Shkrimtarja britanike Philippa Gregory, e njohur për romanet e saj historike, ka rrëfyer se si librat e fëmijërisë, klasikët e letërsisë angleze dhe studimi i mbi 100 romaneve të shekullit XVIII ndikuan në formimin e saj si autore. Nga Jane Austen dhe Charles Dickens te Iris Murdoch dhe Molly Keane, Gregory tregon veprat që i ndryshuan mënyrën e të menduarit dhe e ndihmuan të kuptonte rëndësinë e historisë në letërsi.
Kujtimi i parë nga leximi
Dashuria e Philippa Gregory për librat nisi që në fëmijërinë e hershme.
Nëna e saj i lexonte çdo mbrëmje një histori përpara gjumit, por shumë shpejt vajza e vogël filloi të interesohej më shumë për fjalët sesa për ilustrimet.
“Nëna më lexonte gjithmonë një histori para gjumit, por rreth moshës trevjeçare unë nuk i shikoja më figurat. Lexoja tekstin”, kujton ajo.
Që nga ajo periudhë, Gregory filloi të lexonte në mënyrë të pavarur.
“Pas kësaj, lexoja vetë dhe merrja rreth katër libra në javë nga biblioteka.”
Libri i preferuar i fëmijërisë
Një nga veprat që la gjurmë të veçantë në imagjinatën e saj ishte The Little White Horse i shkrimtares Elizabeth Goudge.
Romani ndërthur historinë me elemente të fantazisë gotike, një kombinim që ndikoi në interesimin e mëvonshëm të Gregory për letërsinë historike.
“Ndërthurja e historisë me fantazinë gotike kishte një ndikim shumë të fuqishëm tek unë”, shpjegon autorja.
“Libri është realist, tërheqës dhe i frikshëm, por pa u shndërruar në një makth.”
Sipas saj, pikërisht kjo vepër zgjoi dashurinë për romanet historike, të cilat më vonë do të bëheshin fusha kryesore e krijimtarisë së saj.
Libri vazhdon të ketë një vend të veçantë edhe në familjen e shkrimtares, pasi është bërë një nga veprat e preferuara të fëmijëve të saj.
Autorët që ndikuan gjatë adoleshencës
Gregory e përshkruan veten si një lexuese të palodhur gjatë adoleshencës.
Në atë periudhë, pothuajse çdo libër ndikonte në zhvillimin e shijeve të saj letrare.
Ajo kujton me kënaqësi veprat e Rudyard Kiplingut, ndërsa më vonë filloi të lexonte gjithnjë e më shumë romane historike, veçanërisht ato të Georgette Heyer.
Një ndikim të jashtëzakonshëm pati edhe Jane Austen.
Gregory i lexoi të gjitha romanet e saj që në moshë të re dhe u magjeps nga saktësia dhe përmbajtja e gjuhës.
“Mësova ta dua ekonominë e stilit dhe saktësinë e saj”, thotë shkrimtarja.
Edhe sot, ajo vazhdon ta konsiderojë Austenin një nga figurat më të mëdha të letërsisë.
“Për mua, ajo mbetet shkrimtarja më e mirë e gjuhës angleze.”
Libri që ia ndryshoi mënyrën e të menduarit
Një nga ndikimet më të rëndësishme intelektuale në jetën e Gregory erdhi nga një vepër historike dhe jo nga një roman.
Bëhet fjalë për The Making of the English Working Class të historianit britanik E. P. Thompson.
Libri trajton formimin e vetëdijes së klasës punëtore në Angli dhe ofron një interpretim të historisë nga këndvështrimi i njerëzve të zakonshëm.
Për Gregory, leximi i kësaj vepre gjatë rinisë ishte një përvojë që ia ndryshoi mënyrën e të kuptuarit të historisë.
“Ishte një zbulim i jashtëzakonshëm për mua kur e lexova si e re”, kujton ajo.
“Më bëri të kuptoja rëndësinë e vërtetë të shkrimit të historisë dhe pasionin që një historian i madh mund të sjellë në trajtimin e saj.”
Sipas shkrimtares, libri u bë një model për krijimtarinë e saj.
Ai i tregoi se historia nuk është vetëm rrëfimi i mbretërve, luftërave dhe figurave të pushtetshme, por edhe i njerëzve dhe përvojave që shpesh mbeten jashtë kronikave zyrtare.
“Më mësoi se mund ta zbulosh dhe ta shkruash një histori të fshehur”, shprehet Gregory.
Mbi 100 romane për të mësuar mjeshtërinë e shkrimit
Një nga përvojat më të rëndësishme në formimin e saj si romanciere lidhet me studimet e doktoraturës.
Gjatë përgatitjes së tezës, Gregory lexoi dhe analizoi më shumë se 100 prej romaneve më të njohura të shekullit XVIII dhe veprave që ndikuan në zhvillimin e romanit modern.
Mes tyre ishin Don Quixote, Clarissa, Gulliver’s Travels dhe Moll Flanders.
Për shkrimtaren, kjo periudhë ishte shumë më tepër sesa një angazhim akademik.
Ishte një shkollë e mirëfilltë e krijimit letrar.
“Ishte praktika e përsosur për t’u bërë shkrimtare”, thotë ajo.
“Nuk i lexova vetëm romanet, por i analizova të gjitha. Kjo do të thoshte se mësova për strukturën, ndërtimin e personazheve dhe ritmin e rrëfimit.”
Megjithatë, përfitimi më i madh ishte mundësia për të studiuar zhvillimin e romanit në një periudhë kur kjo formë letrare po merrte trajtën e saj moderne.
“Mbi të gjitha, mësova mjeshtërinë e shkrimit të romaneve pikërisht duke studiuar kohën kur romani po lindte si formë letrare.”
Charles Dickens, shkrimtari që e vlerësoi më vonë
Ndryshe nga shumë lexues që e zbulojnë Charles Dickensin që në rini, Gregory pranon se nuk e kishte pëlqyer veçanërisht në vitet e hershme.
Vetëm më vonë arriti të vlerësonte madhështinë e tij si romancier.
“Nuk më pëlqente Charles Dickens deri në një periudhë më të vonshme të jetës”, tregon ajo.
“Tani mendoj se është një nga mjeshtrit më të mëdhenj të romaneve të gjata.”
Një nga veprat e saj të preferuara është Dombey and Son.
Gregory vlerëson mënyrën se si Dickens ndërthur sentimentalizmin e thellë me kritikën ndaj ambicies dhe padrejtësive shoqërore.
Sipas saj, historia e një fëmije të brishtë dhe të dashur zhvillohet paralelisht me portretin e një njeriu të pamëshirshëm, të përqendruar te ngritja në shoqëri.
“Është një roman i jashtëzakonshëm dhe i paparashikueshëm”, thotë ajo.
Romani që e rilexon për të gjetur ngushëllim
Për Philippa Gregory, disa libra kanë një vlerë të veçantë sepse mund të rilexohen në periudha të ndryshme të jetës.
Një prej tyre është The Sea, the Sea i Iris Murdoch.
Shkrimtarja thotë se i rikthehet kësaj vepre sa herë që ka nevojë për ngushëllim.
“Shkrimi i madh i jep kuptim çdo përvoje, ndërsa një roman i mirë mund të na çojë në një vend dhe kohë tjetër”, shpjegon ajo.
Edhe pse ngjarjet e romanit janë larg shqetësimeve të saj të përditshme, temat që trajton i konsideron thellësisht njerëzore.
Vepra eksploron dëshirën për ta zotëruar personin që duam, pamundësinë e realizimit të kësaj dëshire dhe përpjekjen për t’u çliruar nga kotësia dhe lakmia personale.
Ajo trajton gjithashtu rëndësinë e njohjes dhe vlerësimit të njerëzve që janë miq dhe shoqërues të vërtetë në jetë.
Në qendër të historisë është një regjisor teatri, i dhënë pas thashethemeve dhe i mbushur me vetëkënaqësi, i cili kalon vitet e pensionit në një shtëpi pranë detit.
Për Gregory, romani mbetet një kombinim i fuqishëm i analizës psikologjike dhe rrëfimit tërheqës.
Molly Keane, zbulimi letrar i viteve të fundit
Një nga autoret që Philippa Gregory ka zbuluar më vonë në jetë është Molly Keane, romancierja anglo-irlandeze që shkroi për shoqërinë e periudhës mes dy luftërave botërore.
Në pamje të parë, romanet e Keane paraqesin histori tërheqëse për jetën e aristokracisë së pasur anglo-irlandeze, me personazhe ekscentrike dhe zakone të veçanta.
Megjithatë, Gregory vëren se pas këtyre rrëfimeve qëndron një vetëdije e fortë për padrejtësitë mbi të cilat ishte ndërtuar ajo shoqëri.
Një nga veprat e saj të preferuara është Good Behaviour.
Romani rrëfen historinë e dy motrave e vëllezërve të rritur në një pronë të madhe aristokratike, të cilët jetojnë për gjuetinë dhe kujdesen pothuajse vetëm për njëri-tjetrin, kuajt, qentë dhe babanë e tyre, të cilin e quajnë “The Sir”.
Për Gregory, libri është një portret letrar i një bote që tashmë është zhdukur.
“Është një përshkrim i mrekullueshëm i një shoqërie që nuk ekziston më dhe një krijim letrar plot hijeshi”, thotë ajo.
Historia si themel i krijimtarisë
Nga librat e fëmijërisë deri te studimet akademike dhe zbulimet e mëvonshme, rrugëtimi letrar i Philippa Gregory tregon rëndësinë që leximi ka pasur në formimin e saj si autore.
Veprat e Elizabeth Goudge dhe Georgette Heyer zgjuan interesimin për romanin historik, ndërsa Jane Austen i mësoi saktësinë e stilit.
E. P. Thompson i tregoi rëndësinë e historive të harruara, kurse studimi i më shumë se 100 romaneve i dha njohuritë mbi strukturën, personazhet dhe ritmin e rrëfimit.
Për Gregory, letërsia nuk është vetëm një mënyrë për të treguar histori, por edhe një mjet për të kuptuar të kaluarën dhe për t’u dhënë zë përvojave njerëzore që shpesh mbeten të padukshme. Pikërisht kjo filozofi ka formësuar karrierën e saj si një nga autoret më të njohura të romanit historik bashkëkohor. /GazetaExpress/