**PISA 2025: Nxënësit e Kosovës Mbeten Nën Mesatare, Rënie në Matematikë**
Kosovës mbeten nën mesataren e vendeve të OECD-së sipas rezultateve të Programit për Vlerësimin Ndërkombëtar të Nxënësve (PISA) 2025. Nxënësit kanë shënuar performancë të ngjashme me vitin 2022 në shkencë dhe lexim, ndërsa në matematikë ka pasur një rënie të lehtë. Një gjetje thelbësore është diferenca gjinore, ku vajzat performojnë më mirë se djemtë në shumicën e fushave.
Në PISA 2025 morën pjesë 6,632 nxënës 15-vjeçarë nga 213 shkolla të Kosovës. Ministria e Arsimit ka bërë të ditur se rezultatet e publikuara konfirmojnë vazhdimin e performancës nën mesataren e vendeve anëtare të Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik (OECD).
**Performanca Sipas Fushave:**
* **Shkencë:** Nxënësit shënuan mesatarisht 357 pikë, rezultat i njëjtë me vitin 2022.
* **Lexim:** Rezultati ishte 340 pikë, dy pikë më i ulët krahasuar me 342 pikët e vitit 2022.
* **Matematikë:** U regjistrua rënia më e dukshme, me nxënësit që arritën mesatarisht 350 pikë, pesë pikë më pak se në vitin 2022.
* **Zgjidhje Kompjuterike:** Kjo fushë shënoi rezultatin më të lartë në katër treguesit kryesorë, me 359 pikë.
**Dallimet Gjinore:**
Një nga gjetjet më të theksuara të PISA 2025 është performanca më e lartë e vajzave në raport me djemtë:
* **Shkencë:** Vajzat shënuan 366 pikë, ndërsa djemtë 347 pikë (një diferencë prej 19 pikësh).
* **Lexim:** Diferenca është edhe më e madhe, me vajzat që arritën 358 pikë ndaj 322 pikëve të djemve (36 pikë diferencë).
* **Matematikë:** Rezultatet ishin pothuajse të barabarta, 351 pikë për vajzat dhe 350 pikë për djemtë.
**Niveli i Aftësive dhe Rekomandimet:**
Një sfidë kyçe mbetet rritja e numrit të nxënësve që arrijnë të paktën Nivelin 2 të aftësive, i konsideruar si niveli bazë i performancës. Vetëm rreth 21% e nxënësve në Kosovë arritën këtë nivel në shkencë, rreth 15% në matematikë dhe rreth 16% në lexim. Numri i nxënësve që arrijnë nivele më të larta të performancës mbetet shumë i ulët.
Kjo kërkon një qasje të dyfishtë: mbështetje më të madhe për nxënësit me rezultate të ulëta dhe programe të veçanta për identifikimin dhe zhvillimin e potencialit të atyre me performancë të lartë.
**Vijueshmëria dhe Bashkëpunimi:**
Vijueshmëria në shkollë është një tjetër shqetësim i ngritur nga rezultatet. Rreth 54% e nxënësve kanë raportuar se kanë munguar të paktën një ditë gjatë dy javëve para testit, ndërsa 56% kanë deklaruar se kanë munguar në të paktën një orë mësimore. Këto të dhëna theksojnë nevojën për mekanizma më të mirë të monitorimit të vijueshmërisë dhe për një bashkëpunim më të strukturuar ndërmjet shkollave, prindërve dhe nxënësve.
**Rekomandimet e PISA 2025 përfshijnë:**
* Forcimin e të nxënit bazë në matematikë, shkencë dhe lexim, me fokus të veçantë te nxënësit që nuk arrijnë Nivelin 2.
* Zhvillimin e mësimdhënies përmes zgjidhjes së problemeve dhe situatave reale.
* Forcimin e mendimit kritik dhe aplikimit praktik të njohurive.
* Krijimin e programeve për nxënësit me performancë të lartë.
* Identifikimin dhe përhapjen e praktikave të shkollave dhe mësuesve që ndihmojnë nxënësit e pafavorizuar.
* Forcimin e zhvillimit profesional të mësimdhënësve.
* Përdorimin më efektiv të teknologjisë dhe Inteligjencës Artificiale në procesin mësimor.
* Forcimin e bashkëpunimit shkollë–familje.
* Përmirësimin e klimës së të nxënit dhe disiplinës pozitive.
* Monitorimin më të mirë të vijueshmërisë dhe ndërhyrjen e hershme për nxënësit me mungesa të shpeshta.