**Lidhje Gjenetike: Mosha e Pubertetit të Djemve E Lidhur me Ciklin Menstrual të Nënave**
Një studim i ri danez ka konfirmuar një lidhje të fortë mes moshës në të cilën nënat kanë përjetuar fillimin e ciklit menstrual (menarkës) dhe kohës kur djemtë e tyre hyjnë në pubertet. Sipas gjetjeve, nëse një nënë e ka nisur pubertetin në një moshë të hershme, ka shumë gjasa që edhe djemtë e saj ta përjetojnë këtë fazë më shpejt.
Një nga autorët e studimit, i kryer nga Universiteti Aarhus i Danimarkës, theksoi rëndësinë e këtyre të dhënave: “Sa herë që një mjek takon një pacient me pubertet të vonuar apo të hershëm, ai kërkon historinë mjekësore të familjes së fëmijës. Lidhja mes pubertetit të nënës dhe moshës së pubertetit të djalit ka qenë e njohur prej kohësh, por falë këtij studimi, ajo tani mbështetet me të dhëna konkrete shkencore.”
**Puberteti po Niset Më Herët Globalisht**
Në rang global, vërehet një tendencë e uljes së moshës së fillimit të pubertetit si te djemtë ashtu edhe te vajzat. Në Britaninë e Madhe, për shembull, kjo moshë po ulet me rreth një muaj çdo dekadë. Aktualisht, mosha mesatare e pubertetit është 11 vjeç për vajzat dhe 12 vjeç për djemtë.
Ekspertët sugjerojnë se një nga shkaqet për këtë fillim më të hershëm të pubertetit është përmirësimi i gjendjes shëndetësore dhe cilësisë së ushqimit. Megjithatë, studimi i fundit nxori në pah edhe një lidhje mes fillimit të pubertetit në moshë të vogël dhe rrezikut të zhvillimit të obezitetit.
**Rreziqet Shëndetësore të Pubertetit të Hershëm**
Një studim i vitit 2015 kishte treguar se puberteti i hershëm shoqërohej me një rrezik të shtuar për diabet, obezitet, menopauzë të hershme dhe sëmundje kardiovaskulare.
Për vajzat, puberteti i hershëm përcaktohet kur ai fillon mes moshës 8 dhe 11 vjeç, ndërsa puberteti i vonuar shfaqet mes moshës 15 dhe 19 vjeç. Tek djemtë, një fillim normal i pubertetit është midis moshës 9 dhe 14 vjeç.
Një studim amerikan i kryer në janar të këtij viti sugjeroi gjithashtu se puberteti i hershëm te vajzat lidhet me një rrezik më të lartë të zhvillimit të sëmundjeve mendore gjatë adoleshencës dhe në fazat e mëvonshme të jetës.
**Faktorët Gjenetikë dhe Mjedisorë**
Christine Wohlfahrt-Veje, një studiuese në Universitetin e Kopenhagës, shpjegon: “Si faktorët gjenetikë ashtu edhe ata mjedisorë ndikojnë në fillimin e pubertetit. Djemtë dhe vajzat trashëgojnë karakteristika si nga nëna ashtu edhe nga baballarët e tyre. Megjithatë, shenjat e pubertetit të hershëm te vajzat janë më pak të lidhura me gjenetikën dhe më shumë me faktorët mjedisorë, si stili i jetesës gjatë zhvillimit dhe ekspozimi ndaj ndikimeve të caktuara mjedisore.”