**Izraeli mban zgjedhjet më vendimtare të viteve të fundit: Sfida ndaj Netanyahut dhe skenarët e pasigurt**
Sot në mëngjes, Izraeli ka hapur qendrat e votimit për zgjedhjet parlamentare, të cilat konsiderohen si ndër më të rëndësishmet në historinë e vendit. Votuesit përballen sërish me dilemën kryesore: A duhet Benjamin Netanyahu, kryeministri me mandatin më të gjatë në Izrael, të vazhdojë të drejtojë vendin?
Si në zgjedhjet e mëparshme, votimi shihet si një referendum mbi figurën e Netanyahut. Megjithatë, këtë herë, shumë izraelitë theksojnë se zgjedhjet kanë pasoja më të mëdha se kurrë më parë. Ato nuk përcaktojnë vetëm liderin, por edhe drejtimin e përgjithshëm të vendit, raporton CNN.
Këto janë zgjedhjet e para kombëtare që nga sulmi i Hamasit më 7 tetor 2023, i cili shënoi dështimin më të madh të sigurisë në historinë e Izraelit, dhe konfliktet e mëpasshme në Gaza e në rajon. Këto ngjarje kanë mobilizuar një pjesë të madhe të vendit dhe kanë thelluar izolimin ndërkombëtar të Izraelit. Për shumë votues, ky është shansi i parë për të vlerësuar lidershipin që ishte në krye gjatë ngjarjeve të 7 tetorit, si dhe për të zgjedhur kush do ta drejtojë vendin gjatë konfliktit aktual dhe kush do të mbajë përgjegjësinë e barrës së shtuar ushtarake.
Qeveria e Netanyahut, e para në dekada që përfundoi një mandat të plotë katërvjeçar, u mbështet në partnerë të ekstremit të djathtë dhe ultraortodoksë. Kjo shtyu Izraelin drejt një kursi më nacionalist dhe fetar se kurrë më parë. Ai u bë kryeministri i parë izraelit në detyrë që përballet me gjyq për akuza korrupsioni, ndërsa qeveria e tij ndërmori një reformë të sistemit gjyqësor që synonte dobësimin e Gjykatës Supreme dhe mekanizmave të tjerë të balancës së pushteteve. Kjo përpjekje nxiti protesta masive në vitin 2023.
Këto zgjedhje do të përcaktojnë nëse Izraeli do të vazhdojë drejtimin nacionalist, konservator dhe fetar, apo do të ndryshojë kurs. Përgjigja mund të mos dihet për javë të tëra, duke marrë parasysh mënyrën se si formohen koalicionet në Izrael. Sondazhet sugjerojnë se as blloku i Netanyahut, as opozita, nuk ka gjasa të fitojë shumicën e vetme, gjë që do të thotë se votimi mund të shkaktojë një krizë tjetër politike, në vend që ta zgjidhë atë.
**Kush po garon dhe kush është në epërsi?**
Izraelitët votojnë për listat e partive, jo për kandidatë individualë. Në një shoqëri të fragmentuar sipas kombësisë, fesë, përkatësisë etnike dhe ideologjisë, kjo rezulton në një garë me shumë pjesëmarrës. Dhjetëra lista regjistrohen në çdo cikël zgjedhor, por vetëm ato që kalojnë pragun zgjedhor prej 3.25% fitojnë ulëse dhe hyjnë në Knesset, parlamentin me 120 ulëse të Izraelit. Për këto zgjedhje, ishin regjistruar 36 parti, megjithëse sondazhet sugjerojnë se vetëm 11 deri në 13 prej tyre do të kalojnë pragun. Ulëset ndahen përmes një sistemi proporcional.
Dy partitë kryesore janë Likud-i i djathtë i Netanyahut dhe Yashar, një parti e re e qendrës, e udhëhequr nga Gadi Eisenkot, ish-shef i shtabit të përgjithshëm të ushtrisë, i cili është shfaqur si sfiduesi kryesor. Sondazhi i fundit i Channel 12 e rendit Eisenkotin të parin me 23 ulëse, përpara Likud-it me 21. Megjithatë, sondazhet e kompanive të tjera japin rezultate të ndryshme. Për shembull, Channel 14, i cili mbështet Netanyahun, parashikon që Likud-i të fitojë 30 ulëse dhe Eisenkoti rreth 20. Në përballjet e drejtpërdrejta mbi përshtatshmërinë për postin e kryeministrit, Eisenkoti ka qëndruar vazhdimisht përpara Netanyahut me një diferencë të qëndrueshme.
Megjithatë, të dalësh si partia më e madhe nuk mjafton për të fituar. Një kryeministër ka nevojë për 61 ulëse për të formuar qeverinë, por asnjë parti nuk e ka fituar ndonjëherë këtë shumicë e vetme. Për pasojë, nata e zgjedhjeve zakonisht ofron pak zgjidhje. Gara e vërtetë është procesi pasues i formimit të koalicioneve, i cili mund të zgjasë ditë, javë, madje edhe muaj.
Shumica e sondazheve e vlerësojnë bllokun e Netanyahut, i përbërë nga Likud-i, dy parti të ekstremit të djathtë (udhëhequr nga Bezalel Smotrich dhe Itamar Ben-Gvir) dhe dy parti ultraortodokse, me 49 deri në 55 ulëse, pra nën pragun e shumicës prej 61 ulësesh.
Opozita, e cila në letër duket e fortë, është thellësisht e ndarë. Në të djathtë të Eisenkotit qëndrojnë partitë e ish-kryeministrit Naftali Bennett dhe ish-ministrit të Mbrojtjes Avigdor Liberman, ndërsa në të majtë është partia Demokratët, e udhëhequr nga Yair Golan. Bennett dhe Liberman nuk e kanë mbështetur Eisenkotin dhe të dy kanë ambiciet e tyre për postin e kryeministrit. Sipas sondazheve, çdo qeveri alternative ka të ngjarë të ketë nevojë për mbështetjen ose abstenimin e partive arabe, megjithatë disa udhëheqës të opozitës kanë përjashtuar çdo bashkëpunim me to.
Duke qenë se asnjëra palë nuk ka një shumicë të qartë, ngërçi politik, një qeveri pakice, një qeveri uniteti kombëtar – ose zgjedhje të tjera të reja – janë të gjitha rezultate të mundshme.