Bllokada e tregtisë së energjisë elektrike me Serbinë i ka shkaktuar Kosovës kosto të konsiderueshme, të cilat mund t’i bartin edhe konsumatorët. Kjo situatë buron nga moszbatimi i një vendimi të Komunitetit të Energjisë, duke detyruar Kosovën të përdorë rrugë alternative importi dhe eksporti.
KOSTT, Operatori i Sistemit, Transmisionit dhe Tregut të Energjisë Elektrike të Kosovës, ka konfirmuar se tregtia e energjisë mes dy vendeve mungon që nga viti 2020. Sipas Ministrisë së Ekonomisë së Kosovës, kjo bllokadë i ka shkaktuar Kosovës dhe rajonit kosto mbi 150 milionë euro vetëm gjatë vitit 2024. Megjithatë, ministria nuk ka sqaruar metodologjinë e llogaritjes së kësaj shifre.
Pamundësia e tregtisë direkte me Serbinë detyron Kosovën të përdorë rrugë alternative për import-eksport, duke rritur kostot e transmisionit dhe duke ngarkuar linjat e tjera ndërkufitare, sipas autoriteteve kosovare. Kjo situatë vazhdon edhe pas 1 korrikut 2026, afatit të caktuar nga Këshilli Ministror i Komunitetit të Energjisë, i cili i kërkonte Serbisë të merrte masat e duhura për zbatimin e rregullave të tregtisë dhe kapaciteteve ndërkufitare.
**Importet përmes rrugëve më të shtrenjta**
Nëse tregtia me Serbinë do të funksiononte, Kosova do të shfrytëzonte një rrugë më të drejtpërdrejtë për import-eksport. Aktualisht, energjia tregtohet përmes kufijve me Shqipërinë, Maqedoninë e Veriut dhe Malin e Zi, gjë që sjell tarifa shtesë transmisioni. Ministria e Ekonomisë ka theksuar se në raste specifike, kostoja e transmisionit për një megavat energji ka arritur deri në 800 euro, megjithëse nuk ka detajuar rastet konkrete apo koston e transmisionit përmes Serbisë.
Radio Evropa e Lirë ka kontaktuar kompani të licencuara, ku vetëm KESCO (Kompania Kosovare për Furnizim me Energji Elektrike) ka dhënë përgjigje. Kjo e fundit nuk ka specifikuar një shifër konkrete, por ka theksuar se kostot e importit varen nga disa faktorë. Kostoja e importit është veçanërisht e lartë kur Kosova ka nevojë për energji shtesë, pasi prodhimi vendës shpesh nuk mbulon kërkesën, sidomos në dimër, për shkak të ndërprerjeve dhe kufizimeve në termocentralet me qymyr, si dhe prodhimit të pamjaftueshëm nga burimet e rinovueshme. Në vitin 2024, Kosova shpenzoi rreth 250 milionë euro për import të energjisë elektrike.
**Pse mungon tregtia me Serbinë?**
Mosfunksionalizimi i tregtisë buron nga ndryshimi i operimit të sistemit energjetik të Kosovës dhe mosmarrëveshjet mes Prishtinës dhe Beogradit për zbatimin e marrëveshjeve të energjisë. Në fund të vitit 2020, KOSTT filloi operimin si zonë e pavarur rregullatore. Më parë, Kosova funksiononte si pjesë e një blloku rregullator me Serbinë, Malin e Zi dhe Maqedoninë e Veriut. Pas ndryshimit, ajo iu bashkua zonës rregullatore të Shqipërisë dhe aktivizoi linjën interkonektuese 400-kilovoltëshe, e njohur si “Autostrada Energjetike Kosovë-Shqipëri”. Që prej atëherë, tregtia e energjisë elektrike në kufirin Kosovë-Serbi nuk u bë funksionale.
**Çfarë thotë Kosova?**
Ministria e Ekonomisë e Kosovës thekson se Serbia nuk ka zbatuar vendimin e Këshillit Ministror të Komunitetit të Energjisë për funksionalizimin e kapaciteteve ndërkufitare. “Republika e Kosovës vazhdon të kërkojë zbatimin e plotë të këtij vendimi, pasi vënia në funksion e kapaciteteve ndërkufitare është thelbësore për tregtinë e energjisë elektrike, funksionimin e tregut rajonal dhe integrimin e mëtejshëm të tregut energjetik të Evropës Juglindore”, thuhet në një përgjigje për Radion Evropa e Lirë. Autoritetet kosovare e shohin pengesë kryesore moskoordinimin mes EMS-së (Operatorit të Sistemit të Transmisionit të Serbisë) dhe KOSTT-it për ndarjen e kapaciteteve ndërkufitare. KOSTT ka deklaruar se kërkesat për koordinim me palën serbe kanë mbetur pa përgjigje konkrete.
**Çfarë thotë Serbia?**
Nga ana tjetër, Ministria e Minierave dhe Energjetikës e Serbisë mohon ndërprerjen fizike të transmisionit. Sipas saj, vendimi i Komunitetit të Energjisë i referohet integrimit të tregut, koordinimit dhe ndarjes së kapaciteteve, ndërsa kuadri rregullator i mëparshëm është zëvendësuar me rregulla të reja të Pakos për Integrimin e Energjisë Elektrike (EIP). “Serbia ka ndërmarrë aktivitetet e nevojshme sipas kuadrit të ri rregullator, duke përfshirë krijimin e kushteve për koordinimin rajonal të alokimit të kapaciteteve të transmisionit ndërkufitar”, ka deklaruar ministria serbe për Radion Evropa e Lirë. EMS gjithashtu thekson se energjia elektrike rrjedh fizikisht mes sistemeve dhe se kufijtë e zonave tregtare bazohen në marrëveshjet e arritura në kuadër të dialogut Kosovë-Serbi. Megjithatë, marrëveshjet për energjinë (2013, 2015, udhërrëfyesi 2022) nuk janë zbatuar plotësisht, një problem që ndikohet edhe nga mosnjohja e pavarësisë së Kosovës nga Serbia në mekanizmat energjetikë rajonalë dhe ndërkombëtarë.
**Çfarë pas skadimit të afatit?**
Pas skadimit të afatit më 1 korrik 2026, ministrja në detyrë e Ekonomisë e Kosovës, Artane Rizvanolli, ngriti çështjen e moszbatimit të vendimit në takimin joformal të Këshillit Ministror të Komunitetit të Energjisë, mbajtur në Prishtinë më 2 korrik 2026. Ministria thekson se ende nuk është miratuar një afat i ri. “Çështja mbetet nën monitorimin e Sekretariatit të Komunitetit të Energjisë, i cili mund të propozojë hapa dhe masa të mëtejshme procedurale në rast të vazhdimit të moszbatimit nga Serbia”, thuhet në përgjigjen e ministrisë. Komuniteti i Energjisë ka konfirmuar se 1 korriku ishte afati i fundit për veprim, por detyrimi për zbatim mbetet në fuqi. Traktati i Komunitetit të Energjisë parashikon masa si pezullimi i të drejtave për shkelje serioze të vendimeve detyruese.
**Koston mund ta bartin konsumatorët**
Ndërsa Kosova dhe Serbia interpretojnë ndryshe shkaqet e bllokadës, kostot e larta të rrugëve alternative mund të rëndojnë mbi sistemin energjetik të Kosovës dhe në fund, të bartën nga konsumatorët. Kompanitë furnizuese përballen me kosto të shtuara importi dhe transmisioni. Profesori Adhurim Haxhimusa shpjegon se Zyra e Rregullatorit për Energji (ZRRE) analizon kostot e energjisë së importuar. Nëse këto vlerësohen si të arsyeshme, ato mund të përfshihen në tarifat e energjisë elektrike, duke u pasqyruar në faturat e konsumatorëve. “Këto shpenzime shpërndahen tek konsumatorët përmes rritjes së tarifave, siç kemi parë edhe vitet e kaluara”, thekson Haxhimusa. Kujtojmë se ZRRE miratoi rritje tarifash prej 16.1% në 2025 dhe rreth 15% në 2023.