Ekspertët britanikë të shëndetësisë kanë ngritur alarmin për sigurinë e propranololit, një ilaç që përdoret gjerësisht për lehtësimin e simptomave fizike të ankthit, pas një sërë rastesh të mbidozimit me pasoja fatale.
Ilaçi, i cili i përket grupit të barnave të njohura si beta-bllokues, vepron duke ngadalësuar ritmin e zemrës.
Propranololi zakonisht përshkruhet për trajtimin e tensionit të lartë të gjakut dhe disa problemeve të zemrës, por mund të përdoret edhe për të lehtësuar simptoma fizike të ankthit, si djersitja, dridhjet dhe rrahjet e shpejta të zemrës.
Megjithatë, ekspertë nga Kolegji Mbretëror i Mjekëve dhe Kolegji Mbretëror i Farmacisë në Britani kanë kërkuar rishikimin e përdorimit të tij për ankthin, duke ngritur shqetësime serioze për rrezikun e mbidozimit.
Sipas të dhënave të Shërbimit Kombëtar të Informacionit për Helmet në Britani, gjatë periudhës 2022–2023 u regjistruan 318 pacientë që kishin marrë qëllimisht mbidozë propranololi, ndërsa 12 prej rasteve përfunduan me vdekje.
Recetat për propranolol po shtohen ndjeshëm
Paralajmërimi vjen në një kohë kur përshkrimi i këtij ilaçi është rritur ndjeshëm, veçanërisht te vajzat adoleshente dhe gratë e reja.
Sipas të dhënave të siguruara përmes kërkesave për qasje në informacion publik, recetat për propranolol te vajzat e moshës 12 deri në 17 vjeç janë rritur me më shumë se 92 për qind gjatë dekadës së fundit.
Në vitin 2025, numri i përgjithshëm i recetave të raportuara arriti në rreth 1.1 milion.
Ndërkohë, te gratë e moshës 18 deri në 23 vjeç, normat e përshkrimit të ilaçit janë rritur me më shumë se 81 për qind gjatë dhjetë viteve të fundit.
Pjesa dërrmuese e pacientëve të përfshirë në këto të dhëna e kishin marrë propranololin për trajtimin e simptomave të ankthit.
Pas paralajmërimeve të ekspertëve, Agjencia britanike Rregullatore për Barnat dhe Produktet Shëndetësore (MHRA) ka nisur rishikimin e të dhënave për rreziqet e propranololit, veçanërisht në rastet e mbidozimit dhe përdorimit për ankthin.
Ekspertët: Nuk ka prova të mjaftueshme se propranololi trajton ankthin e përgjithësuar
Në një letër drejtuar MHRA-së, Dr. Zuzanna Sawicka dhe specialistja e farmacisë Kate Ryan, bashkëdrejtuese të grupit të përbashkët për sigurinë e barnave, ngritën shqetësime për përdorimin e propranololit në trajtimin e çrregullimit të ankthit të përgjithësuar.
Sipas tyre, nuk ka prova të mjaftueshme që ilaçi është efektiv për trajtimin e vetë këtij çrregullimi, ndërsa rreziqet e mbidozimit mund të jenë jashtëzakonisht serioze.
Edhe Instituti Kombëtar për Shëndetin dhe Ekselencën e Kujdesit në Britani (NICE) nuk i përfshin beta-bllokuesit ndër trajtimet e rekomanduara për çrregullimin e ankthit të përgjithësuar.
Megjithatë, mjekët mund ta përshkruajnë propranololin për lehtësimin e simptomave fizike të ankthit.
Ekspertët besojnë se disa mjekë të familjes mund ta konsiderojnë propranololin një alternativë më pak të rrezikshme sesa benzodiazepinat, si Valiumi, të cilat ngadalësojnë aktivitetin e sistemit nervor dhe njihen për potencialin e tyre për të shkaktuar varësi.
Por propranololi mbart rreziqe të tjera serioze, veçanërisht kur merret në sasi më të mëdha sesa ato të përshkruara.
“Helmimi nga propranololi është kërcënues për jetën, i vështirë për t’u trajtuar dhe shkakton një numër të konsiderueshëm vdekjesh”, paralajmëruan ekspertët.
Ata ngritën gjithashtu shqetësimin se ilaçi vazhdon t’u përshkruhet edhe pacientëve që mund të kenë rrezik më të lartë për mbidozim, përfshirë personat që marrin antidepresivë ose që kanë pasur më parë episode mbidozimi.
Sipas tyre, MHRA ka mundësi të zvogëlojë dëmet përmes ndryshimit dhe forcimit të paralajmërimeve zyrtare për ilaçin.
Nga Khloe Kardashian te Robert Downey Jr., personazhet e famshme që kanë folur për përdorimin e beta-bllokuesve
Rritja e përshkrimit të barnave kundër ankthit është shoqëruar edhe me një ndryshim kulturor.
Vitet e fundit, disa personazhe të njohura kanë folur publikisht për përdorimin e beta-bllokuesve për të përballuar nervozizmin, ankthin dhe frikën nga paraqitjet publike.
Mes tyre janë Khloe Kardashian, Dame Prue Leith, Emma Watson, Robert Downey Jr. dhe Rachel Sennott.
Aktorja Rachel Sennott, e njohur për rolet në “Shiva Baby” dhe serialin e HBO-së “I Love LA”, tregoi gjatë ceremonisë së çmimeve Oscar 2025 se rutina e saj përpara eventeve përfshin marrjen e beta-bllokuesve.
Në vitin 2024, Robert Downey Jr. pranoi gjatë marrjes së çmimit Golden Globe për aktorin më të mirë në rol dytësor se kishte marrë paraprakisht një beta-bllokues.
Ndërkohë, në vitin 2023, ish-gjyqtarja e emisionit “The Great British Bake Off”, Dame Prue Leith, tregoi se e kishte bindur mjekun e saj t’ia përshkruante ilaçin për ta ndihmuar të përballonte frikën nga skena kur nisi turneun me shfaqjen e saj live.
Megjithatë, ekspertët theksojnë se përvojat personale të figurave publike nuk duhet të konsiderohen provë e sigurisë apo efektivitetit të një ilaçi për të gjithë pacientët.
Cilat janë efektet anësore të propranololit?
Ashtu si shumica e barnave, beta-bllokuesit nuk janë të përshtatshëm për çdo person.
Efektet anësore më të zakonshme të propranololit përfshijnë lodhjen, marramendjen dhe ndonjëherë humbjen e vetëdijes.
Për shkak se ilaçi ndikon drejtpërdrejt në ritmin e zemrës, përdorimi i një doze të papërshtatshme ose tepër të lartë mund të shkaktojë ngadalësim të rrezikshëm të rrahjeve të zemrës.
Në rastet e rënda, mbidozimi mund të çojë në komplikime kërcënuese për jetën.
Rreziku mund të jetë edhe më i madh kur barnat sigurohen nga burime të parregulluara, pa kontrollin dhe këshillimin e duhur mjekësor.
Për këtë arsye, specialistët theksojnë rëndësinë e përshkrimit të kujdesshëm të propranololit dhe vlerësimit individual të përfitimeve dhe rreziqeve për çdo pacient.
A duhet të përdoret propranololi për një kohë të gjatë?
Ekspertët kanë ngritur pikëpyetje edhe për arsyetimin e përdorimit afatgjatë të beta-bllokuesve te personat me ankth.
Sipas tyre, në rastet kur përshkruhen për simptomat fizike të ankthit, këto barna shpesh duhet të përdoren vetëm për periudha të kufizuara, sipas udhëzimeve të mjekut.
Megjithatë, ndërprerja e menjëhershme e propranololit mund të shkaktojë probleme të tjera shëndetësore.
Te disa pacientë, veçanërisht ata që e përdorin për sëmundje të zemrës, ndalimi i papritur mund të përkeqësojë gjendjen ekzistuese.
Simptomat e mundshme përfshijnë çrregullime të ritmit të zemrës, djersitje dhe dridhje.
Për këtë arsye, personat që marrin propranolol nuk duhet ta ndërpresin ose ta ndryshojnë dozën pa u konsultuar me mjekun.
Personat me astmë dhe sëmundje të mushkërive duhet të tregojnë kujdes të veçantë
Përpara fillimit të trajtimit me propranolol, pacientët duhet ta informojnë mjekun për sëmundjet ekzistuese dhe barnat e tjera që përdorin.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme për personat me astmë ose sëmundje pulmonare obstruktive kronike (COPD), pasi propranololi mund të shkaktojë ose të përkeqësojë vështirësitë në frymëmarrje.
Rishikimi i nisur nga MHRA synon të vlerësojë nëse paralajmërimet aktuale janë të mjaftueshme dhe nëse përdorimi i propranololit për ankthin kërkon kufizime apo masa shtesë sigurie.
Ekspertët theksojnë se ilaçi mbetet një trajtim efektiv për shumë pacientë që e përdorin për indikacione të përshtatshme mjekësore. Shqetësimi kryesor lidhet me përdorimin e tij për ankthin e përgjithësuar dhe me pasojat potencialisht fatale të mbidozimit.
Mesazhi kryesor është se propranololi nuk duhet konsideruar një ilaç i padëmshëm vetëm sepse përdoret për të qetësuar simptomat fizike të ankthit. Marrja e tij duhet të bëhet sipas udhëzimeve mjekësore, ndërsa pacientët duhet të informohen qartë për përfitimet, kufizimet dhe rreziqet e mundshme. /GazetaExpress/