**Rrugët drejt stabilizimit të çmimit të naftës në Kosovë: Nga rezervat shtetërore te masat fiskale**
Konflikti midis Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Iranit ka shkaktuar probleme të theksuara në zinxhirin global të furnizimit me naftë, duke rritur ndjeshëm çmimet e karburanteve në mbarë botën. Brenda pak javësh, çmimi i një litri dizel në Kosovë ka shkuar deri në 1.79 euro, krahasuar me 1.33 euro më 3 mars – vetëm tri ditë pas fillimit të sulmeve nga SHBA-ja dhe Izraeli kundër Iranit.
Shtrenjtimi pothuajse i përditshëm i karburanteve në Kosovë ka rritur koston e jetesës dhe u ka shkaktuar vështirësi operacionale bizneseve, duke bërë që vëmendja të drejtohet nga rezervat shtetërore të naftës. Megjithatë, sasia e rezervuar nga Kosova mjafton vetëm për rreth pesë ditë konsumi.
Pavarësisht kësaj, ekspertët vlerësojnë se institucionet duhet t’i lëshojnë këto rezerva në treg. Shaban Halimi, ish-drejtor i Departamentit të Rezervave Shtetërore në kuadër të Ministrisë së Industrisë, Ndërmarrësisë, Tregtisë dhe Inovacionit (MINTI), thotë për Radion Evropa e Lirë se: “Shteti duhet të veprojë, të veprojë me aq sa ka, dhe të jetë transparent. Rezervat e shtetit kanë këtë sasi, kaq ditë mund t’i mbulojmë nevojat, dhe kaq.”
**Si mund të shfrytëzohen rezervat e naftës?**
Sipas Ligjit për Rezervat Shtetërore të Mallrave, shteti blen produkte thelbësore si ushqime, barna dhe naftë. Këto produkte përdoren në raste çrregullimi tregu, luftërash apo katastrofash natyrore. Halimi sqaron se, nëse përdoren me kufizim dhe në mënyrë të orientuar, rezervat mund të zgjasin deri në 10 ditë. “Qeveria mund t’i reduktojë, vetëm për institucionet shtetërore, ato shëndetësore, industrinë, ekonominë, autobusët, dhe të tjerët jo”, thekson ai.
Vendndodhja e këtyre produkteve, sipas ligjit, është sekret shtetëror. Megjithatë, dihet se operatorët ekonomikë privatë kontraktohen për ruajtjen e tyre dhe mbikëqyren vazhdimisht. Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë, Tregtisë dhe Inovacionit (MINTI) nuk ka ofruar përgjigje lidhur me sasinë e rezervave shtetërore të naftës, as nëse planifikohet aktivizimi i tyre në situatën aktuale.
Për shkak të problemeve me transportin publik, shumë qytetarë të Kosovës detyrohen të përdorin automjetet personale për të përmbushur angazhimet e tyre të përditshme.
**Masat qeveritare dhe kërkesat për hapa shtesë**
Deri më tani, MINTI ka vendosur vetëm marzhën maksimale të fitimit të lejuar për shitjen me shumicë dhe pakicë të derivateve të naftës. Sipas këtij vendimi, marzha maksimale tregtare për shitje me shumicë do të jetë deri në 2 centë për litër, ndërsa me pakicë deri në 12 centë për litër.
Kjo masë, megjithatë, po konsiderohet e pamjaftueshme. Shoqata e Naftëtarëve të Kosovës, bizneset dhe partitë opozitare kanë kërkuar nga Qeveria uljen e akcizës dhe Tatimit mbi Vlerën e Shtuar (TVSH), pasi rritja e çmimit të derivateve ndikon edhe në çmimet e tjera. Ata argumentojnë se ulja e tatimeve – akciza prej 0.36 euro dhe TVSH-ja prej 18 për qind të vlerës së produktit – do të lehtësonte barrën për bizneset dhe qytetarët.
Megjithatë, kreu i Shoqatës së Naftëtarëve, Fadil Berjani, i ka thënë Radios Evropa e Lirë se Qeveria “nuk e ka konsideruar të arsyeshme uljen e akcizës dhe TVSH-së”. Ministrja e Industrisë, Mimoza Kusari Lila, ka deklaruar së fundmi se “TVSH-ja nuk ka qenë opsion, për shkak se është shumë problem të përcillet”.
*Ministrja Kusari-Lila.*
**Kosova, e varur nga importi i naftës**
Kosova nuk posedon rafineri të vetën dhe furnizohet tërësisht nga importet. Nga janari deri më 23 mars të këtij viti, vendi importoi rreth 130 milionë euro naftë dhe benzinë. Të ardhurat shtetërore nga akciza ishin rreth 66 milionë euro, ndërsa nga TVSH-ja mbi 30 milionë euro.
Vitin e kaluar, sipas të dhënave të Doganës së Kosovës, u importuan rreth 530 milionë euro naftë dhe benzinë. Për këto derivate, rreth 350 milionë euro ishin tatim akcize dhe mbi 157 milionë euro TVSH. Furnizimet kryesore vijnë nga Gjermania, Hungaria, Greqia, Shqipëria dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, me një pjesë të konsiderueshme që hyn përmes terminalit të Porto Romanos në Durrës.
Kjo varësi e thellë e bën tregun e Kosovës jashtëzakonisht të ndjeshëm ndaj luhatjeve globale. Ndërsa në Kosovë ende nuk ka një vendim institucional për masa lehtësuese, shtetet e tjera të Ballkanit Perëndimor tashmë kanë ndërmarrë hapa të ndryshëm për të frenuar rritjen e çmimeve të karburanteve. /REL/