**Kosova: 74% e Grave Mbeten Joaktive, Kërkohen Politika për Fuqizimin në Bujqësi**
Rreth 74% e grave në Kosovë mbeten joaktive ekonomikisht, duke theksuar nevojën urgjente për politika që fuqizojnë rolin e tyre, veçanërisht në sektorin e bujqësisë. Ky fuqizim konsiderohet thelbësor për zhvillimin e qëndrueshëm ekonomik të vendit.
Për të adresuar këto pengesa dhe identifikuar politika që do të rrisnin pjesëmarrjen e grave në bujqësi, Instituti Riinvest, në rolin e sekretariatit të Forumit Ekonomik të Grave, organizoi një tryezë diskutimi. Tema e fokusit ishte “Opsionet e politikave për forcimin e bujqësisë dhe zhvillimit rural përmes angazhimit të grave”.
Në këtë aktivitet, përfaqësues nga institucionet, organizatat vendase dhe ndërkombëtare diskutuan sfidat, mundësitë dhe masat konkrete për fuqizimin ekonomik të grave. Fokusi ishte te njohja e kontributit të tyre në bujqësi, përmirësimi i qasjes në financa, pronë e tregje, si dhe rritja e pjesëmarrjes në vendimmarrje.
**Sfidat e Joaktivitetit dhe Puna e Padukshme**
Saxhide Mustafa, koordinatore e Forumit Ekonomik të Grave, theksoi se 74% e grave në Kosovë mbeten joaktive ekonomikisht. Ajo vuri në dukje se megjithëse bujqësia ka potencial të konsiderueshëm zhvillimi, punësimi në këtë sektor mbetet problematik, veçanërisht për të rinjtë. Sipas Mustafës, gratë janë të përqendruara kryesisht në sektorë me potencial të ulët zhvillimi, si tregtia, arsimi dhe shëndetësia, ndërsa janë më pak të angazhuara në prodhim, teknologji apo siguri. Ajo theksoi se përfshirja më e madhe e grave në ekonomi do të rriste aktivitetin dhe konkurrueshmërinë e vendit.
Mustafa theksoi se puna e grave në bujqësi, ndonëse thelbësore, shpesh nuk mjafton për fuqizimin ekonomik. Ajo ilustroi se një grua mund të punojë pa pushim në fermë, të kujdeset për bagëtinë e familjen, por në fund të mos ketë të ardhura personale, pronë në emër të saj, qasje të pavarur në subvencione apo kredi, apo rol vendimmarrës në biznesin familjar. Një problem kyç, sipas saj, është që një pjesë e konsiderueshme e punës së grave në zonat rurale mbetet e padukshme, informale dhe e papaguar. Ky kontribut shpesh trajtohet si ndihmë familjare, e jo si punë ekonomike që duhet njohur dhe paguar. Ky informalitet ka pasoja afatgjata, duke shkaktuar mungesë kontratash, të ardhurash të rregullta dhe pamundësi për trajtim e pensionim dinjitoz, duke e kthyer punën e sotme të papaguar në pasiguri ekonomike dhe varfëri në të ardhmen.
Mustafa shtoi se puna e papaguar e kujdesit, si dhe mungesa e infrastrukturës për fëmijët dhe të moshuarit në zonat rurale, kufizon ndjeshëm kohën dhe mundësitë e grave për arsimim, trajnim, zhvillim biznesi dhe pjesëmarrje në vendimmarrje. Ajo theksoi se investimi në shërbimet e kujdesit është një domosdoshmëri për zhvillim ekonomik dhe pjesëmarrje të barabartë gjinore në gjithë vendin. Një pengesë tjetër serioze për gratë ndërmarrëse dhe fermere mbetet qasja në tokë, financa dhe skema mbështetëse, kryesisht për shkak të çështjeve të pazgjidhura të pronësisë private në Kosovë.
**Mbështetja nga Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Teknologjisë**
Ministrja e Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Teknologjisë, Mimoza Kusari-Lila, prezantoi mbështetjen e ministrisë për gratë ndërmarrëse. Ajo theksoi se përmes skemave të granteve, 176 biznese në pronësi apo bashkëpronësi të grave janë mbështetur në vitet e fundit, përfshirë rritjen e kapaciteteve prodhuese, certifikimin e produkteve dhe industrializimin. Megjithatë, Kusari-Lila pranoi se ky numër është ende i vogël dhe se po punohet intensivisht për masa konkrete që do të përshpejtojnë angazhimin e grave në ekonomi dhe bujqësi, si dhe për skema mbështetëse për plasimin e produkteve në treg. Përveç integrimit të perspektivës gjinore, ministria ka hartuar një skemë të dedikuar ekskluzivisht për bizneset në pronësi të grave, e cila tashmë është në fazën finale të vlerësimit.
Ministrja shtoi se ministria punon edhe për zgjerimin e pjesëmarrjes së produkteve kosovare në tregjet ndërkombëtare, duke inkurajuar gratë ndërmarrëse, të cilave u ofrohet prioritet në proceset e aplikimit për mbështetje. Gjatë këtij viti, Kosova ka marrë pjesë në 9 panaire ndërkombëtare, ku janë promovuar 1,200 produkte. Përmes forumeve ekonomike dhe takimeve B2B, synohet të rritet pjesëmarrja e grave ndërmarrëse, të cilat promovojnë produktet e tyre dhe zgjerojnë rrjetet e bashkëpunimit me bizneset e tjera.
**Përfshirja e Caritas Switzerland**
Astrid Wein, drejtoresha e Caritas Switzerland në Kosovë, theksoi fokusin e institucionit të saj në krijimin e mundësive ekonomike dhe fuqizimin e grave, veçanërisht në bujqësi. Ajo e quajti këtë një objektiv kryesor strategjik. Përmes programit EREA (Fuqizimi i Ekonomive Rurale në Bujqësi), Caritas mbështet gratë fermere, duke dëshmuar se me mbështetje të përshtatshme dhe qasje në treg, gratë mund të forcojnë aftësitë e tyre prodhuese dhe të sigurojnë mjete jetese. Wein përsëriti se kontributi i grave në bujqësi shpesh mbetet i padukshëm dhe i panjohur. Ajo theksoi rëndësinë e politikave dhe programeve publike në ndikimin e pjesëmarrjes së grave në ekonomi, duke nënvizuar nevojën për të ndërtuar mbi përvojat pozitive të Agjencisë për Barazi Gjinore, ministrive dhe komunave.