**Dallimi mes Gripit, COVID-19 dhe Ftohjes: Si t’i identifikojmë simptomat me rritjen e infeksioneve respiratore dimërore**

Temperatura, kolla, dhimbja e fytit, rrjedhja e hundëve dhe lodhja janë simptoma të përbashkëta mes gripit sezonal, COVID-19 dhe ftohjes së zakonshme. Megjithatë, ecuria dhe rreziqet e këtyre sëmundjeve ndryshojnë, sidomos për fëmijët e vegjël, të moshuarit dhe ata me probleme shëndetësore kronike. Ekspertët shpjegojnë si t’i dallojmë shenjat dhe kur të kërkojmë ndihmë mjekësore.

Me uljen e temperaturave dhe afrimin e dimrit, infeksionet respiratore po bëhen një shqetësim gjithnjë e më i madh për shëndetin publik.

Të dhënat e fundit nga Anglia tregojnë një rritje të ndjeshme të rasteve të gripit dhe shtrimeve në spitale, duke ngritur shqetësime për presionin që mund të ushtrojnë viruset sezonale mbi sistemet shëndetësore gjatë muajve të ftohtë.

Sipas Agjencisë Britanike për Sigurinë Shëndetësore (UKHSA), shkalla e hospitalizimeve nga gripi është rritur me 141 për qind brenda katër javësh, duke kaluar nga 1,94 në 4,68 shtrime për 100 mijë banorë. Kjo përkthehet në një rritje nga afërsisht 1.100 në rreth 2.700 shtrime në spital në javë në të gjithë Anglinë. Ndërkohë, përqindja e testeve që rezultojnë pozitive për grip është rritur pothuajse dyfish, duke kaluar nga rreth një në 16 teste në më shumë se një në nëntë.

Edhe pse këto statistika i përkasin Anglisë, ato shërbejnë si një kujtesë për rëndësinë e parandalimit dhe njohjes së hershme të infeksioneve respiratore në çdo vend.

**Pse infeksionet respiratore përhapen më shumë gjatë dimrit?**

Gjatë muajve të ftohtë, njerëzit kalojnë më shumë kohë në ambiente të mbyllura dhe shpesh me ajrosje të pamjaftueshme. Kjo krijon kushte më të favorshme për transmetimin e viruseve respiratore, veçanërisht në shkolla, kopshte, zyra dhe hapësira të mbipopulluara. Temperaturat e ulëta dhe ajri i thatë mund të ndikojnë gjithashtu në mënyrën se si përhapen disa viruse dhe në mbrojtjen natyrore të rrugëve të frymëmarrjes.

Megjithatë, gripi, COVID-19 dhe ftohja e zakonshme shkaktohen nga viruse të ndryshme. Gripi shkaktohet nga viruset e influencës, COVID-19 nga virusi SARS-CoV-2, ndërsa ftohja e zakonshme mund të shkaktohet nga shumë viruse të tjerë, më shpesh rinoviruset. Edhe pse simptomat shpesh ngjajnë, mënyra e fillimit dhe intensiteti i tyre mund të ndryshojnë.

**Gripi: Fillon papritur dhe shpesh shkakton lodhje të rëndë**

Gripi sezonal zakonisht shfaqet me fillim të menjëhershëm të simptomave. Një person mund të ndihet relativisht mirë gjatë mëngjesit dhe brenda pak orësh të zhvillojë temperaturë, dhimbje muskujsh dhe lodhje të theksuar.

Simptomat më të zakonshme të gripit përfshijnë:
* Temperaturë të lartë dhe të dridhura.
* Dhimbje të forta muskujsh dhe kyçesh.
* Dhimbje koke.
* Kollë, shpesh të thatë.
* Dhimbje fyti.
* Lodhje të madhe dhe dobësi fizike.
* Humbje të oreksit.

Te disa persona, veçanërisht te fëmijët, mund të shfaqen edhe të vjella ose diarre. Ndryshe nga ftohja, gripi shpesh prek gjithë organizmin dhe mund ta detyrojë pacientin të qëndrojë në shtrat për disa ditë. Në rastet më të rënda, gripi mund të shkaktojë komplikime, përfshirë pneumoninë, përkeqësimin e sëmundjeve kronike dhe vështirësi serioze në frymëmarrje.

**COVID-19: Simptomat shpesh ngatërrohen me gripin**

COVID-19 mund të shkaktojë simptoma shumë të ngjashme me ato të gripit ose ftohjes së zakonshme. Kollitja, temperatura, dhimbja e fytit, rrjedhja e hundëve, dhimbjet e muskujve dhe lodhja janë ndër shenjat që raportohen shpesh. Humbja e papritur e nuhatjes ose shijes, dikur simptomë karakteristike në fillim të pandemisë, mbetet e mundur por është më pak e zakonshme tani.

Te disa persona, infeksioni mund të jetë i lehtë, ndërsa te të tjerë mund të zhvillohen komplikime serioze. Një nga dallimet më të rëndësishme është se COVID-19 mund të shoqërohet edhe me simptoma të zgjatura pas infeksionit fillestar, të njohura si COVID i gjatë. Këto mund të përfshijnë lodhje të vazhdueshme, probleme me përqendrimin, vështirësi në frymëmarrje dhe shqetësime të tjera që zgjasin me javë apo muaj.

Ekspertët theksojnë se COVID-19 nuk mund të dallohet me siguri nga gripi vetëm në bazë të simptomave. Testimi është mënyra më e besueshme për të përcaktuar se cili virus është përgjegjës.

**Ftohja e zakonshme: Simptoma më të lehta dhe zhvillim gradual**

Ftohja e zakonshme zakonisht zhvillohet më ngadalë sesa gripi. Simptomat shpesh fillojnë me një ndjesi irritimi në fyt, teshtima ose bllokim të hundëve dhe bëhen më të dukshme gjatë një ose dy ditëve në vijim.

Shenjat karakteristike përfshijnë:
* Teshtima të shpeshta.
* Rrjedhje ose bllokim të hundëve.
* Dhimbje të lehta të fytit.
* Kollë të lehtë.
* Lodhje të moderuar.
* Ndonjëherë temperaturë të ulët.

Te të rriturit, temperatura e lartë dhe dhimbjet e forta muskulore janë më pak tipike gjatë një ftohjeje të thjeshtë. Në shumicën e rasteve, simptomat përmirësohen gradualisht brenda një jave, megjithëse kollitja mund të vazhdojë edhe më gjatë. Megjithatë, edhe një ftohje që duket e lehtë mund të shkaktojë probleme te personat me sistem imunitar të dobësuar ose me sëmundje të tjera shëndetësore.

**Si t’i dalloni tri infeksionet?**

Edhe pse asnjë simptomë nuk është përfundimtare, disa karakteristika mund të ndihmojnë në orientimin fillestar.

| Simptomat | Gripi | COVID-19 | Ftohja |
| :———————— | :—————– | :—————– | :——————- |
| **Fillimi i simptomave** | Shpesh i papritur | I ndryshueshëm | Zakonisht gradual |
| **Temperaturë e lartë** | E zakonshme | E mundshme | Më e rrallë te të rriturit |
| **Dhimbje muskujsh** | Shpesh të forta | Të zakonshme | Zakonisht të lehta |
| **Lodhje e madhe** | Shumë e zakonshme | E zakonshme | Më pak e theksuar |
| **Kollë** | E zakonshme | E zakonshme | E mundshme |
| **Rrjedhje hundësh** | E mundshme | E zakonshme | Shumë e zakonshme |
| **Humbje e nuhatjes/shijes** | Më pak karakteristike | E mundshme | Ndonjëherë nga bllokimi i hundëve |
| **Komplikime serioze** | Të mundshme | Të mundshme | Më të rralla |

Dallimi kryesor është se gripi shpesh fillon papritur dhe me simptoma më të rënda në të gjithë trupin, ndërsa ftohja zakonisht zhvillohet gradualisht dhe prek kryesisht hundën e fytin. COVID-19 mund të ngjajë me të dyja, prandaj vetëm simptomat nuk mjaftojnë për një diagnozë të sigurt.

**Fëmijët e vegjël dhe të moshuarit janë më të rrezikuar**

Ekspertët paralajmërojnë se infeksionet respiratore mund të jenë veçanërisht të rrezikshme për disa kategori të popullsisë. Ndër grupet më të cenueshme janë fëmijët nën pesë vjeç, personat e moshuar, gratë shtatzëna dhe individët me sëmundje kronike të zemrës, mushkërive ose me imunitet të dobësuar.

Dr. Alex Allen, epidemiolog në Agjencinë Britanike për Sigurinë Shëndetësore (UKHSA), thekson se fëmijët, veçanërisht ata nën pesë vjeç ose me probleme shëndetësore ekzistuese, janë më të ndjeshëm ndaj formave të rënda të gripit dhe komplikimeve si pneumonia. Ai shton se çdo vit mijëra fëmijë të vegjël përfundojnë në spitale si pasojë e gripit, ndërsa disa kanë nevojë edhe për trajtim në njësitë e kujdesit intensiv. Ai theksoi se vaksinimi mbetet një nga masat më të rëndësishme për zvogëlimin e rrezikut, pasi “Vaksina mund të mos e parandalojë gjithmonë infektimin e fëmijës, por mund ta zvogëlojë ashpërsinë e sëmundjes dhe t’i shpëtojë jetën.”

**Kur duhet kërkuar ndihmë urgjente mjekësore?**

Shumica e infeksioneve respiratore mund të trajtohen në shtëpi, me pushim, hidratim dhe kujdes për simptomat. Megjithatë, disa shenja mund të tregojnë zhvillimin e komplikimeve serioze.

Ndihma urgjente mjekësore duhet kërkuar në rast të vështirësive të rënda në frymëmarrje, dhimbjes ose presionit të vazhdueshëm në gjoks, konfuzionit të papritur, humbjes së vetëdijes ose ngjyrës së kaltërosh të buzëve. Te fëmijët, shenja alarmuese janë frymëmarrja shumë e shpejtë ose e vështirësuar, përgjumja e pazakontë, pamundësia për të pirë lëngje dhe shenjat e dehidratimit.

Temperatura që zgjat, përkeqësimi pas një përmirësimi fillestar ose simptomat e rënda te personat me sëmundje kronike kërkojnë gjithashtu vlerësim mjekësor. Për personat me rrezik të lartë, kontaktimi i hershëm me mjekun është i rëndësishëm, pasi trajtimet antivirale për gripin dhe COVID-19 mund të jenë më efektive kur fillojnë në kohë.

**Vaksinimi dhe parandalimi mbeten mbrojtja më e mirë**

Me rritjen e rasteve të gripit, autoritetet shëndetësore po u bëjnë thirrje personave që u rekomandohet vaksinimi të mos e neglizhojnë atë. Vaksinimi kundër gripit është veçanërisht i rëndësishëm për të moshuarit, gratë shtatzëna, fëmijët sipas programeve kombëtare dhe personat me sëmundje kronike. Edhe vaksinimi kundër COVID-19 vazhdon të ketë rëndësi për grupet që rrezikojnë më shumë të zhvillojnë sëmundje të rëndë.

Përveç vaksinimit, masat e zakonshme parandaluese mund të zvogëlojnë përhapjen e infeksioneve:
* Ajrosja e rregullt e ambienteve të mbyllura.
* Larja e shpeshtë e duarve.
* Mbajtja e distancës nga personat e sëmurë, kur është e mundur.
* Qëndrimi në shtëpi gjatë fazës akute të sëmundjes.
* Përdorimi i maskës në vende të mbipopulluara, veçanërisht nëse keni simptoma ose jeni në kontakt me persona të cenueshëm.
* Shmangia e kontakteve të afërta me të moshuarit dhe personat me imunitet të dobësuar gjatë periudhës së sëmundjes.

Ekspertët theksojnë se këto masa janë veçanërisht të rëndësishme gjatë dimrit, kur disa viruse respiratore qarkullojnë njëkohësisht.

**Përfundim: Simptomat mund të ngjajnë, por rreziku nuk është gjithmonë i njëjtë**

Gripi, COVID-19 dhe ftohja e zakonshme kanë shumë simptoma të përbashkëta, por ndryshojnë në ecurinë dhe komplikimet e mundshme. Gripi zakonisht shfaqet më papritur dhe shkakton lodhje e dhimbje më të theksuara, ndërsa ftohja shpesh zhvillohet gradualisht dhe mbetet e përqendruar në hundë dhe fyt. COVID-19 mund të ngjajë me të dyja, duke e bërë të vështirë dallimin pa testim.

Ekspertët theksojnë se simptomat respiratore nuk duhet të neglizhohen, veçanërisht te personat me rrezik të lartë. Vaksinimi, kujdesi në kontaktet shoqërore dhe kërkimi në kohë i ndihmës mjekësore mbeten ndër mënyrat më të rëndësishme për të parandaluar komplikimet serioze. Rritja e infeksioneve gjatë sezonit të ftohtë është një kujtesë se edhe viruset që shpesh konsiderohen të zakonshme mund të kenë pasoja të rënda për shëndetin, sidomos te njerëzit më të cenueshëm.