**Paga Minimale në Kosovë: Rritje Bruto, Por Dylema Neto dhe Kosto të Paqarta për Shtetin**
Ndonëse paga minimale në Kosovë është rritur në 500 euro bruto, punëtorët marrin vetëm 456.50 euro neto, për shkak të tatimit në të ardhura dhe kontributeve pensionale. Qeveria ka premtuar përjashtimin e pagës minimale nga tatimi, një masë që do t’u shtonte punëtorëve 18.50 euro në muaj. Megjithatë, detajet mbi zbatimin, numrin e përfituesve dhe koston buxhetore mbeten të paqarta.
**Humbja Reale e Punëtorëve**
Aktualisht, nga një pagë bruto prej 500 eurosh, zbriten 25 euro për kontribut pensional (5%) dhe 18.50 euro për tatim në të ardhura, duke rezultuar në një pagë neto prej 456.50 eurosh. Kjo ndodh pasi të ardhurat deri në 250 euro nuk tatohen, ndërsa mbi 250 euro zbatohen norma tatimore progresive (8% për pjesën 250-450 euro dhe 10% mbi 450 euro).
Për Egzonin, një 19-vjeçar nga Skenderaj që punon në një market, ky dallim prej 43.50 eurosh në muaj do të ishte një lehtësim i madh për familjen e tij pesëanëtarëshe, ku vetëm ai dhe babai punojnë. Egzoni, si shumica e kolegëve të tij, paguhet me pagën minimale dhe thekson se me këtë shumë mund të mbulonte fatura bazë si ajo e rrymës apo e ujit.
Kryeministri Albin Kurti ka deklaruar se paga minimale prej 500 eurosh nuk do të tatohet. Nëse kjo masë zbatohet, punëtorët do të përfitonin 18.50 euro shtesë në muaj, duke e çuar pagën neto në 475 euro. Për të marrë të plota 500 eurot, do të duhej të mbulohej edhe kontributi pensional prej 25 eurosh që aktualisht paguhet nga punëtori.
**Rritja e Çmimeve dhe Sugjerimet e Ekspertëve**
Këto diskutime vijnë në një kohë kur inflacioni vjetor në Kosovë, i cili në shtator arriti në 7.8%, zhvlerëson një pjesë të rritjes së pagës minimale. Sipas projeksioneve të FMN-së, inflacioni pritet të mbetet i lartë edhe në vitet në vijim. Profesor Shkumbin Misini vlerëson se përjashtimi nga tatimi duhej të ishte bërë më herët. Ai sugjeron që Qeveria të shkojë një hap më tej, duke mbuluar përkohësisht edhe kontributin pensional prej 5% për punëtorët, që aktualisht e paguajnë vetë, derisa të stabilizohet inflacioni. Sipas Misinit, edhe 500 euro janë të pamjaftueshme për të mbuluar shpenzimet thelbësore të jetesës, duke theksuar rritjen e vazhdueshme të çmimeve.
**Ndikimi te Bizneset dhe Mungesa e Të Dhënave**
Kostoja e pagës minimale nuk është vetëm 500 euro për punëdhënësit. Ata duhet të paguajnë edhe kontributin pensional prej 5%, duke e çuar koston totale mujore për një punëtor në 525 euro. Kjo rritje e kostos, prej 78.75 eurosh në muaj për punëtor, sipas Lulzim Rafunës nga Oda Ekonomike e Kosovës, mund të ndikojë negativisht në numrin e të punësuarve dhe organizimin e punës. Ai ka kërkuar mbështetje financiare për bizneset për të shmangur rritjen e informalitetit, siç pretendon Misini se ka filluar të ndodhë, edhe pse për këtë nuk ka të dhëna të konfirmuara.
Në kërkim të zgjidhjeve, Misini referon modelin e Shqipërisë, e cila rriti pagën minimale në 548 euro dhe e liroi nga tatimi. Për të lehtësuar barrën e punëdhënësve, Qeveria shqiptare ka kompensuar kontributet shtesë të sigurimeve shoqërore dhe shëndetësore për biznese të caktuara, një qasje që mund të konsiderohet edhe në Kosovë.
Megjithatë, ndikimi i kësaj mase në buxhetin e shtetit mbetet i paqartë. Për shkak të mungesës së të dhënave të sakta nga Administrata Tatimore, nuk dihet numri i saktë i punëtorëve që paguhen me pagë minimale dhe sa do të ishte humbja e të hyrave nga tatimi apo kostoja nëse shteti do të mbulonte kontributet pensionale. Kjo e bën të vështirë vlerësimin e plotë të ndikimit dhe planifikimin e masave mbështetëse.
Për Egzonin, përfitimi nga lirimi i plotë i pagës do të ishte një lehtësim real për familjen e tij.