**BE: Ndryshimet në Ligjin për Gjykatën Speciale të papranueshme për Kosovën**
Brukseli ka shprehur qartë se ndryshimet e miratuara nga Kuvendi i Kosovës në Ligjin për Dhomat e Specializuara janë të papranueshme dhe bien ndesh me detyrimet thelbësore të vendit ndaj Bashkimit Evropian. Komisionarja Evropiane për Zgjerim, Marta Kos, theksoi këtë qëndrim gjatë takimit të ministrave të Jashtëm të BE-së në Luksemburg, më 12 tetor.
Marta Kos kritikoi ashpër aktin e ndryshimit të rregullave ligjore ndërkohë që proceset gjyqësore janë ende në zhvillim e sipër. “Dua të jem e qartë se ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara në Kosovë bien ndesh me detyrimet themelore të Kosovës ndaj BE-së. Kjo është e papranueshme,” deklaroi ajo. Sipas Kos, modifikimi i rregullave gjatë zhvillimit të një procesi gjyqësor bie ndesh me standardet ndërkombëtare të shtetit të së drejtës.
Ajo dërgoi një mesazh të qartë për vendet kandidate: “Mesazhi im është shumë i thjeshtë. Zgjerimi evropian po ecën përpara. Nëse vendet kandidate bëjnë hapa prapa, ato nuk janë në rrugën e duhur dhe nuk do të mund të bëhen anëtare të BE-së.”
Deklarata e Kosit vjen pas miratimit, javën e kaluar, nga ana e Kuvendit të Kosovës, të ndryshimeve në ligjin që rregullon funksionimin e Dhomave të Specializuara në Hagë, të njohura gjerësisht si Gjykata Speciale. Këto ndryshime ligjore synojnë të kufizojnë juridiksionin e Dhomave të Specializuara, duke ngushtuar periudhën kohore dhe kategoritë e veprave penale që ato mund të trajtojnë. Ndër të tjera, ato parashikojnë uljen e dënimit maksimal me burgim në 15 vjet, mundësinë e ankimimit në Gjykatën Supreme të Kosovës dhe vuajtjen e dënimeve brenda Kosovës.
**Kërkesa e BE-së për pavarësinë e Speciales**
Qëndrimi i Kosit është paralajmërimi më i fundit nga BE-ja lidhur me këto ndryshime. Më 8 tetor, Shërbimi Evropian i Veprimit të Jashtëm deklaroi se ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara janë në kundërshtim me detyrimet ndërkombëtare të Kosovës ndaj BE-së. BE-ja theksoi se Dhomat e Specializuara janë një institucion i pavarur gjyqësor, i themeluar përmes vendimeve të Kuvendit të Kosovës në vitet 2014 dhe 2015, dhe se mandati e pavarësia e tyre duhet të respektohen plotësisht.
BE-ja i ka bërë thirrje Kosovës të respektojë detyrimet ndërkombëtare, të garantojë pavarësinë e gjykatës, drejtësinë për viktimat dhe familjet e tyre nga të gjitha komunitetet, si dhe mbrojtjen dhe sigurinë e dëshmitarëve. Shqetësime të ngjashme janë shprehur edhe nga Ambasada e Gjermanisë në Prishtinë, duke theksuar se pavarësia e Dhomave të Specializuara nuk mund të cenohet.
Në Kosovë, Partia Demokratike e Kosovës (PDK) kundërshtoi vlerësimin e BE-së. Deputeti Përparim Gruda deklaroi se ndryshimet nuk shkelin asnjë detyrim ndërkombëtar të Kosovës, dhe se synimi nuk është mbyllja e gjykatës, por kufizimi i mandatit të saj në përputhje me qëllimin e themelimit. Kryeministri Albin Kurti, megjithëse fillimisht i cilësoi ndryshimet si të ngutshme dhe të paanalizuara mjaftueshëm, pa Lëvizjen Vetëvendosje që ai drejton, t’i mbështeste ato gjatë shqyrtimit në Kuvend.
Dhomat e Specializuara, megjithëse pjesë e sistemit gjyqësor të Kosovës, funksionojnë në Hagë me gjyqtarë dhe prokurorë ndërkombëtarë. Ato u themeluan për të trajtuar pretendimet për krime të kryera gjatë dhe pas luftës së viteve 1998-1999 në Kosovë, bazuar edhe në marrëveshjet ndërkombëtare të Kosovës me BE-në, përfshirë shkëmbimin e letrave të vitit 2014, që parashikonte konsultime për ndryshimet ligjore që mund të preknin mandatin e gjykatës.
**Një pengesë tjetër në marrëdhëniet Kosovë-BE**
Kundërshtimi i BE-së ndaj ndryshimeve në Ligjin për Gjykatën Speciale shton një tjetër çështje mospajtimi në marrëdhëniet mes Brukselit dhe Prishtinës, në një kohë kur Kosova ende nuk e ka marrë statusin e vendit kandidat për anëtarësim në bllokun evropian. Kosova aplikoi për anëtarësim në dhjetor të vitit 2022, por mbetet i vetmi vend në Ballkanin Perëndimor pa këtë status.
Përparimi i saj drejt BE-së varet nga reformat në sundimin e ligjit, funksionimi i institucioneve demokratike dhe normalizimi i marrëdhënieve me Serbinë. Në raportin e fundit për zgjerimin, Komisioni Evropian theksoi se afrimi me BE-në kushtëzohet nga përparimi në demokraci, sundimin e ligjit dhe respektimin e të drejtave themelore, si dhe rëndësinë e normalizimit të marrëdhënieve me Serbinë për perspektivën evropiane të Kosovës. Rrugën e Kosovës drejt anëtarësimit e ndërlikon edhe fakti që pesë vende anëtare të BE-së – Spanja, Greqia, Rumania, Sllovakia dhe Qiproja – vazhdojnë të mos e njohin pavarësinë e saj.