Të botuar për herë të parë këtë muaj, ditarët që Samuel Beckett mbajti gjatë disa muajve të kaluar në Gjermaninë e paraluftës ofrojnë një vështrim të rrallë mbi mënyrën se si shkrimtari irlandez e perceptoi ngritjen e nazizmit dhe shqetësimin e tij të thellë për atë që po ndodhte rreth tij.
Lufta ende nuk dukej e afërt kur Beckett mbërriti në Hamburg në tetor të vitit 1936, por pasi pa reagimin pothuajse ekstazik që fjalimet e Adolf Hitlerit shkaktonin te njerëzit e zakonshëm, ai arriti në përfundimin se paqja nuk mund të zgjaste.
“Më duket se së shpejti do t’u duhet të luftojnë, përndryshe do të shpërthejnë”, shënoi ai në ditar më 6 tetor.
Gjashtë fletore që ndryshojnë perceptimin për Beckett-in
Gjashtë fletoret që Beckett plotësoi gjatë udhëtimit të tij gjashtëmujor në Gjermani, nga fundi i shtatorit 1936 deri në prill 1937, do të botohen për herë të parë më 20 gusht nga shtëpia botuese gjermane Suhrkamp.
Materiali sfidon një perceptim të përhapur prej kohësh për autorin e “Waiting for Godot” si një shkrimtar i zhytur vetëm në pesimizëm, dëshpërim dhe stagnim, pa interes të madh për politikën e jetës reale.
Bazuar në letra dhe fragmente të ditarëve, kritikë të mëparshëm kishin arritur në përfundimin se fituesi i Çmimit Nobel për Letërsi në vitin 1969 kishte udhëtuar nëpër Gjermani kryesisht i zhytur në problemet e veta personale, pa i kushtuar shumë vëmendje rritjes së totalitarizmit.
Por botimi i plotë i ditarëve tregon diçka tjetër.
Beckett po vëzhgonte me shumë kujdes ndryshimet në shoqërinë gjermane dhe mënyrën se si ideologjia naziste po depërtonte në jetën e përditshme.
Nga “palltoja e Hitlerit” te sloganet naziste
Ai vëren edhe ndryshime në modë, si përhapja e asaj që e quan “palltoja e Hitlerit”, ndërsa në ditar rendit disa prej shprehjeve që përdoreshin vazhdimisht nga lëvizja naziste.
Mes tyre ishin:
Führer – “udhëheqës”
Bewegung – “lëvizje”
Blut und Boden – “gjak dhe tokë”
Freiheit und Ehre – “liri dhe nder”
Edhe pse e neverisnin, Beckett i regjistronte këto shprehje si pjesë të realitetit që po shihte.
Më 1 nëntor 1936, ai shkroi në gjermanisht:
“Ihre Kraft durch Freude Unterhaltung macht mich fertig” – “Bisedat e tyre për ‘Forcë përmes Gëzimit’ po më çmendin.”
“Kraft durch Freude”, ose “Forcë përmes Gëzimit”, ishte një organizatë naziste që synonte të kontrollonte dhe organizonte kohën e lirë të punëtorëve gjermanë.
Rezistencë e heshtur ndaj regjimit
Në atë periudhë Beckett e mbante kryesisht për vete neverinë ndaj nazizmit.
Ai do t’i bashkohej Rezistencës Franceze në vitin 1940, por gjatë udhëtimit në Gjermani protestat e tij ishin më të heshtura dhe shpesh ironike.
Një prej tyre ishte mënyra se si ai tallej me përshëndetjen naziste, duke nxjerrë qëllimisht “krahun e gabuar” kur pritej të bënte përshëndetjen e Hitlerit.
Sipas Mark Nixon, profesor i letërsisë moderne dhe studimeve mbi Beckett-in në Universitetin e Reading dhe bashkëredaktor i ditarëve, shkrimtari ishte i vetëdijshëm se shënimet e tij mund të kontrolloheshin ose konfiskoheshin.
“Ai duhej të ishte i kujdesshëm, sepse duhej të dilte nga Gjermania me këto ditarë”, shpjegon Nixon.
“Ndoshta do të kishte qenë edhe më i drejtpërdrejtë sikur të mos ekzistonte ky rrezik. Por ditarët përbëjnë qartësisht një formë rebelimi kundër diskursit racionalizues nazist.”
Udhëtim në rreth 30 qytete gjermane
Beckett vizitoi rreth 30 qytete dhe qyteza gjermane, përfshirë Hamburgun, Berlinin, Dresdenin dhe Mynihun.
Arsyeja fillestare e udhëtimit ishte dëshira për të parë vepra arti dhe për të përmirësuar njohuritë e tij të gjuhës gjermane.
Gjermanishtja ishte gjuha e tij e tretë, pas anglishtes dhe frëngjishtes.
Interesi për gjuhën dhe kulturën gjermane mund të jetë ndikuar edhe nga vizitat e gjata që Beckett kishte bërë ndërmjet viteve 1928 dhe 1932 te kushërira dhe dashuria e tij e hershme, Peggy Sinclair, dhe familja e saj, që jetonin në Kassel.
Në njëfarë mënyre, kurioziteti i Beckett-it për Gjermaninë kujton edhe qasjen e shkrimtarit Christopher Isherwood, i cili, duke folur për mënyrën se si kishte dokumentuar Gjermaninë mes viteve 1929 dhe 1933, kishte thënë:
“Unë jam një aparat fotografik me diafragmën hapur, krejt pasiv, që regjistron dhe nuk mendon.”
Beckett e vëzhgonte nazizmin ndërsa vetë kalonte një krizë të thellë
Por Beckett nuk hyri në Gjermani në një gjendje të mirë emocionale.
Peggy Sinclair kishte vdekur nga tuberkulozi në Gjermani në maj 1933, ndërsa babai i Beckett-it kishte vdekur nga një atak në zemër vetëm një muaj më vonë.
Ndërkohë, pjesëtarët e mbetur të familjes Sinclair, me prejardhje hebraike, ishin detyruar të largoheshin nga Gjermania në vitin 1936.
Kur Beckett nisi udhëtimin e tij drejt Cuxhaven-it, kishte kaluar tashmë dy vjet në psikoanalizë.
Ditarët e tij pasqyrojnë ankth të thellë, probleme psikosomatike, shqetësime shëndetësore, probleme financiare dhe frikën se nuk ishte më në gjendje të shkruante.
Në disa momente është e vështirë të dallosh ku mbarojnë problemet e tij personale dhe ku fillon ankthi i shkaktuar nga situata politike që po errësohej rreth tij.
Më 15 janar 1937 ai shkroi:
“Bald fange ich wirklich an zu kotzen. Oder fahr heim” – “Së shpejti do të filloj vërtet të vjell. Ose do të kthehem në shtëpi.”
“Këtu shohim Beckett-in duke u bërë Beckett”
Sipas Nixon, pikërisht kjo e bën materialin kaq të vlefshëm.
“Beckett shkruan atë që sheh. Kjo është vlera e tij”, thotë ai.
“Por, në të njëjtën kohë, ditarët janë pjesë shumë e rëndësishme e rrugëtimit ku Beckett po bëhet Beckett.”
Në shënimet e tij, shkrimtari i kujton vazhdimisht vetes se duhet të shkruajë në mënyrë më minimale.
“Ky është Beckett-i që njohim më vonë, ai që heq gjithçka që nuk ka rëndësi”, shpjegon Nixon.
Gjermania naziste ndikoi në veprën e tij të mëvonshme
Sipas studiuesit, zhvendosja e mëvonshme e Beckett-it në Francë dhe angazhimi i tij në Rezistencën Franceze mund të shihen edhe si reagim ndaj asaj që kishte përjetuar në Gjermaninë naziste.
“Ai ishte dëshmitar okular i totalitarizmit”, thotë Nixon.
“Letërsia e tij është shumë qartë e mbështetur mbi këtë përvojë.”
545 faqe të gjetura në bodrum pas vdekjes
Ditarët përmbajnë gjithsej 545 faqe, të mbushura me një shkrim të vogël, të dendur dhe shpesh të vështirë për t’u deshifruar.
Ato u gjetën në bodrumin e apartamentit të Beckett-it në Paris pas vdekjes së tij në vitin 1989, nga nipi i tij Edward Beckett.
Ai ka bashkëpunuar me redaktorët Mark Nixon dhe Oliver Lubrich për ta sjellë materialin prej rreth 120 mijë fjalësh drejt botimit.
Sipas Nixon, fletoret duhet të shihen si një dëshmi krejt personale e Beckett-it.
Ato nuk ishin shkruar me idenë se një ditë do të botoheshin.
Ditarët zbulojnë edhe anën problematike të shkrimtarit
Pikërisht për shkak se nuk ishin menduar për publikim, ditarët tregojnë edhe anë më pak të këndshme të autorit të madh modernist.
Në disa shënime ka komente mizogjene dhe përshkrime të vizitave në shtëpi publike.
Sipas Nixon, megjithatë, pikërisht fakti që Beckett nuk i ka redaktuar apo zbukuruar këto shënime ua rrit vlerën historike.
“Vlera e tyre si dokument historik vjen në një masë të madhe nga fakti se ai nuk i ka redaktuar kurrë.”
Sipas tij, botimi është etikisht i justifikueshëm edhe sepse Beckett nuk i shkatërroi ditarët, ndryshe nga materiale të tjera personale që kishte vendosur t’i asgjësonte.
Edicioni anglisht pritet vitin e ardhshëm
Edicioni dygjuhësh i Suhrkamp, i përkthyer nga Gaby Hartel, është ndërtuar kryesisht rreth rëndësisë historike dhe politike të materialit.
Ndërkohë, një botim në gjuhën angleze pritet të publikohet në prill të vitit të ardhshëm dhe do të përqendrohet më shumë te rëndësia e këtyre ditarëve në zhvillimin letrar të Beckett-it.
Të drejtat e botimit janë blerë tashmë edhe në vende të tjera, përfshirë Kinën, Francën dhe Italinë.
Ditarët gjermanë ofrojnë kështu një pamje të rrallë të Samuel Beckett-it përpara se të bëhej një prej shkrimtarëve më të mëdhenj të shekullit XX: një autor ende duke kërkuar zërin e tij, i përfshirë në luftërat e veta të brendshme, por njëkohësisht shumë më i vetëdijshëm për ngritjen e totalitarizmit sesa ishte menduar deri tani. /GazetaExpress/