Ndryshimet në të folur, shenjë e hershme e mundshme e demencës
Ndryshimet e lehta në mënyrën se si flet një person mund të jenë ndër shenjat më të hershme paralajmëruese të demencës, sipas studiuesve.
Demenca është një sëmundje degjenerative që gradualisht prek kujtesën, aftësinë për të menduar dhe sjelljen. Simptomat e saj më të njohura përfshijnë harresën, vështirësinë për t’u përqendruar në detyra të përditshme, konfuzionin rreth kohës ose vendit, si dhe ndryshimet e humorit. Megjithatë, demenca mund të ndikojë edhe në të folur, duke e bërë më të vështirë gjetjen e fjalëve të duhura ose ndjekjen e një bisede.
Një rishikim i thelluar i studimeve mbi të folurin dhe gjuhën ka zbuluar se mënyra se si njerëzit artikulojnë fjalët, fjalori që përdorin dhe struktura e fjalive mund të lidhen me fazat e hershme të demencës, veçanërisht me sëmundjen e Alzheimerit.
Ekspertët theksojnë se një nga shenjat e mundshme është përdorimi më i shpeshtë i fjalëve mbushëse si “ëë”, “um” ose “ah”, sidomos kur personi përpiqet të përfundojë një fjali. Ndërsa hezitimi gjatë të folurit është normal në shumë raste, veçanërisht me kalimin e moshës, pauzat që bëhen më të shpeshta dhe më të dukshme me kohën mund të tregojnë ndryshime në funksionet njohëse.
Dr. Tim Beanland nga Shoqata e Alzheimerit thekson se gjuha është një nga funksionet më komplekse të trurit, pasi një bisedë kërkon bashkërendimin e disa zonave të ndryshme të tij. Kur ky proces nis të dobësohet, mund të shfaqen edhe shenja të hershme të Alzheimerit.
Studime të kryera nga Universiteti i Torontos kanë sugjeruar gjithashtu se përdorimi i shpeshtë i fjalëve mbushëse mund të jetë i lidhur me probleme në funksionin ekzekutiv, që përfshin proceset mendore të marrjes, kuptimit dhe përpunimit të informacionit.
Një sinjal tjetër i mundshëm është ngadalësimi i dukshëm i të folurit. Studiuesit analizuan 125 të rritur, të moshave nga 18 deri në 85 vjeç, duke vlerësuar aftësinë e tyre për të identifikuar objekte të përditshme nën shpërqendrim, si dhe ritmin dhe kohëzgjatjen e pauzave gjatë bisedave. Rezultatet treguan se personat që flisnin më rrjedhshëm dhe më shpejt kishin performancë më të mirë në testet njohëse, duke sugjeruar një lidhje mes shpejtësisë së të folurit dhe shëndetit të trurit. Në të kundërt, pauzat më të shpeshta dhe më të gjata gjatë fjalive mund të jenë tregues i një përpunimi më të ngadaltë të informacionit.
Studiuesit kanë vënë re edhe një ndryshim tjetër: përdorimin më të pakët të fjalëve lidhëse si “sepse”, “megjithëse” ose “ndërsa”. Individët në fazat e hershme të Alzheimerit mund të vazhdojnë të formojnë fjali gramatikisht të sakta, por gjuha e tyre mund të bëhet dukshëm më e thjeshtë. Për shembull, në vend që të thonë: “Qëndrova në shtëpi sepse isha i lodhur pas punës”, ata mund të shprehen: “Qëndrova në shtëpi. Isha i lodhur pas punës.”
Ekspertët theksojnë se këto shenja nuk tregojnë domosdoshmërisht demencë, pasi ndryshimet në të folur mund të lidhen edhe me moshën, stresin, lodhjen ose probleme të tjera shëndetësore. Megjithatë, nëse këto ndryshime bëhen të vazhdueshme, përkeqësohen me kohën ose shoqërohen me harresë, konfuzion apo vështirësi në ndjekjen e bisedave, rekomandohet fuqishëm konsultimi me mjekun.
Edhe pse demenca nuk ka ende një kurë, diagnostikimi i hershëm mund të kontribuojë në menaxhimin më të mirë të simptomave, ngadalësimin e përparimit të sëmundjes dhe përmirësimin e cilësisë së jetës së individëve të prekur.