Përplasja mes pushtetit qendror dhe atij lokal në Kosovë është thelluar, duke kulmuar me protestën e disa kryetarëve të komunave para Qeverisë. Ata akuzojnë ekzekutivin për shkelje të kompetencave dhe probleme financiare. Edhe pse komunat e udhëhequra nga Lëvizja Vetëvendosje bojkotuan protestën, ato përballen me vështirësi financiare dhe funksionale të ngjashme me komunat e tjera, siç vlerësojnë ekspertët.
Kryetarët e komunave të drejtuara nga Partia Demokratike e Kosovës (PDK), Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK) dhe Aleanca, shprehin shqetësimin për vonesat dhe bllokimet e fondeve për projektet komunale. Ata theksojnë gjithashtu se komunat po përballen me një barrë të rëndë financiare, të krijuar nga detyrimet e kontratave kolektive.
Bekim Salihu, analist politikash në Institutin GAP në Prishtinë, shprehet në podkastin ‘5 pyetje’ të Radios Evropa e Lirë, se komunat e Kosovës përballen me probleme thelbësore, të cilat rrezikojnë seriozisht funksionimin e tyre normal.
Salihu thekson se shumica e vështirësive financiare të komunave nuk janë krijuar gjatë qeverisjes së Albin Kurtit, por janë trashëguar nga ekzekutivet e mëparshme. Sipas tij, “95 për qind e problemeve me të cilat përballen komunat aktualisht janë shkaktuar nga qeveritë, jo domosdoshmërisht nga kjo qeveri”.
Megjithatë, ai shton se Qeveria Kurti mban përgjegjësi për mosadresimin e këtyre problemeve. Salihu argumenton se “Qeveria Kurti bëhet përgjegjëse për shkak të një mosinteresimi, neglizhimi dhe injorimi të nevojave dhe shqetësimeve të komunave”.
**Mbi 300 milionë euro detyrime nga kontratat kolektive**
Një nga problemet kryesore që rëndon mbi komunat, sipas Salihut, janë detyrimet që burojnë nga kontratat kolektive në sektorët e arsimit dhe shëndetësisë. Këto kontrata, të cilat janë marrëveshje ndërmjet punëdhënësve dhe sindikatave, përcaktojnë kushte dhe të drejta pune si pagesat për udhëtime, shujta, trajnime dhe paga jubilare.
Salihu thekson se këto kontrata janë lidhur në nivel qendror, por barra financiare u ka mbetur komunave, të cilat menaxhojnë arsimin parauniversitar dhe kujdesin shëndetësor parësor. Ai shton se komunat kanë paguar mbi 300 milionë euro detyrime, jo vetëm nga kontratat kolektive, por edhe nga vendime dhe ligje të tjera të nxjerra nga niveli qendror.
Megjithëse komunat e udhëhequra nga Lëvizja Vetëvendosje nuk e mbështetën protestën e fundit, Salihu thekson se problemet financiare dhe funksionale janë identike në të gjitha bashkitë. Ai shprehet: “Nuk janë vetëm komunat e drejtuara nga LDK-ja apo PDK-ja që përballen me këto probleme, por të gjitha”.
**Rrezikimi i investimeve kapitale**
Përplasja financiare mund të ketë pasoja të drejtpërdrejta edhe për qytetarët, pasi fondet e destinuara për shlyerjen e detyrimeve gjyqësore mund të tërhiqen nga projektet komunale. Salihu shpjegon se buxheti vjetor i një komune nuk i përfshin detyrimet nga kontratat kolektive, dhe më vonë paratë për këto detyrime merren nga kategori të tjera buxhetore.
Ai citon: “Të gjitha paratë e marra nga gjykatat dhe përmbaruesit për të shlyer detyrimet financiare që burojnë nga kontratat kolektive, janë marrë nga projektet komunale”. Për më tepër, ai thekson se ka raste kur Thesari i Shtetit ndërhyn për të tërhequr këto fonde nga projektet kapitale që janë në zhvillim e sipër. Analisti paralajmëron se ndërsa komunat mund të vazhdojnë të ofrojnë shërbime thelbësore, realizimi i projekteve kapitale mund të bëhet gjithnjë e më i vështirë.
Sipas Salihut, zgjidhja e këtij problemi midis komunave dhe ekzekutivit nuk është e pamundur, por kërkon vullnet politik. Ai përmend mungesën e besimit, komunikimit dhe vullnetit, duke shtuar se në disa raste Qeveria ka tentuar “të pengojë” komunat përmes ndryshimeve ligjore që ndikojnë në të hyrat vetjake dhe pronën komunale.