**Përmirësim në Tregun e Qumështit: Fermerët Shqiptarë Shpresojnë Pas Masave Qeveritare**
Deri para pak muajsh, fermerët në Kosovë përballeshin me një sfidë të madhe: rreth 30 për qind e qumështit të freskët mbetej pa u shitur. Kjo situatë i atribuohej kryesisht konkurrencës së fortë nga produktet e përgatitura me qumësht pluhur dhe yndyra bimore, të cilat shpesh tregtoheshin si produkte tradicionale qumështi.
Pas vendimit të Qeverisë për kufizimin e përdorimit të këtyre lëndëve në industrinë e qumështit, disa fermerë tashmë raportojnë një përmirësim të situatës në treg.
**Rritja e Shitjeve dhe Optimizmi i Fermerëve**
Shifrat e Shoqatës së Prodhuesve të Qumështit, të siguruara nga Radio Evropa e Lirë (REL), konfirmojnë këtë trend pozitiv. Gjatë gjashtëmujorit të parë të këtij viti, fermerët bashkëpunëtorë të shoqatës grumbulluan dhe shitën mbi 45 milionë litra qumësht, ndërsa në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar kjo sasi ishte rreth 35 milionë litra.
Arbnor Binakaj, një fermer nga rrethina e Gjakovës, i cili kujdeset për rreth 40 lopë dhe prodhon deri në 300 litra qumësht në ditë, shprehet optimist. Ai tregon se pasiguria e viteve të mëparshme për shitjen e prodhimit e kishte penguar të investonte dhe zgjeronte fermën. “Kemi kaluar kriza të herëpashershme dhe periudha kur qumështi nuk kishte treg. Tash ka shenja stabiliteti dhe nuk po mbetet qumësht pa u shitur. Për këtë arsye do t’i shtoj investimet dhe kapacitetet e prodhimit, pasi deri tani vaji i palmës dhe qumështi pluhur e kanë zëvendësuar produktin tonë të freskët,” thotë Binakaj për REL, duke planifikuar të rrisë numrin e lopëve nga 40 në 100. Ai thekson rëndësinë e mbajtjes në fuqi të masave qeveritare për të siguruar perspektivë dhe qëndrueshmëri.
Edhe Xhevdet Morina, një fermer nga Rogova e Hasit me rreth 70 lopë, prodhon deri në 900 litra qumësht në ditë dhe pret ndryshime pozitive. Megjithatë, Morina thekson se vetëm kufizimi i vajit të palmës dhe qumështit pluhur nuk mjafton. Ai kërkon informim të qartë të konsumatorëve: “Në markete duhet të ketë ndarje dhe etiketim të qartë të produkteve me yndyrë bimore nga ato me yndyrë shtazore, në mënyrë që konsumatori ta dijë saktësisht se çfarë po blen.”
**Masat Qeveritare dhe Kontrollet**
Më 28 prill, Ministria e Bujqësisë miratoi një paketë kufizimesh me qëllim mbrojtjen e prodhimit vendor dhe konsumatorëve. Kjo paketë parashikon kategorizim dhe deklarim më të qartë të produkteve, ndalon përzierjen e qumështit të freskët me produkte që përmbajnë qumësht pluhur ose vaj palme dhe përfshin kontrolle bashkë me analiza laboratorike. Qumështi pluhur u përfshi gjithashtu në skemën e akcizës.
Rregullat e reja kërkojnë që operatorët që përdorin këta përbërës të pajisen me licenca të veçanta dhe të mos i shesin produktet e tyre me emërtime tradicionale si “qumësht”, “djathë”, “gjizë” ose “krem”, nëse përbërja nuk e justifikon këtë.
Kontrollet e Agjencisë së Ushqimit dhe Veterinarisë (AUV) pas hyrjes në fuqi të masave zbuluan mospërputhje. Në fillim të gushtit, AUV njoftoi se rreth 20 për qind e mostrave të produkteve të qumështit kishin dallime mes përbërjes reale dhe asaj të shënuar në etiketë, ku në shumicën e rasteve u konstatua prania e vajit të palmës së padeklaruar. Pas këtyre vendimeve, Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë, Tregtisë dhe Inovacionit (MINTI) nisi inspektime në tregje, depo dhe te importuesit, duke kërkuar largimin e produkteve me mospërputhje. Megjithatë, MINTI nuk iu përgjigj kërkesës së REL për informacion mbi sasinë e produkteve të larguara.
**Rënia e Importeve, por me Rezerva**
Të dhënat e Doganës së Kosovës tregojnë një rënie të vlerës së importeve të vajit të palmës dhe qumështit pluhur në periudhën janar-korrik të këtij viti, krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit 2023. Importi i vajit të palmës ra nga rreth 3 milionë euro në 2023 në 2.3 milionë euro këtë vit, me një diferencë më të dukshme pas muajit maj. Po ashtu, importi i qumështit pluhur ra nga 1.8 milionë euro në 2023 në rreth 1.3 milionë euro këtë vit.
Naser Bajraktari, kryetar i Shoqatës së Prodhuesve të Qumështit, beson se masat do të shtojnë kërkesën për qumështin vendor dhe fermerët kanë mundësi ta rrisin prodhimin.
Megjithatë, duhet theksuar se vaji i palmës përdoret edhe jashtë industrisë ushqimore, si në sektorin e kozmetikës, prandaj rënia totale e importeve të tij nuk mund t’i atribuohet vetëm tregut të qumështit.
**Skepticizmi i Industrisë dhe Paradoksi i Tregut**
Pavarësisht optimizmit të fermerëve, industria nuk e konsideron ende ndryshimin si një prirje të qëndrueshme. Gani Durmishi nga Shoqata e Industrisë së Qumështoreve të Kosovës deklaron se disa kompani kanë ende rezerva produktesh të pashitura dhe se kërkesa për qumësht të freskët nuk është rritur ndjeshëm. Sipas tij, shitjet e disa produkteve kanë rënë deri në 50 për qind, rënie që lidhet me pasigurinë e krijuar te konsumatorët pas kontrolleve dhe zbulimit të përbërësve të padeklaruar. Durmishi i kërkon AUV-it të publikojë cilat produkte vendore kanë kaluar analizat për të rikthyer besimin e konsumatorëve.
Industria e qumështit në Kosovë ka një kapacitet përpunues prej rreth një milion litrash qumësht në ditë, ndërsa aktualisht përpunon vetëm deri në 300 mijë litra. Ky është një paradoks, pasi ndonëse prodhimi vendor mbulon vetëm rreth 66 për qind të nevojave të tregut (pjesa tjetër plotësohet nga importi), fermerët raportojnë se një pjesë e qumështit të tyre të freskët mbetet pa shitur.
Numri i lopëve qumështore në vend ka shënuar rënie, nga 129,897 në vitin 2023 në 126,549 në vitin 2024, një tregues i pasigurisë së zgjatur në treg. Për të nxitur prodhimin, Ministria e Bujqësisë ofron subvencione prej 90 eurosh në vit për lopë dhe nga 2 deri në 7 centë për litër qumësht, në varësi të cilësisë.
Problemi i tregut të qumështit në Kosovë është i ndërlikuar, duke përfshirë çmimet, përdorimin e produkteve zëvendësuese, importet, mënyrën e furnizimit të industrisë me lëndë të parë dhe aftësinë e tregut për të përthithur prodhimin vendor. Ndërsa masat qeveritare kanë dhënë shenja fillestare përmirësimi, qëndrueshmëria afatgjatë dhe rikthimi i plotë i besimit të konsumatorëve mbeten sfida kyçe.