Naim Jakaj, hulumtues i lartë në Institutin e Kosovës për Drejtësi (IKD), ka paralajmëruar se institucionet e pavarura në vend rrezikojnë paralizimin, me pasoja potencialisht të pariparueshme. Ai shprehu shqetësimin për rritjen e numrit të këtyre institucioneve dhe agjencive që po përballen me mungesë të anëtarëve, duke theksuar se kjo situatë, e theksuar nga ngërçi politik dhe mungesa e një Kuvendi funksional, mund t’i bëjë ato jofunksionale.
Në një intervistë për Ekonomia Online, Jakaj theksoi se numri i këtyre institucioneve me probleme në përbërje apo funksionalitet është rritur ndjeshëm. Ai shpjegoi se në një raport të publikuar më herët, i cili analizonte gjendjen e pozitave në institucionet e pavarura dhe agjencitë kushtetuese të emëruara nga Kuvendi i Kosovës, ishin identifikuar 17 institucione me përbërje të mangët ose jofunksionale. Ky numër, sipas tij, tashmë ka arritur në 24, duke shënuar një rritje prej shtatë institucionesh.
Jakaj përmendi raste konkrete, si Bordin e Ankesave në Komisionin e Pavarur për Media dhe Bordin e Autoritetit Rregullativ të Konkurrencës, të cilët, për shkak të mungesës së anëtarëve, janë jofunksionalë. Ai shtoi se pozita të paplotësuara ka edhe në Agjencinë Kosovare të Privatizimit dhe dy gjyqtarë mungojnë në Gjykatën Kushtetuese.
Situata mund të përkeqësohet, pasi disa institucioneve u skadojnë mandatet e drejtuesve së shpejti, ndërsa proceset e zëvendësimit nuk janë iniciuar me kohë. Si shembull, ai përmendi Agjencinë për Parandalimin e Korrupsionit, drejtorit të së cilës i përfundon mandati në dhjetor, dhe Zyrën e Auditorit, ku mandatit të auditorit i skadon në gusht. Gjithashtu, Komisionerja për Informim dhe Privatësi është aktualisht me ushtrues detyre, duke theksuar shqetësimin për funksionimin e administratës publike me një numër në rritje të ushtruesve të detyrës.
Mungesa e një Kuvendi funksional, sipas Jakajt, ndikon drejtpërdrejt në punën e këtyre institucioneve, duke penguar kryerjen e detyrave të tyre ligjore dhe kushtetuese. Ai shpjegoi se Autoriteti i Konkurrencës, një institucion thelbësor për rregullimin e tregut dhe parandalimin e marrëveshjeve të paligjshme për çmime, mund të mbetet i paaftë të hetojë rastet e tilla në mungesë të një përbërjeje të plotë.
Jakaj bëri të ditur se mungesa të pozitave ka edhe në Organin Shqyrtues të Prokurimit Publik (ku mungon kryetari, pas dorëheqjes më 12 gusht 2024), Autoritetin Rregullativ të Hekurudhave (katër anëtarë), Radio Televizionin e Kosovës (pozita nga komunitetet jo-shumicë), Komisionin për Ndihmë Shtetërore (katër anëtarë dhe zgjedhja e kryesuesit) dhe Këshillin e Pavarur Mbikëqyrës për Shërbimin Civil të Kosovës (11 anëtarë pas ligjit të ri), duke e bërë këtë të fundit potencialisht jofunksional.
Jakaj paralajmëroi se pasojat e mosplotësimit të këtyre institucioneve do të rëndojnë drejtpërdrejt mbi qytetarët e Kosovës. Ai theksoi se institucionet e krijuara sipas Kushtetutës dhe ligjeve kanë për detyrë të kujdesen për mbarëvajtjen në administratë dhe interesin e çdo qytetari, duke përmendur fusha si hekurudhat, uji, mjedisi, arsimi dhe drejtësia. Mungesa dhe paralizimi i këtyre institucioneve do të dëmtojë më tej një shtet demokratik, ndaj është thelbësore që ato të konstituohen dhe plotësohen sa më parë, pasi pasojat në disa raste do të jenë të pariparueshme.
Për Autoritetin e Konkurrencës, Jakaj veçoi rrezikun e dëmeve të pariparueshme për qytetarët, sidomos në rastet e dyshuara për marrëveshje të paligjshme për çmime. Ai argumentoi se nëse ky autoritet nuk funksionon për një periudhë të caktuar, dëmi i shkaktuar nga rritja e çmimeve nuk mund të kompensohet më vonë, duke e rënduar barrën financiare mbi familjet dhe duke shkaktuar një dëm të pariparueshëm për secilin qytetar.