**Lajme**
**Biblioteka e Katedrales Hereford: Një Thesar Libri i Lidhura me Zinxhirë**
Në mesjetë, librat ishin tejet të çmuar dhe të rrallë. Çdo volum kopjohej me dorë, proces që kërkonte mijëra orë punë të kualifikuar. Për të mbrojtur këto thesare dhe për t’i bërë të aksesueshme për publikun e gjerë, u zhvillua një praktikë unike: lidhja e librave me zinxhirë. Shembulli më i famshëm dhe më i ruajtur i kësaj tradite unike është Biblioteka e Katedrales Hereford në Angli.
Zinxhirët vendoseshin në cep ose në kopertinën e librit dhe ishin të gjatë sa për të lejuar lexuesin t’i hiqte nga rafti dhe t’i lexonte, por jo t’i nxirrte jashtë bibliotekës. Kjo metodë siguronte mbrojtjen e koleksionit të vlefshëm nga hajdutët. Vetëm bibliotekari, me një çelës specifik, mund t’i shkëpuste librat nga zinxhirët.
Biblioteka e Katedrales Hereford, me një koleksion prej 150 librash, është biblioteka më e madhe e mbijetuar me libra të lidhur me zinxhirë, me të gjitha elementet e saj të paprekura edhe sot. Ajo shërbente si një bibliotekë referimi teologjik. Vëllimi më i vjetër në koleksion, “Ungjijtë e Herefordit,” daton rreth vitit 800.
Historikisht, pas një hetimi për kujdesin e librave në vitin 1611, biblioteka u riorganizua dhe Thomas Thornton, kanun i Herefordit, ishte i pari që i lidhi librat me zinxhirë. Koleksioni u pasurua me kalimin e shekujve, duke përfshirë donacione nga Kolegji Jezuit në Llanrothal. Gjatë shekujve, personalitete si Francis Tebbs Havergal dhe Maude Bull luajtën rol kyç në organizimin dhe mirëmbajtjen e saj. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, harta e famshme “Mappa Mundi” dhe dorëshkrime të tjera të vlefshme u ruajtën në vende të sigurta.
Një moment kritik ndodhi në vitin 1988, kur u propozua shitja e “Mappa Mundi,” gjë që shkaktoi kundërshtime të mëdha kombëtare. Falë krijimit të një trusti bamirës dhe donacioneve të konsiderueshme, Mappa Mundi dhe biblioteka me zinxhirë u shpëtuan dhe u transferuan në “Mappa Mundi Charitable Trust”. Në vitin 1996, Mbretëresha hapi një ndërtesë të re, projektuar nga Sir William Whitfield, për të strehuar këto koleksione historike dhe për t’i bërë ato të aksesueshme për publikun.
Aktualisht, koleksionet, duke përfshirë bibliotekën me zinxhirë, ruhen në ambiente me kushte optimale, të kontrolluara nga temperatura dhe rezistente ndaj zjarrit. Ndonëse librat në bibliotekën e ekspozuar janë ende të lidhur me zinxhirë, koleksioni i përgjithshëm ofron një qasje më të lehtë për studiuesit dhe publikun.
Koleksioni përmban kryesisht vëllime mbi teologjinë, studimet biblike dhe ligjin. Aty gjenden objekte të rralla si “Ungjijtë e Herefordit” (libri më i vjetër, që i mbijetoi zjarrit të vitit 1055), Bibla Wyclifite, Breviari i Herefordit i shekullit XIII (e vetmja kopje e mbijetuar), rreth 229 dorëshkrime teologjike, si dhe një antifonar i lashtë i Herefordit. Gjithashtu, përmban dorëshkrime muzikore të përdorura në Katedrale nga fundi i shekullit XVII deri në shekullin XIX, si dhe një seksion të pasur të historisë lokale. Përmes shekujve, biblioteka ka marrë shumë donacione, duke ofruar një pasqyrë të thellë në historinë e qarkut dhe praktikave kishtare. Kjo trashëgimi unike vazhdon të dëshmojë vlerën dhe rëndësinë e librit ndër kohëra.