Shteti serb po financon Shoqatën e Veteranëve të Beretave të Kuqe, një organizatë që bashkon ish-anëtarë të një njësie speciale të Sigurimit Shtetëror të Serbisë, e cila është shpërbërë dhe e njohur për pjesëmarrjen e saj në krime lufte në Kosovë dhe Bosnje, si dhe për likuidime të kundërshtarëve politikë. Kështu bën me dije një analizë e Radios Evropa e Lirë (REL).
Sipas REL-it, Qeveria e Serbisë, nëpërmjet Ministrisë së Punës, Punësimit, Çështjeve të Veteranëve dhe Sociale, i ka ndarë kësaj shoqate 23.000 euro vetëm në dy vitet e fundit (2024-2025). Financimi ka qenë i vazhdueshëm që kur në krye të Ministrisë u emërua Millica Gjurgjeviq Stamenkovski. Ajo është kryetare e partisë së ekstremit të djathtë “Zavetnici” dhe u bë pjesë e pushtetit në Serbi në vitin 2024, edhe pse partia e saj nuk e kaloi pragun zgjedhor.
Ministria e Punës dhe Shoqata e Veteranëve të Beretave të Kuqe nuk iu përgjigjën pyetjeve të REL-it mbi shpenzimin konkret të këtyre fondeve dhe interesin publik të financimit.
Filip Shvarm, kryeredaktor i së përjavshmes serbe “Vreme” dhe autor i një dokumentari për Njësinë për Operacione Speciale, shprehet për REL se kur një pushtet “merr një njësi të tillë dhe prej saj nxjerr heronj, ndërkohë që dihet ‘rruga e saj e luftës’, njeriu duhet ta pyesë veten se çfarë vlerash promovon ky pushtet.”
**Kush ishin Beretat e Kuqe?**
Njësia për Operacione Speciale, e njohur si Beretat e Kuqe, u themelua nga Shërbimi i Sigurimit Shtetëror të Serbisë, i udhëhequr nga Jovica Stanishiq, një bashkëpunëtor i ngushtë i Sllobodan Millosheviqit. Stanishiq dhe krahu i tij i djathtë, Franko Simatoviq, u dënuan në Hagë në vitin 2023 me nga 15 vjet burg për mbështetje dhe ndihmë në krime lufte në Bosnje e Hercegovinë. Njësia, e komanduar nga Millorad Ulemek, i njohur si Legija, mori pjesë edhe në luftën në Kosovë gjatë viteve 1998-1999. Ajo u shpërbë në vitin 2003. Disa prej anëtarëve të saj janë dënuar për vrasje politike, duke përfshirë vrasjen e kryeministrit Zoran Gjingjiq (2003), ish-presidentit Ivan Stambolliq (2000), dhe katër zyrtarëve të Lëvizjes së Ripërtëritjes Serbe (1999).
**Çfarë financon Ministria?**
Shoqata e Veteranëve të Beretave të Kuqe, e themeluar në vitin 2019, ka raportuar të ardhura të konsiderueshme në vitet e fundit, ku shuma më e madhe prej 29.000 eurosh u realizua në vitin 2024. Nga Ministria e Punës, shoqata ka përfituar nga 11.500 euro në vit (gjithsej 23.000 euro) për vitet 2024 dhe 2025.
Fondet janë ndarë për organizimin e “Turneut Gjithëpërfshirës të Veteranëve”, si dhe për realizimin e projekteve “Pozita e luftëtarëve në shoqërinë e sotme” dhe “Betimi i lirisë”. Për dy projektet e fundit, të financuara me 10.000 euro, nuk ka informacione publike të disponueshme mbi përmbajtjen, realizimin apo raportet e zbatimit. Në fund të vitit 2022, shoqata ka ngritur edhe një përmendore për ish-pjesëtarin e Beretave të Kuqe, Nikolla Simiq, në Beograd.
**Udhëheqja e Shoqatës dhe Lidhjet me Pushtetin**
Përfaqësues ligjor i Shoqatës së Beretave të Kuqe është Zhivorad Zhika Ivanoviq, ish-anëtar i Njësisë së Operacioneve Speciale, i cili në një video të vitit 1997 shihet duke i raportuar Sllobodan Millosheviqit. Megjithëse emri i tij u përmend në gjyqin e krerëve të Sigurimit Shtetëror, ai nuk është ndjekur penalisht.
Ivanoviq, së bashku me veteranë të tjerë të Beretave të Kuqe, ishin në qendër të vëmendjes publike në mars të vitit 2025 (ose 2024, sipas kontekstit të ngjarjes), kur udhëhoqën një kamp mbështetës të Partisë Përparimtare Serbe (SNS) në Beograd, disa ditë para përvjetorit të vrasjes së kryeministrit Zoran Gjingjiq. Kjo u vlerësua si “veçanërisht pervers” nga Shvarm. Një figurë tjetër e pranishme ishte ish-komandanti i Xhandarmërisë serbe, Goran Radosavleviq Guri, i cili nga SHBA lidhet me vrasjen e vëllezërve Bytyçi në vitin 1999.
Veteranët e kësaj njësie janë bërë pjesë e rregullt e manifestimeve të organizuara nga partia në pushtet, duke përfshirë përvjetore historike dhe ceremoni komunale. Në dhjetor të vitit 2025, ata ishin mysafirë të Ministrisë së Punës dhe morën pjesë në një takim me ministren Gjurgjeviq Stamenkovski.
Në maj të këtij viti, gjatë një ceremonie përkujtimore, Vasilije Mijoviq, një ish-funksionar i policisë sekrete malazeze dhe pjesëtar i formacioneve paramilitare në luftërat e viteve ’90 (emri i tij përmendet edhe në Tribunalin e Hagës për veprime çnjerëzore), shprehu falënderime për presidentin serb Aleksandar Vuçiq, duke thënë se me ardhjen e tij në pushtet, “njësisë i është rikthyer lavdia” dhe e quajti atë “Aleksandri i Madh”. Shvarm e shpjegon këtë si “një mesazh i drejtuar drejt pjesës më të fortë nacionaliste të elektoratit të Partisë Përparimtare Serbe”. Mijoviq nuk është gjykuar për rolin e tij në luftëra.