**Trump pretendon marrëveshje paqeje me Iranin, Teherani mohon pikat kyçe**
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, deklaroi më 23 maj se një marrëveshje për paqe me Iranin është “negociuar gjerësisht” dhe se po diskutohen “aspektet dhe detajet përfundimtare”. Megjithatë, Teherani i ka hedhur menjëherë poshtë disa prej pretendimeve të liderit amerikan.
Në platformën Truth Social, Trump shkroi: “Një marrëveshje është negociuar gjerësisht, në pritje të finalizimit mes SHBA-së, Republikës Islamike të Iranit dhe disa shteteve të tjera.” Ai shtoi se “aktualisht po diskutohen aspektet dhe detajet përfundimtare të marrëveshjes dhe ato do të bëhen publike së shpejti. Përveç shumë elementeve të tjerë, Ngushtica e Hormuzit do të hapet.”
Trump theksoi se kishte zhvilluar biseda telefonike me liderë dhe zyrtarë të Arabisë Saudite, Emirateve të Bashkuara Arabe, Katarit, Pakistanit, Turqisë, Egjiptit, Jordanisë dhe Bahrejnit. Ai përmendi gjithashtu një bisedë “shumë të mirë” me kryeministrin izraelit, Benjamin Netanyahu.
Edhe pse shpesh ka sugjeruar se një marrëveshje për t’i dhënë fund konfliktit, i cili nisi me sulmet ajrore amerikane dhe izraelite më 28 shkurt, ishte afër, Trump ka refuzuar më parë propozime iraniane dhe ka kërcënuar me sulme masive. Ndonëse Teherani nuk komentoi zyrtarisht deklaratat e Trumpit, zëdhënësi i komandës ushtarake iraniane, Ebrahim Zolfaghari, e quajti “të pavërtetë” pretendimin se Ngushtica e Hormuzit do të hapej. “Hormuzi do të mbetet plotësisht nën kontrollin iranian. Ne vendosim kush kalon, kur dhe si”, shkroi ai në platformën X.
Agjencia iraniane e lajmeve Fars, e lidhur me Korpusin e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC), konfirmoi se ngushtica do të mbetet nën administrimin e Teheranit, duke e cilësuar njoftimin për rihapjen si pjesë të marrëveshjes “të paplotë dhe jo në përputhje me realitetin”. Ndërkohë, The New York Times, duke cituar zyrtarë amerikanë të paidentifikuar, raportoi se Irani kishte pranuar të hiqte dorë nga rezervat e tij të uraniumit të pasuruar si pjesë e propozimit të fundit – një kërkesë kyçe e SHBA-së. Teherani nuk dha komente imediate mbi këtë raportim.
Pas vrasjes së shumë liderëve iranianë gjatë sulmeve ajrore amerikano-izraelite, Garda Revolucionare Islamike (IRGC) po përpiqet të rrisë ndikimin e saj tashmë të konsoliduar mbi vendimmarrjen e regjimit, duke sugjeruar përçarje të mundshme mes figurave kyçe. Zyrtarë iranianë kishin sinjalizuar më herët përparim në negociatat e ndërmjetësuara nga Pakistani. Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme iraniane, Esmaeil Baqaei, përmendi një “hap drejt afrimit”, por shtoi se “kjo nuk do të thotë domosdo që ne dhe Shtetet e Bashkuara do të arrijmë një marrëveshje për çështjet e rëndësishme.”
Baqaei deklaroi në televizionin shtetëror se “qëllimi ynë ishte fillimisht hartimi i një memorandumi mirëkuptimi, një marrëveshje-kuadër me 14 pika.” Agjencia Reuters, duke cituar dy burime pakistaneze të paidentifikuara, por të njohura me negociatat, raportoi se një përgjigje zyrtare e SHBA-së ndaj propozimit iranian, dorëzuar nëpërmjet ndërmjetësve pakistanezë, pritet më 24 maj. Një zyrtar pakistanez i përfshirë në negociata theksoi për Reuters se një marrëveshje e përkohshme për t’i dhënë fund luftës ishte në fazën përfundimtare dhe “mjaft gjithëpërfshirëse”, megjithatë paralajmëroi: “Asgjë nuk përfundon derisa të përfundojë vërtet.”
**Shanse të barabarta për paqe ose luftë**
Më herët, më 23 maj, Trump kishte deklaruar se kishte shanse të barabarta që Uashingtoni të arrinte një marrëveshje “të mirë” me Iranin ose të rifillonte fushatën e bombardimeve. Sipas Axios, ai citohet të ketë thënë: “Mendoj se do të ndodhë njëra nga dy gjërat: ose do t’i godas më fort se kurrë më parë, ose do të nënshkruajmë një marrëveshje të mirë.”
Presidenti iranian, Masud Pezeshkian, dhe kryetari i Parlamentit, Mohammad Bagher Qalibaf, zhvilluan bisedime në Teheran më 23 maj me shefin e ushtrisë pakistaneze, Marshall Asim Munir. Kjo vjen si pjesë e një përpjekjeje të gjerë diplomatike që përfshin Pakistanin, Katarin, shtetet e Gjirit dhe vendet perëndimore, mes frikës në rritje për rifillimin e konfliktit. Qalibaf, i cili është një prej negociatorëve kryesorë të Teheranit që nga nisja e sulmeve amerikano-izraelite më 28 shkurt, theksoi se Irani nuk do të bëjë kompromis për “të drejtat e tij kombëtare” dhe akuzoi Uashingtonin për mungesë mirëbesimi në negociata.
Këto përpjekje të reja ndërmjetësuese shfaqen mes raportimeve se Irani dhe SHBA-ja po shkëmbejnë mesazhe e propozime përmes ndërmjetësve, me synim krijimin e një kuadri formal për negociatat e ardhshme. Veprimtaritë diplomatike janë intensifikuar për shkak të tensioneve në rritje mbi Ngushticën e Hormuzit, të cilën Irani e ka kufizuar praktikisht që nga nisja e konfliktit. Kjo rrugë ujore është një korridor jetësor për tranzitin e naftës, gazit të lëngshëm natyror dhe transportin tregtar detar. Ndërprerja e qarkullimit ka tronditur tregjet globale të energjisë dhe ka shtuar presionin mbi vendet e varura nga rrugët tregtare të Gjirit. Sipas zyrtarëve rajonalë dhe diplomatëve të përfshirë, Irani ka propozuar krijimin e një Autoriteti të Ngushticës së Gjirit Persik, i cili do të rregullonte trafikun detar dhe do të vendoste tarifa kalimi.
**Shtetet e Gjirit kundërshtojnë tarifat**
Ky propozim ka alarmuar shtetet arabe të Gjirit Persik dhe qeveritë perëndimore, të cilat frikësohen se Teherani po kërkon të vendosë kontroll afatgjatë mbi një prej rrugëve detare më të rëndësishme në botë. Pesë shtete të Gjirit – Bahrejni, Kuvajti, Katari, Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe – raportohet t’u kenë shkruar autoriteteve ndërkombëtare detare, duke paralajmëruar kundër njohjes së çdo mekanizmi transporti detar të kontrolluar nga Irani në ngushticë.
Irani ka kërkuar një proces të fazuar, të përqendruar fillimisht në ndërprerjen e përhershme të armiqësive, lehtësimin e sanksioneve dhe garanci kundër veprimeve ushtarake të ardhshme, përpara se të vazhdojnë negociatat më të gjera bërthamore. Nga ana tjetër, Shtetet e Bashkuara favorizojnë një marrëveshje më gjithëpërfshirëse dhe të negociuar, e cila do të përfshinte kufizime mbi programin bërthamor të Iranit dhe statusin e ardhshëm të pasurimit të uraniumit.