Filmi i ri “Whalefall”, që rrëfen historinë e një zhytësi të gëlltitur nga një balenë gjigante, ka rikthyer një nga pyetjet më të pazakonta të botës së natyrës: a është e mundur që një njeri të mbijetojë brenda stomakut të një balene? Ekspertët e biologjisë detare shpjegojnë se, megjithëse shumica e balenave nuk mund ta gëlltisin fizikisht një njeri, ekziston një specie që teorikisht mund ta bëjë këtë. Megjithatë, mbijetesa do të ishte jashtëzakonisht e vështirë.
Që nga rrëfimi biblik i profetit Jona, i cili qëndroi tri ditë dhe tri net brenda një peshku të madh, ideja e një njeriu të gëlltitur nga një krijesë gjigante detare ka nxitur imagjinatën e njerëzimit.
Kjo histori ka frymëzuar libra, filma dhe legjenda, por ka ngritur edhe një pyetje shkencore: çfarë do të ndodhte realisht nëse një balenë do ta gëlltiste një njeri?
Filmi “Whalefall”, i cili ka mbërritur në ekranet e kinemasë, e vendos pikërisht këtë skenar në qendër të historisë.
Ngjarja ndjek një zhytës që përfundon brenda trupit të një balene të llojit sperm whale, e njohur shkencërisht si Physeter macrocephalus.
I bllokuar brenda kafshës gjigante, protagonisti ka vetëm një orë për të gjetur një mënyrë shpëtimi përpara se t’i mbarojë oksigjeni.
Por sa realist është ky skenar?
Sipas shkencëtarëve që studiojnë anatominë dhe sjelljen e gjitarëve detarë, përgjigjja është më e ndërlikuar sesa mund të duket.
Shumica e balenave nuk mund ta gëlltisin një njeri
Edhe pse balenat janë ndër kafshët më të mëdha që kanë jetuar ndonjëherë në Tokë, përmasat e trupit të tyre nuk nënkuptojnë domosdoshmërisht se ato mund të gëlltisin gjithçka.
Në fakt, shumë specie balenash kanë gojë gjigante, por fyt relativisht të ngushtë.
Kjo është veçanërisht e vërtetë për balenat që ushqehen duke filtruar sasi të mëdha uji për të kapur organizma të vegjël detarë.
Një balenë me gungë, për shembull, mund ta fusë aksidentalisht një njeri në gojë gjatë ushqyerjes, por nuk mund ta kalojë lehtësisht nëpër fyt.
Nicola Hodgins, nga organizata Whale and Dolphin Conservation, ka shpjeguar për National Geographic se fyti i një balene të tillë është afërsisht sa madhësia e grushtit të një njeriu.
Kjo do të thotë se, pavarësisht përmasave të jashtëzakonshme të gojës, gëlltitja e një njeriu të rritur është fizikisht e pamundur për këtë specie.
Zhytësi që përfundoi në gojën e balenës në vitin 2021
Një ngjarje reale e vitit 2021 dëshmon se një njeri mund të përfundojë aksidentalisht në gojën e një balene.
Michael Packard, një zhytës që merrej me kapjen e karavidheve në Massachusetts të Shteteve të Bashkuara, u përfshi për pak çaste në gojën e një balene me gungë.
Ngjarja ndodhi ndërsa ai ishte duke punuar nën ujë.
Packard tregoi se papritur u gjend në errësirë dhe kuptoi se ndodhej brenda gojës së një krijese të madhe detare.
Megjithatë, balena nuk e kishte gëlltitur.
Sipas ekspertëve, kafsha me shumë gjasë e kishte përfshirë aksidentalisht gjatë ushqyerjes.
Pasi kuptoi se kishte kapur diçka që nuk ishte pre e zakonshme, ajo e nxori zhytësin përsëri jashtë.
Ky rast tregon dallimin mes përfshirjes së një njeriu në gojën e balenës dhe gëlltitjes së tij të plotë.
Balena që teorikisht mund ta gëlltisë një njeri
Ekziston, megjithatë, një specie për të cilën shkencëtarët nuk e përjashtojnë plotësisht këtë mundësi.
Bëhet fjalë për balenën e spermës, një nga grabitqarët më të mëdhenj të oqeaneve.
Meshkujt e kësaj specieje mund të arrijnë gjatësi deri në rreth 18 metra.
Ndryshe nga balenat që filtrojnë organizma të vegjël nga uji, balenat e spermës ushqehen me pre relativisht të mëdha, përfshirë kallamarët gjigantë.
Për këtë arsye, ato kanë një aparat gëlltitës të përshtatur për kalimin e kafshëve me përmasa të konsiderueshme.
Joy Reidenberg, eksperte e anatomisë krahasuese në Icahn School of Medicine at Mount Sinai, ka shërbyer si këshilltare shkencore për filmin “Whalefall”.
Sipas saj, një balenë e spermës mashkull, jashtëzakonisht e madhe, teorikisht mund ta gëlltisë një njeri.
Megjithatë, ajo thekson se do të duhej të bëhej fjalë për një individ të rritur me përmasa shumë më të mëdha sesa shumica e balenave që vëzhgohen zakonisht.
Kjo do të thotë se skenari është anatomikisht i mundshëm në kushte të veçanta, por nuk përfaqëson një rrezik të zakonshëm për njerëzit.
Çfarë ndodh në momentin e gëlltitjes?
Balenat e spermës janë grabitqarë të specializuar që gjuajnë në thellësi të mëdha.
Preja e tyre përfshin kallamarë, peshq dhe krijesa të tjera detare.
Shkencëtarët besojnë se ato mund të përdorin një mekanizëm të fuqishëm thithjeje, duke krijuar presion të ulët brenda gojës për të tërhequr prenë.
Më pas, ushqimi kalon drejt sistemit tretës.
Nëse një njeri do të gëlltitej në këtë mënyrë, ai do të përballej menjëherë me një mjedis ekstrem.
Kalimi nëpër gojë dhe fyt do të ishte i rrezikshëm për shkak të forcave të mëdha mekanike dhe mungesës së kontrollit mbi lëvizjet e trupit.
Edhe nëse personi do ta përballonte këtë fazë, problemet më serioze do të fillonin brenda stomakut.
Mungesa e oksigjenit, kërcënimi i parë për jetën
Në filmin “Whalefall”, protagonisti arrin të mbijetojë për njëfarë kohe falë rezervës së ajrit në bombolën e tij të zhytjes.
Por në jetën reale, oksigjeni do të ishte një nga problemet më urgjente.
Stomaku i balenës nuk është një hapësirë që përmban ajër të përshtatshëm për frymëmarrjen e njeriut.
Ai është një mjedis i lagësht, i errët dhe i mbushur me lëngje tretëse.
Një person pa pajisje të specializuara të frymëmarrjes do të përballej shumë shpejt me mungesë oksigjeni.
Edhe nëse do të kishte një bombol zhytjeje, rezerva e ajrit do të ishte e kufizuar.
Kushtet e ngushta dhe lëvizjet e vazhdueshme të kafshës do ta vështirësonin edhe më shumë përdorimin e pajisjeve.
Për më tepër, sistemi i frymëmarrjes së një zhytësi nuk është projektuar për të funksionuar brenda traktit tretës të një kafshe gjigante.
Presioni i thellësive të oqeanit
Një tjetër rrezik serioz lidhet me aftësinë e balenave të spermës për të zhytur në thellësi të jashtëzakonshme.
Këto kafshë mund të zbresin shumë thellë në oqean gjatë kërkimit të kallamarëve.
Në ato thellësi, presioni i ujit është shumë më i madh sesa në sipërfaqe.
Një njeri i pambrojtur nuk mund t’i përballojë pa pasoja kushtet e zhytjeve të tilla.
Edhe pse një person i gëlltitur nuk do të ishte domosdoshmërisht në kontakt të drejtpërdrejtë me ujin e jashtëm, ai do të ndikohej nga kushtet fizike brenda trupit të kafshës.
Ndryshimet e presionit mund të krijonin rreziqe serioze për organet dhe pajisjet e frymëmarrjes.
Veçanërisht shqetësuese do të ishin efektet mbi hapësirat e trupit që përmbajnë gaz dhe mbi funksionimin e bombolës së oksigjenit.
Për këtë arsye, fakti që një zhytës ndodhet brenda një balene nuk do ta mbronte automatikisht nga rreziqet e thellësisë.
Stomaku i balenës nuk është një shpellë e madhe
Filmat dhe tregimet fantastike shpesh e paraqesin stomakun e një balene si një hapësirë gjigante, ku një njeri mund të qëndrojë, të lëvizë dhe madje të kërkojë një dalje.
Në realitet, anatomia e kafshës është krejtësisht ndryshe.
Balena e spermës ka një sistem tretës të përbërë nga disa ndarje, të përshtatura për përpunimin e ushqimit.
Ky sistem është i aftë të trajtojë pre të vështira për t’u tretur, përfshirë kallamarët e mëdhenj që kanë sqepa të fortë dhe tentakula.
Mjedisi i brendshëm është i ngushtë, i lagësht dhe vazhdimisht në lëvizje.
Muskujt e sistemit tretës tkurren për të zhvendosur dhe përpunuar ushqimin.
Për një njeri, kjo do të nënkuptonte presion mekanik, kontakt me lëngje tretëse dhe mungesë të hapësirës së nevojshme për të lëvizur lirshëm.
Pra, ideja e një personi që ecën brenda stomakut të një balene dhe kërkon një rrugëdalje nuk përputhet me realitetin anatomik.
Lëngjet tretëse do të krijonin një tjetër rrezik
Edhe nëse një njeri do të arrinte të mbijetonte gjatë gëlltitjes dhe të kishte një burim të përkohshëm oksigjeni, ai do të përballej me sistemin tretës të kafshës.
Lëngjet tretëse janë të domosdoshme për shpërbërjen e ushqimit, por mund të dëmtojnë indet njerëzore gjatë kontaktit.
Përveç tyre, personi do të ekspozohej ndaj lagështisë, temperaturës së trupit të balenës dhe tkurrjeve të vazhdueshme muskulore.
Ndërkohë, lëvizjet e kafshës gjatë notimit dhe zhytjeve do të krijonin forca shtesë mbi trupin e personit të bllokuar.
Kombinimi i këtyre faktorëve do ta bënte mbijetesën jashtëzakonisht të pamundur.
A ka gjasa që një balenë të sulmojë qëllimisht një njeri?
Pavarësisht skenarit të frikshëm të filmit, balenat nuk i konsiderojnë njerëzit pjesë të zakonshme të ushqimit të tyre.
Balenat e spermës ushqehen kryesisht me krijesa detare që i gjuajnë në thellësi.
Rastet kur njerëzit përfshihen në gojën e balenave janë jashtëzakonisht të rralla dhe zakonisht lidhen me kontakte aksidentale gjatë ushqyerjes.
Nuk ka prova që balenat e spermës i gjuajnë njerëzit si pre.
Prandaj, megjithëse anatomia e një individi shumë të madh mund ta bëjë teorikisht të mundshme gëlltitjen e një njeriu, mundësia që një ngjarje e tillë të ndodhë në natyrë mbetet tepër e vogël.
Fantazia e Hollywoodit përballë realitetit shkencor
“Whalefall” e përdor idenë e një njeriu të gëlltitur nga një balenë për të ndërtuar një histori mbijetese në kushte ekstreme.
Duke vendosur një zhytës brenda trupit të një prej grabitqarëve më të mëdhenj detarë, filmi ndërthur frikën nga mbyllja në një hapësirë të ngushtë, mungesën e oksigjenit dhe rrezikun e vazhdueshëm të vdekjes.
Megjithatë, ekspertët theksojnë se realiteti do të ishte shumë më i pamëshirshëm sesa ai që zakonisht paraqitet në ekran.
Një njeri i gëlltitur nga një balenë e spermës do të përballej me disa rreziqe njëkohësisht: mungesën e ajrit, lëngjet tretëse, presionin, lëvizjet muskulore dhe pamundësinë për të gjetur një rrugëdalje.
Edhe pajisjet e zhytjes nuk do të garantonin mbijetesën.
Përfundimi i shkencëtarëve është se gëlltitja e një njeriu nga një balenë shumë e madhe e spermës nuk është krejtësisht e pamundur nga pikëpamja anatomike.
Por mbijetesa brenda sistemit të saj tretës do të ishte jashtëzakonisht e vështirë dhe nuk ka dëshmi të besueshme për një rast të tillë.
Për fat të mirë, njerëzit nuk janë pjesë e dietës së balenave dhe mundësia e një përballjeje të tillë mbetet më shumë subjekt i filmave dhe tregimeve fantastike sesa një rrezik real i jetës në det. /GazetaExpress/