Google ka shënuar një hap të rëndësishëm drejt zhvillimit të qendrave të të dhënave në hapësirë. Sateliti eksperimental i projektit Suncatcher ka nisur të komunikojë me Tokën dhe ka realizuar me sukses një nga testet e para të inteligjencës artificiale në orbitë, duke krijuar një poezi të shkurtër për hapësirën.
Sateliti u lëshua më 1 tetor 2026, me raketën Falcon 9 të kompanisë SpaceX, së bashku me më shumë se 100 mjete të tjera hapësinore.
Misioni është pjesë e projektit Suncatcher, përmes të cilit Google synon të shqyrtojë mundësinë e ndërtimit të qendrave të të dhënave që funksionojnë në orbitën e Tokës.
Pas rreth tri javësh testime të sistemeve të satelitit, inxhinierët arritën të aktivizonin pajisjet për përpunimin e inteligjencës artificiale dhe të merrnin përgjigjen e parë nga hapësira.
Poezia e parë e krijuar nga inteligjenca artificiale në orbitë
Për të testuar funksionimin e sistemit, inxhinierët i dërguan një kërkesë modelit të inteligjencës artificiale Gemma 4, të zhvilluar nga Google DeepMind dhe të instaluar në satelit.
Detyra ishte e thjeshtë: të shkruante një poezi të shkurtër japoneze, të njohur si haiku, për përvojën e të qenit në hapësirë.
Modeli prodhoi një poezi me tri vargje, në të cilën përshkruante Tokën, rrjedhën e të dhënave dhe dritën e yjeve.
Në një përshtatje në shqip, poezia thotë:
Rruzulli blu poshtë nesh,
Të dhënat rrjedhin në heshtje,
Drita e yjeve më ushqen.
Përgjigjja u transmetua në Tokë ndërsa sateliti kalonte pranë Svalbardit, në Norvegji.
Sipas Google, ky ishte një moment i rëndësishëm, pasi konfirmoi se një procesor i klasës së qendrave të të dhënave mund të ekzekutonte një model të inteligjencës artificiale në orbitë dhe ta transmetonte rezultatin në Tokë.
Kompania realizoi edhe teste të tjera, duke i kërkuar sistemit të krijonte vargje humoristike dhe të raportonte të dhëna teknike për gjendjen e satelitit.
Një zëdhënës i Google konfirmoi për TechCrunch se pajisja po funksiononte normalisht.
Një sfidë e madhe: furnizimi me energji
Sateliti eksperimental është pajisur me procesorë të specializuar TPU (Tensor Processing Units), të cilët Google i përdor për përpunimin e operacioneve të inteligjencës artificiale.
Megjithatë, furnizimi me energji mbetet një nga kufizimet kryesore të misionit.
Sateliti mund të prodhojë deri në një kilovat energji elektrike, ndërsa kërkesat e larta të procesorit bëjnë që ai të funksionojë vetëm për rreth 20 minuta në çdo aktivizim.
Ky kufizim e ndërlikon komunikimin mes satelitit dhe stacioneve tokësore, pasi operacionet duhet të planifikohen në periudha të shkurtra.
Projekti synon të përcaktojë nëse teknologjitë që përdoren sot në qendrat tokësore të të dhënave mund të përshtaten për funksionim të qëndrueshëm në hapësirë.
Rrezatimi kozmik mund të dëmtojë procesorët
Një nga sfidat kryesore teknike është ndikimi i rrezatimit hapësinor mbi pajisjet elektronike.
Në Tokë, Google i ka testuar procesorët TPU në përshpejtues grimcash për të vlerësuar rezistencën e tyre ndaj rrezatimit.
Megjithatë, kushtet reale në orbitë janë më komplekse.
Rrezatimi mund të shkaktojë ndryshime të padëshiruara në informacionin e ruajtur në memorien kompjuterike, një fenomen i njohur si bit flip.
Kjo ndodh kur një vlerë digjitale ndryshon papritur, duke shkaktuar gabime në të dhëna që jo gjithmonë identifikohen nga sistemet standarde të monitorimit.
Testimet në Tokë kanë sugjeruar se ndikimi i rrezatimit mund të jetë relativisht i kufizuar gjatë përdorimit të modeleve të trajnuara të inteligjencës artificiale.
Megjithatë, trajnimi i modeleve të reja mund të jetë më i ndjeshëm ndaj këtyre problemeve.
Testet e ardhshme të Suncatcher do të analizojnë edhe ndikimin e ndryshimeve ekstreme të temperaturës mbi procesorët.
Dy satelitë të rinj planifikohen për vitin 2027
Nëse faza aktuale jep rezultate të kënaqshme, Google planifikon të lëshojë dy satelitë të tjerë në vitin 2027.
Ata pritet të kenë kapacitet më të madh energjetik dhe të testojnë komunikimin optik mes satelitëve.
Kjo teknologji do të mundësonte shkëmbimin e të dhënave përmes lidhjeve me laser, duke krijuar kushte për bashkëpunimin e disa pajisjeve në orbitë.
Synimi afatgjatë është që satelitët të mos funksionojnë si njësi të izoluara, por si pjesë e një rrjeti të përbashkët përpunimi.
Në këtë mënyrë, ngarkesa të mëdha të inteligjencës artificiale mund të shpërndahen mes disa satelitëve që lëvizin në formacion të afërt.
A do të zhvendosen qendrat e të dhënave në hapësirë?
Ideja e qendrave hapësinore të të dhënave po tërheq interesin e disa kompanive teknologjike.
Një nga përparësitë e mundshme është shfrytëzimi i energjisë diellore në orbitë, ku satelitët mund të kenë qasje më të vazhdueshme në rrezatimin e Diellit.
Megjithatë, ndërtimi i një infrastrukture të tillë paraqet sfida të mëdha ekonomike dhe teknologjike.
Transportimi i pajisjeve në hapësirë është i kushtueshëm, ndërsa sistemet duhet të përballojnë rrezatimin, temperaturat ekstreme dhe vështirësitë e ftohjes.
Google dhe SpaceX i lidh edhe interesi për zhvillimin e raketës Starship, e cila synon të mundësojë transportimin e ngarkesave të mëdha në hapësirë me kosto më të ulët.
Sipas një analize shkencore të ekipit Suncatcher, Starship mund të ketë nevojë për rreth 1.800 fluturime për të arritur ulje të kostove të krahasueshme me ato që SpaceX ka realizuar gjatë zhvillimit të raketave të mëparshme.
Për këtë arsye, ekonomia e qendrave hapësinore të të dhënave mbetet ende e pasigurt.
Google synon infrastrukturën e inteligjencës artificiale të viteve 2030
Suncatcher është pjesë e projekteve afatgjata eksperimentale të Google, përmes të cilave kompania kërkon të zhvillojë teknologji që mund të bëhen ekonomikisht të qëndrueshme gjatë dekadës së ardhshme.
Objektivi nuk është zëvendësimi i menjëhershëm i qendrave tokësore të të dhënave, por testimi i mundësisë që një pjesë e përpunimit të inteligjencës artificiale të realizohet në hapësirë.
Megjithatë, zhvillimi i mëtejshëm do të varet nga përparimet teknologjike, kostoja e lëshimeve hapësinore dhe kapaciteti investues i kompanisë.
Alphabet, kompania mëmë e Google, po përballet gjithashtu me presione për të integruar inteligjencën artificiale në shërbimet ekzistuese, përfshirë motorin e kërkimit, duke ruajtur njëkohësisht rritjen e të ardhurave nga reklamat.
Suksesi i testit të parë të Suncatcher nuk do të thotë se qendrat e mëdha të të dhënave janë gati të zhvendosen në orbitë. Megjithatë, fakti që një model i inteligjencës artificiale ka funksionuar në një procesor të specializuar në hapësirë dhe ka transmetuar përgjigjen e tij në Tokë përbën një hap konkret drejt një infrastrukture të re teknologjike. /GazetaExpress/