Shqetësimi dhe mosbesimi ndaj inteligjencës artificiale në botën e artit dhe krijimtarisë mbeten të pranishme. Shpesh, debatet rreth saj shoqërohen me gjuhë alarmuese, ku AI paraqitet si një kërcënim që mund të shkatërrojë artet.
Por në një realitet që po ndryshon me shpejtësi, ndoshta pyetja më e rëndësishme nuk është vetëm si ta kundërshtojmë këtë teknologji, por edhe si ta kuptojmë dhe si mund të bashkëpunojmë me të.
Festivali i ardhshëm RBO/SHIFT në Royal Opera House synon pikërisht të hapë këtë debat. Qëllimi është që artistët, interpretuesit, krijuesit dhe publiku të mendojnë më thellë për vendin ku ndodhemi sot dhe për drejtimin ku mund të shkojmë nesër. Inteligjenca artificiale përfaqëson një ndryshim të madh si në shoqëri, ashtu edhe në art, prandaj në këtë hapësirë duhen jo vetëm teknologë, por edhe tregimtarë, artistë, mësues dhe mendimtarë.
Opera është një vend veçanërisht interesant për ta shqyrtuar raportin mes artit dhe teknologjisë. Ajo bashkon muzikën, artet pamore, arkitekturën, poezinë, vallëzimin, teatrin dhe filmin. Që nga lindja e saj rreth vitit 1600, opera ka përqafuar shpikjet e reja, nga efektet piroteknike dhe makineritë skenike, te ndriçimi elektrik, filmi, mediat digjitale dhe akustika moderne.
Në të njëjtën kohë, opera ruan edhe zanate historike, si piktura skenike, qëndisja, ngjyrosja e kostumeve, restaurimi i instrumenteve të vjetra dhe rizbulimi i repertorëve të harruar. Pra, është një formë arti që sheh njëkohësisht nga e kaluara dhe nga e ardhmja.
Një nga pyetjet më të shpeshta për AI është nëse ajo do t’i zëvendësojë njerëzit. Shqetësimet janë sidomos të mëdha kur flitet për pronësinë, pëlqimin dhe përdorimin e imazhit apo zërit të artistëve. Këto janë çështje serioze dhe nuk duhen neglizhuar. Megjithatë, në opera nuk është aq e lehtë të identifikohen role artistike që mund të zëvendësohen drejtpërdrejt nga inteligjenca artificiale.
Pas shumë diskutimeve me krijues, programues, studiues, kompozitorë dhe interpretues, bëhet e qartë se ideja që AI do ta shkatërrojë artin mund të jetë shumë më e thjeshtëzuar sesa realiteti. Pjesa më e përfolur e inteligjencës artificiale, ajo që krijon imazhe, tekste apo muzikë, ndoshta nuk është as pjesa më interesante e saj.
Më të rëndësishme janë pyetjet që lidhen me bashkëpunimin, ndërveprimin dhe format e reja të praktikës artistike. Teknologjitë e reja nuk e kanë zëvendësuar gjithmonë artin ekzistues; shpesh ato kanë ndryshuar mënyrën se si artistët mendojnë dhe krijojnë. Fotografia, për shembull, ndikoi në mënyrën se si piktorët e shihnin botën.
Përdorimet më të vlefshme të AI në art mund të jenë më praktike sesa spektakolare. Sistemet e inteligjencës artificiale tashmë mund të ndihmojnë në planifikimin e stafit, menaxhimin e orareve, analizën e të dhënave dhe organizimin e proceseve të mëdha. Në prodhimet operistike, AI mund të ndihmojë edhe në analizimin e ngarkesës së skenografisë dhe në përmirësimin e sigurisë.
Një tjetër fushë ku AI mund të jetë e dobishme është ulja e mbetjeve. Në opera, skenografia dhe kostumet shpesh kalojnë nëpër shumë faza eksperimentimi para se të realizohen. Me ndihmën e vizualizimeve të avancuara, artistët mund të testojnë më herët ide për skena dhe kostume, duke kursyer materiale, kohë dhe energji.
Megjithatë, çështjet etike mbeten të mëdha. Nëse zërat e këngëtarëve, fjalët e shkrimtarëve apo veprat e artistëve përdoren pa leje dhe për përfitim, atëherë duhen ligje, kontrolle dhe mbrojtje të qarta. Por në të njëjtën kohë, krijimtaria gjithmonë ka pasur lidhje me kulturën, dijen dhe veprat që kanë ardhur më parë.
Ndikimet etike, mjedisore dhe sociale të inteligjencës artificiale janë pyetje që çdo institucion kulturor duhet t’i trajtojë seriozisht. Ashtu siç duhet të trajtohen edhe përfaqësimi, qasja e publikut dhe ndikimi i turneve ndërkombëtare në opera dhe balet.
AI duket sikur ka ardhur papritur, por në të vërtetë është pjesë e një zhvillimi teknologjik që ka vazhduar për shekuj. Prandaj, në vend që të shihet vetëm si kërcënim, ajo duhet të shqyrtohet me kujdes, me kritikë dhe me imagjinatë.
Në fund, ndoshta inteligjenca artificiale nuk do ta shkatërrojë artin. Përkundrazi, mund të na bëjë ta vlerësojmë edhe më shumë atë që është thellësisht njerëzore: këndimin e gjallë, interpretimin virtuoz, skenografinë madhështore, kostumet e punuara me mjeshtëri, shpikjen teatrale dhe energjinë e një publiku që përjeton artin në të njëjtën hapësirë. Arti mund të ecë përpara pa e harruar të kaluarën. /GazetaExpress/