënë theksin te nevoja për një qeveri gjithëpërfshirëse, sundimin e ligjit dhe bashkëjetesën ndëretnike. Lute nuk sheh asnjë skenar të afërt për ndërhyrje ushtarake nga Serbia, duke zhvendosur debatin drejt forcimit të qeverisjes së brendshme të Kosovës.