Një juri në Los Anxhelos ka shpallur fajtore kompanitë Meta dhe Google (pronare e YouTube) për krijimin e varësisë nga rrjetet sociale, duke dhënë një fitore historike për një grua e cila ngriti padi për dëmet që pësoi gjatë fëmijërisë.
Juria vërtetoi se Meta (që zotëron Instagram, Facebook dhe WhatsApp) dhe Google (pronari i YouTube) kishin ndërtuar qëllimisht platforma të krijuara për të shkaktuar varësi, duke dëmtuar shëndetin mendor të 20-vjeçares. Ky vendim, i raportuar nga BBC, i sjell Kaley-t një dëmshpërblim prej 6 milionë dollarësh (rreth 4.5 milionë paund). Rezultati pritet të ketë ndikime të rëndësishme për qindra raste të ngjashme që po shqyrtohen aktualisht në gjykatat amerikane.
Të dyja kompanitë, Meta dhe Google, deklaruan veçmas se nuk pajtohen me vendimin dhe do ta apelojnë. Meta theksoi se “shëndeti mendor i adoleshentëve është tejet kompleks dhe nuk mund t’i atribuohet një aplikacioni të vetëm”. Kompania shtoi se do të “vazhdojë të mbrohet fuqishëm”, duke shprehur besimin në përkushtimin e saj ndaj mbrojtjes së të rinjve në internet. Nga ana tjetër, një zëdhënës i Google u shpreh se “ky rast keqinterpreton natyrën e YouTube-it, i cili është një platformë transmetimi e ndërtuar me përgjegjshmëri, jo një rrjet social”.
Juria vendosi t’i japë Kaley-t 3 milionë dollarë dëmshpërblim kompensues dhe 3 milionë dollarë të tjera si dëmshpërblim ndëshkimor, pasi vlerësoi se Meta dhe Google “kanë vepruar me keqdashje, shtypje ose mashtrim” në menaxhimin e platformave të tyre. Meta pritet të mbulojë 70% të dëmshpërblimit total, ndërsa Google 30% e mbetur.
Vendimi u prit me entuziazëm nga prindër të tjerë, të cilët ndonëse nuk ishin palë në padinë e Kaley-t, pohojnë se fëmijët e tyre janë dëmtuar nga rrjetet sociale. Ata ishin mbledhur jashtë gjykatës gjatë gjithë gjyqit pesëjavor dhe festuan kur vendimi u shpall.
Ky vendim në Los Anxhelos vjen vetëm një ditë pasi një juri në New Mexico shpalli Metën përgjegjëse për rrezikimin e fëmijëve dhe ekspozimin e tyre ndaj materialeve me përmbajtje seksuale e kontakteve me grabitqarë seksualë në platformat e saj.
Mike Proulx, drejtor kërkimesh në firmën këshilluese Forrester, theksoi se vendimet e njëpasnjëshme shënojnë një “pikë kthese” mes kompanive të rrjeteve sociale dhe publikut. Kjo tendencë pasqyrohet edhe në nivel ndërkombëtar: Australia ka vendosur kufizime për fëmijët, ndërsa Mbretëria e Bashkuar po shqyrton ndalimin e rrjeteve sociale për personat nën 16 vjeç. Kryeministri britanik, Sir Keir Starmer, e cilësoi situatën aktuale “të papranueshme” dhe bëri thirrje për më shumë veprime për të mbrojtur fëmijët. Edhe Duka dhe Dukesha e Sussex-it, avokatë të njohur kundër dëmeve të rrjeteve sociale, e përshkruan vendimin si një “moment vendimtar” dhe shprehën mbështetjen e tyre për prindërit dhe të rinjtë që kërkojnë ndryshim, duke theksuar rëndësinë e sigurisë së fëmijëve mbi fitimin.
Gjatë dëshmisë së tij në shkurt, Mark Zuckerberg, kryetar dhe drejtor i përgjithshëm i Meta-s, u bazua në politikën e kompanisë për moslejimin e përdoruesve nën 13 vjeç. Megjithatë, kur iu prezantuan studime dhe dokumente të brendshme që vërtetonin se fëmijët më të vegjël po përdornin platformat, Zuckerberg pohoi se “gjithmonë kishte synuar” një progres më të shpejtë në identifikimin e tyre, duke insistuar se kompania kishte “përmbushur detyrimin e duhur me kalimin e kohës”.
Ndonëse Google, si pronar i YouTube, ishte gjithashtu i paditur, theksi i gjyqit ra kryesisht mbi Instagramin dhe Meta-n. Kompanitë Snap dhe TikTok, fillimisht të përfshira në padi, arritën marrëveshje konfidenciale me Kaley-n përpara gjykimit. Avokatët e Kaley-t argumentuan se Meta dhe YouTube kishin krijuar “mekanizma varësie” dhe nuk kishin përmbushur detyrimin e tyre për të parandaluar qasjen e fëmijëve në platforma.
Kaley dëshmoi se kishte filluar të përdorte Instagramin në moshën nëntëvjeçare dhe YouTube në moshën gjashtëvjeçare, pa ndeshur asnjë përpjekje për bllokim për shkak të moshës. Ajo tregoi se si “ndërpreu komunikimin me familjen sepse e kalonte gjithë kohën në rrjetet sociale”. Në moshën 10-vjeçare, ajo nisi të përjetonte ankth dhe depresion, të cilat u diagnostikuan vite më vonë. Gjithashtu, Kaley filloi të obsesionohej me pamjen e saj fizike dhe përdorte filtrat e Instagramit që modifikonin fytyrën – si zvogëlimi i hundës dhe zmadhimi i syve – pothuajse menjëherë pas fillimit të përdorimit të platformës si fëmijë. Më pas, ajo u diagnostikua me dismorfi trupore, një gjendje që i bën njerëzit të shqetësohen në mënyrë të ekzagjeruar për pamjen e tyre dhe i pengon të perceptojnë veten objektivisht.
Avokatët e saj theksuan se veçori të Instagramit, si shfletimi i pandërprerë, ishin projektuar për të krijuar varësi. Ata shtuan se objektivat e rritjes së Meta-s kishin për qëllim të tërhiqnin të rinjtë, pasi ata kishin më shumë gjasa të qëndronin gjatë në platforma. Duke cituar ekspertë dhe ish-drejtues të Meta-s, avokatët treguan se kompania preferonte përdorues të rinj pikërisht për këtë arsye. Kur i thanë Adam Mosseri-t, drejtorit të Instagramit, se Kaley kishte kaluar deri në 16 orë në ditë në platformë, ai mohoi se kjo përbënte provë varësie, por e cilësoi “problematike” që një adoleshent të shpenzonte pjesën më të madhe të ditës në Instagram.
Avokatët e Kaley-t e përmbyllën duke deklaruar se vendimi i jurisë “dërgon një mesazh të qartë se asnjë kompani nuk është mbi përgjegjësinë kur bëhet fjalë për fëmijët tanë.” Një tjetër padi kundër Meta-s dhe platformave të tjera sociale, lidhur me dëmet e pretenduara ndaj fëmijëve, pritet të nisë në qershor në një gjykatë federale në Kaliforni.