**Zubin Potok: Gërmimet për varreza masive, zbulimi i mbetjeve njerëzore dhe arrestimet**
Autoritetet e Kosovës kanë kryer gërmime dhe hetime intensive në Zubin Potok, të cilat çuan në zbulimin e mbetjeve mortore me origjinë njerëzore dhe arrestimin e disa personave të dyshuar për krime lufte. Ky proces, që buron nga një hetim rreth dyvjeçar i Prokurorisë Speciale të Kosovës, ka nxjerrë në dritë jo vetëm mbetje në lokacionin e parë në Kalludër të Vogël, por edhe identifikimin e një vendi të dytë të dyshuar, si dhe një arrestim për spiunazh në Serbi, i dyshuar të jetë i lidhur me këtë rast.
Më 28 korrik, në Kalludër të Vogël, një fshat malor në komunën veriore të Zubin Potokut, filluan gërmimet nën dyshimin për një varrezë masive. Këto punime, sipas autoriteteve, pasuan një hetim të gjatë të Prokurorisë Speciale të Kosovës. Disa ditë para nisjes së gërmimeve, u arrestuan dy persona, M.J. dhe M.B., të dyshuar për krime lufte kundër popullsisë civile. Policia ka siguruar prova se njëri prej tyre ka qenë i mobilizuar dhe pjesë aktive e ish-armatës jugosllave gjatë periudhës së luftës. Të dy të dyshuarit ndodhen aktualisht në paraburgim. Më 2 gusht, Policia e Kosovës arrestoi edhe një person të tretë, J.R., në lidhje me të njëjtin rast, si rezultat i veprimeve të mëtejshme hetimore, megjithëse detaje specifike për rolin e tij të dyshuar nuk janë bërë publike.
Avokati i M.B., Dejan Vasiq, deklaroi për Radion Evropa e Lirë se klienti i tij dyshohet se ka qenë në mesin e personave që kanë varrosur viktimat, por mohoi çdo lidhje me ngjarjen, duke theksuar se M.B. nuk ka qenë në vendin e përmendur nga prokuroria. Ndërsa avokati i M.J., Millosh Deleviq, nuk deshi të jepte hollësi për dyshimet konkrete ndaj klientit të tij, por theksoi se vepra penale cilësohet si krim lufte kundër popullsisë civile dhe se M.J. dyshohet në bazë të parimit të përgjegjësisë komanduese.
Autoritetet konfirmuan se mbetjet e gjetura në Kalludër të Vogël janë me origjinë njerëzore. Që nga fillimi i gërmimeve, është ngritur dyshimi se ato mund t’u përkasin anëtarëve të “grupit të intelektualëve”, një grup civilësh shqiptarësh, përfshirë mjekë, profesorë dhe avokatë, të zhdukur me forcë më 19 prill 1999. Kryeministri në detyrë, Albin Kurti, më 29 korrik, theksoi se ky është dyshimi fillestar, por kërkoi durim deri në konfirmimin nga organet kompetente. Procesi i identifikimit tashmë është në duart e Institutit të Mjekësisë Ligjore, ku vetëm analizat forenzike dhe të ADN-së do të përcaktojnë identitetin e viktimave. Prokuroria Speciale ka bërë thirrje publike për të shmangur spekulimet rreth identitetit të mbetjeve, duke theksuar se deklaratat e parakohshme mund të dëmtojnë hetimin dhe të devijojnë rezultatin final.
Më 2 gusht, Prokuroria dhe Policia njoftuan identifikimin e një lokacioni të dytë të dyshuar për mbetje mortore në fshatin Jabukë të Zubin Potokut, duke kërkuar leje nga Gjykata Themelore në Prishtinë për të kryer gërmime edhe aty. Një ditë para këtij njoftimi, Kurti vizitoi vendin e gërmimeve në Kalludër të Vogël, duke parashikuar se puna aty mund të zgjasë “shumë javë, ndoshta edhe shumë muaj” për shkak të shpërndarjes së mbetjeve përgjatë një përroi. Ai ripërsëriti thirrjen ndaj Serbisë për të hapur arkivat shtetërore dhe ushtarake, pasi ato mund të ndihmojnë në zbardhjen e fatit të personave të zhdukur. Edhe ushtruesja e detyrës së presidentit, Albulena Haxhiu, reagoi pas njoftimit për lokacionin e dytë, duke e cilësuar atë “një rikujtim të rëndë të krimeve të kryera gjatë luftës”.
Paralelisht me hetimet në Zubin Potok, më 30 korrik, autoritetet serbe arrestuan në Kralevë një shtetas të Kosovës, R.T. nga Istogu, nën dyshimin për spiunazh. Gjykata e Lartë në Kralevë i caktoi masën e paraburgimit prej 30 ditësh, pa dhënë hollësi për veprimet specifike që i atribuohen atij. Megjithatë, burime në Kosovë bënë të ditur për Radion Evropa e Lirë se ky arrestim lidhet me dyshimet se R.T. kishte dhënë informacione që çuan në zbulimin e lokacionit të varrezës në Zubin Potok. Ministri në detyrë i Punës, Familjes dhe Mbrojtjes Sociale, Andin Hoti, e dënoi arrestimin, duke e cilësuar “tentim-vrasje ndaj së vërtetës” dhe duke akuzuar shtetin serb se mbron kriminelët dhe frikëson dëshmitarët. Hoti shtoi se “kush flet për varrezat masive, ndëshkohet”, megjithëse nuk dha detaje konkrete se mbi çfarë informacioni bazohej pretendimi i tij.
Sipas të dhënave zyrtare, 1.579 persona vazhdojnë të konsiderohen të zhdukur nga lufta e viteve 1998-99.