Një studiues i njohur i sigurisë së inteligjencës artificiale ka ngritur alarmin pasi u largua nga puna dhe paralajmëroi se teknologjia, në skenarin më ekstrem, mund të përbëjë një rrezik ekzistencial për njerëzimin deri në fund të kësaj dekade.
Jacob Coxon, 27 vjeç, i cili ka ndihmuar në trajnimin e disa prej versioneve më të fundit të inteligjencës artificiale në kompaninë Anthropic në San Francisko, u bëri thirrje njerëzve që të mos e nënvlerësojnë fuqinë e kësaj teknologjie, veçanërisht nëse ajo arrin nivelin e asaj që quhet “superinteligjencë”.
Coxon, i cili më parë ka punuar edhe në OpenAI, pretendon se as Anthropic, kompania që qëndron pas sistemit Claude, dhe as OpenAI nuk po veprojnë me kujdes të mjaftueshëm në çështjet e sigurisë së inteligjencës artificiale.
Por si mund të shndërrohet inteligjenca artificiale në një kërcënim për njerëzimin?
Ekspertët përmendin disa skenarë të mundshëm, nga manipulimi masiv përmes dezinformimit deri te ndërhyrja në infrastrukturën kritike, armët bërthamore apo zhvillimi i armëve biologjike.
Megjithatë, këto mbeten skenarë hipotetikë dhe nuk përbëjnë parashikime se ngjarje të tilla do të ndodhin patjetër.
Problemi i kontrollit: Çfarë ndodh nëse AI nuk ndjek më qëllimet tona?
Një nga shqetësimet kryesore në fushën e sigurisë së inteligjencës artificiale njihet si “problemi i përafrimit” ose “alignment problem”.
Ideja është relativisht e thjeshtë: nëse njerëzimi krijon një sistem inteligjence artificiale më të aftë se vetë njerëzit, mund të bëhet jashtëzakonisht e vështirë të sigurohet që objektivat e tij të mbeten në përputhje me interesat tona.
Studiuesit kanë vërejtur tashmë raste ku modele eksperimentale kanë gjetur mënyra të papritura për të realizuar detyra që u ishin dhënë, duke anashkaluar kufizime të parashikuara nga zhvilluesit.
Kjo ka ngritur pyetjen se çfarë mund të ndodhë nëse sisteme shumë më të fuqishme do të kenë qasje në infrastruktura të rëndësishme.
Profesori Mark Lee, ekspert i inteligjencës artificiale në Universitetin e Birminghamit, thotë se rreziku nuk lidhet domosdoshmërisht me imazhin klasik të “robotëve të armatosur”.
“Kompanitë më të mëdha po garojnë për të krijuar sisteme po aq të zgjuara ose edhe më të zgjuara se njerëzit, por ende nuk kemi mënyra plotësisht të besueshme për ta kontrolluar sjelljen e tyre”, shpjegon ai.
Sipas tij, inteligjenca artificiale ekziston kryesisht si softuer, prandaj çdo sistem i lidhur me internetin mund të bëhet potencialisht objektiv.
“Nëse do të sulmohej sistemi i kontrollit të transportit kombëtar apo një central bërthamor, pasojat mund të ishin katastrofike”, thotë Lee.
Kaosi shoqëror përmes propagandës dhe dezinformimit
Një sistem i pakontrolluar i inteligjencës artificiale nuk do të duhej domosdoshmërisht të sulmonte drejtpërdrejt njerëzit për të shkaktuar dëme serioze.
Dr. Andrew Rogoyski, nga Surrey Institute for People-Centred Artificial Intelligence, argumenton se një inteligjencë artificiale shumë e avancuar mund të kuptojë se është e varur nga njerëzimi.
“Njerëzit do të kishin nevojë për AI për të realizuar objektivat e tyre, ndërsa AI do të kishte nevojë për njerëzit për materiale, energji, sisteme ftohjeje, rrjete dhe të dhëna”, shpjegon ai.
Pikërisht për këtë arsye, shkatërrimi fizik i njerëzimit mund të mos ishte aspak në interesin e një sistemi të tillë.
Megjithatë, ekspertë të tjerë paralajmërojnë për një skenar më tinëzar: përdorimin e dezinformimit, propagandës dhe manipulimit për të ndikuar gradualisht në sjelljen e shoqërisë.
Andrea Miotti, themelues dhe drejtues i ControlAI, argumenton se nëse miliarda agjentë superinteligjentë do të konkurronin për burime dhe pushtet pa një sistem efektiv kontrolli, njerëzit mund të përfundonin si “dëm anësor”.
Sipas tij, kjo mund të çonte gradualisht në humbjen e kontrollit të njerëzimit mbi vendimet më të rëndësishme politike, ekonomike dhe shoqërore.
Rreziku nga armët bërthamore
Një tjetër skenar lidhet me arsenalet bërthamore që ekzistojnë tashmë.
Aktualisht, nëntë shtete posedojnë armë bërthamore, me mijëra koka bërthamore të shpërndara në arsenalet e tyre.
Nëse sistemet e inteligjencës artificiale integrohen gjithnjë e më shumë në strukturat ushtarake, ekspertët kanë frikë se një gabim, keqinterpretim ose objektiv i formuluar keq mund të përshkallëzojë një krizë.
Në një skenar ekstrem, një sistem nuk do të duhej as të ishte “keqdashës”.
Ai thjesht mund të ndiqte një objektiv të caktuar në mënyrë tepër rigoroze dhe të arrinte në një përfundim katastrofik që njerëzit nuk e kishin parashikuar.
Shqetësimi është rritur ndërsa vendet e fuqishme po investojnë gjithnjë e më shumë në sisteme autonome dhe në përdorimin e AI në ushtri.
Dokumente strategjike ushtarake kanë paralajmëruar prej vitesh se luftërat moderne mund të kërkojnë vendimmarrje me “shpejtësi makinerike”.
Por pikërisht kjo krijon rrezik nëse vendimmarrja njerëzore hiqet ose reduktohet shumë.
Ben Eisenpress, drejtor i operacioneve në Future of Life Institute, ka paralajmëruar se përfshirja e AI në sistemet e komandës dhe kontrollit bërthamor mund të jetë destabilizuese.
Edhe nëse teknikisht ekziston një “njeri në procesin e vendimmarrjes”, sipas tij nuk mund të merret si e mirëqenë që një zyrtar do ta kundërshtojë një rekomandim të gabuar të prodhuar nga AI në një situatë presioni ekstrem.
Një skenar i tillë ndonjëherë përshkruhet si “flash war” – një konflikt që përshkallëzohet aq shpejt sa njerëzit nuk kanë kohë të ndërhyjnë.
Armët biologjike mund të bëhen më të arritshme
Një prej shqetësimeve më konkrete është se inteligjenca artificiale mund t’ua bëjë më të lehtë individëve apo grupeve keqdashëse zhvillimin e armëve biologjike.
Dikur, krijimi i një virusi ose bakteri të modifikuar kërkonte njohuri të avancuara shkencore, laboratorë të specializuar dhe burime të mëdha financiare.
Ekspertët kanë paralajmëruar se sistemet e avancuara të AI mund ta ulin këtë barrierë duke ofruar informacion shumë më të specializuar.
Profesori Lee e konsideron këtë një rrezik më realist sesa skenarët e filmave fantastiko-shkencorë.
“Kërcënimi më realist është që aktorë të këqij, si organizata terroriste apo shtete të papërgjegjshme, ta përdorin AI për të zhvilluar një virus të ri që mund të shkaktojë një pandemi edhe më vdekjeprurëse”, thotë ai.
Anthropic ka bërë të ditur se ka identifikuar përpjekje të përdoruesve për ta shfrytëzuar sistemin Claude në mënyra që mund të ndihmonin zhvillimin e armëve biologjike.
Kompania tha se kishte zbuluar disa raste ku përdoruesit kërkonin informacione potencialisht të rrezikshme dhe se kishte ndërhyrë për t’i bllokuar ato.
Studiues të sigurisë kanë paralajmëruar gjithashtu se disa modele të disponueshme publikisht mund të modifikohen për të anashkaluar mekanizmat mbrojtës.
Kjo ngre shqetësimin se teknologjia mund t’u ofrojë personave pa njohuri të avancuara udhëzime që më parë do të kërkonin ekspertizë të konsiderueshme.
Rreziku nuk është vetëm një “AI e keqe”
Një nga pikat kryesore të debatit është se një sistem i rrezikshëm nuk ka nevojë të ketë urrejtje, zemërim apo dëshirë për ta shkatërruar njerëzimin.
Problemi mund të vijë thjesht nga një objektiv i formuluar keq, një sistem që sillet në mënyrë të paparashikueshme ose përdorimi i teknologjisë nga njerëz me qëllime të rrezikshme.
Për këtë arsye, studiuesit e sigurisë kërkojnë që zhvillimi i modeleve gjithnjë e më të fuqishme të shoqërohet me kontrolle më të forta, testime të pavarura dhe kufizime të qarta për përdorimet ushtarake dhe biologjike.
Nëse inteligjenca artificiale do të arrijë ndonjëherë nivelin e “superinteligjencës” mbetet ende e pasigurt.
Por, për ekspertët që merren me sigurinë e saj, pyetja kryesore nuk është vetëm se sa e fuqishme mund të bëhet teknologjia, por nëse njerëzimi do të jetë në gjendje ta kontrollojë atë kur kjo të ndodhë. /GazetaExpress/