Për dekada, dhjetëra lokale tradicionale në Angli kanë pretenduar se janë më të vjetrat në vend, duke e lidhur historinë e tyre me vikingët, saksonët dhe mbretërit mesjetarë. Megjithatë, një studim i hollësishëm arkeologjik, i mbështetur në analizën shkencore të unazave të pemëve, ka vënë në dyshim këto pretendime dhe ka identifikuar lokalin që mund të konsiderohet pub-i më i vjetër i Anglisë.
Me tavanet e ulëta, trarët e drurit, oxhaqet tradicionale dhe atmosferën karakteristike, pub-et historike angleze janë pjesë e rëndësishme e trashëgimisë kulturore të vendit.
Shumë prej tyre krenohen me histori që, sipas pronarëve, shtrihen më shumë se një mijë vjet në të kaluarën. Disa madje pretendojnë se kanë mirëpritur luftëtarë vikingë, saksonë dhe figura të rëndësishme të historisë britanike.
Por sa prej këtyre rrëfimeve mbështeten në prova historike?
Arkeologu britanik Dr. James Wright, i cili ka punuar në projekte për organizatën Historic England, ka analizuar pretendimet e më shumë se 24 lokaleve që e prezantojnë veten si më të vjetrat në Angli.
Përfundimi i tij është se asnjëri prej pretendimeve më të njohura për origjinë mijëravjeçare nuk përputhet me dëshmitë historike dhe arkeologjike.
Një lokal në Somerset mund të jetë më i vjetri në Angli
Pas një hetimi të gjatë, Dr. Wright ka identifikuar “George Inn”, në fshatin Norton St Philip të qarkut Somerset, si kandidatin më të fortë për titullin e pub-it më të vjetër në Angli.
Ndërtesa përmban elemente arkitekturore që datojnë nga fundi i shekullit XIV, ndërsa disa pjesë të konstruksionit të saj janë datuar në vitet 1430–1432.
Sipas arkeologut, ekzistojnë dëshmi të forta se objekti ka shërbyer si bujtinë dhe vend mikpritjeje për më shumë se 600 vjet.
“Historia arkitekturore e gurëve dhe drurit të George Inn sugjeron se ndërtesa ka qenë në përdorim të vazhdueshëm për më shumë se gjashtë shekuj”, deklaroi Wright për gazetën britanike “The Guardian”.
Ai shpjegoi se bujtina ishte themeluar gjatë shekullit XIV nga murgjit e manastirit të afërt Hinton Priory.
Kjo e vendos ndërtesën në mesin e objekteve më të hershme të ruajtura në Angli që kanë shërbyer vazhdimisht për akomodim dhe mikpritje.
Unazat e pemëve zbulojnë moshën e vërtetë të ndërtesave
Një nga metodat kryesore që studiuesit kanë përdorur është dendrokronologjia, një teknikë shkencore që përcakton moshën e drurit përmes analizës së unazave të rritjes së pemëve.
Çdo vit, pemët formojnë një unazë të re, ndërsa karakteristikat e këtyre unazave mund të krahasohen me të dhëna historike për të përcaktuar se kur është prerë druri.
Kjo metodë është veçanërisht e dobishme për studimin e ndërtesave mesjetare që kanë ruajtur trarët e tyre origjinalë.
Sipas Wright, marangozët e Mesjetës zakonisht e përdornin drurin shumë shpejt pas prerjes.
Për këtë arsye, përcaktimi i vitit kur ishte prerë pema mund të japë një tregues mjaft të saktë për kohën e ndërtimit.
“Dendrokronologjia na ndihmon të kuptojmë shkencërisht moshën e saktë të trarëve”, shpjegoi arkeologu.
Ai shtoi se, duke qenë se druri përdorej pothuajse menjëherë pas prerjes, data e prerjes shpesh është shumë afër datës së ndërtimit.
Pretendimet për lokale mbi 1.000-vjeçare nuk qëndrojnë
Në Angli ekzistojnë disa pub-e që pretendojnë se janë themeluar shumë përpara vitit 1000.
Një prej tyre është “Ye Olde Fighting Cocks”, në St Albans të Hertfordshire, i cili pretendon se historia e tij fillon rreth vitit 800.
Ndërkohë, “The Bingley Arms”, në Bardsey të West Yorkshire, e prezanton veten si pub-i origjinal anglez dhe si lokali më i vjetër në Britani.
Në faqen e tij zyrtare thuhet se objekti daton më shumë se një mijë vjet më parë, në kohën kur vikingët pushtonin pjesë të vendit.
Një tjetër lokal, “The Royal Standard”, në Beaconsfield të Buckinghamshire, pretendon se ishte frekuentuar nga saksonët e mbretit Alfred i Madh rreth vitit 880.
Megjithatë, Wright thotë se për këto pretendime mungojnë prova të besueshme.
Sipas tij, shumë prej historive mund të jenë krijuar ose përforcuar gjatë periudhave moderne për arsye promovimi turistik.
Historia e pabesueshme e “Ye Olde Fighting Cocks”
Një nga rastet më interesante që arkeologu ka shqyrtuar është ai i lokalit “Ye Olde Fighting Cocks”.
Ky pub shpesh pretendohet se daton nga viti 793, duke e vendosur origjinën e tij në periudhën anglosaksone.
Por Wright zbuloi se kjo datë duket se është përhapur vetëm në vitin 1926, kur u shfaq në një kartolinë.
Përpara kësaj periudhe, lokalit i atribuoheshin data të ndryshme, përfshirë vitet 1030, 770 dhe madje 672.
Sipas arkeologut, këto ndryshime tregojnë se pretendimet nuk mbështeten në dokumentacion historik të qëndrueshëm.
“Nuk duket të ketë ndonjë bazë reale për këto pretendime”, deklaroi ai.
Wright shpjegoi se ndërtesa fillimisht kishte shërbyer si një pëllumbore manastiri, e ndërtuar rreth vitit 1400.
Sipas dokumenteve të disponueshme, periudha më e hershme kur mund të konfirmohet me siguri se objekti funksiononte si pub është dekada e parë e shekullit XIX.
Kjo do të thotë se historia e ndërtesës mund të jetë shumë më e vjetër sesa historia e saj si lokal publik.
Libri historik “Domesday Book” nuk përmend asnjë pub
Një tjetër pretendim i përhapur lidhet me “Domesday Book”, regjistrin e famshëm të vitit 1086, të hartuar me urdhër të mbretit William Pushtuesi.
Shumë lokale angleze pretendojnë se janë përmendur në këtë dokument, duke e përdorur atë si dëshmi të origjinës së tyre të lashtë.
Por Wright e kundërshton këtë argument.
“Në Domesday Book nuk përmendet asnjë pub, absolutisht asnjë”, deklaroi historiani.
Sipas tij, çdo lokal që pretendon se figuron si pub në këtë regjistër po e keqinterpreton dokumentin historik.
Arkeologu beson se tregime të tilla shpesh lidhen më shumë me marketingun sesa me traditën autentike.
Ai theksoi se pronarët, qiramarrësit, fabrikat e birrës dhe kompanitë që administrojnë pub-et kanë pasur interes ekonomik për t’i paraqitur lokalet si jashtëzakonisht të vjetra.
Këto pretendime mbështeten pjesërisht në faktin se publiku nuk është gjithmonë i njohur me metodat shkencore që përdoren për datimin e ndërtesave historike.
Si përcaktohet nëse një pub është vërtet më i vjetri?
Për të hartuar listën e lokaleve më të vjetra, Dr. Wright përdori disa kritere të qarta.
Së pari, ndërtesa duhej të ishte ndërtuar fillimisht për të shërbyer si bujtinë ose lokal publik.
Së dyti, duhej të kishte dëshmi të përdorimit të vazhdueshëm për këtë qëllim.
Së treti, duhej të ekzistonin prova arkeologjike, dokumentare ose dendrokronologjike që konfirmonin moshën e pjesëve origjinale të ndërtesës.
Arkeologu shqyrtoi gjithashtu edhe objekte që kishin ndryshuar funksion gjatë historisë, si dhe ndërtesa që ishin shndërruar më vonë në lokale.
Megjithatë, edhe kur këto raste përfshiheshin në analizë, numri i kandidatëve seriozë mbetej i kufizuar.
Sipas Wright, vetëm rreth 12 deri në 16 lokale kanë dëshmi të besueshme se kanë ushtruar veprimtarinë e tyre që nga Mesjeta.
Më të vjetrat prej tyre datojnë nga shekujt XIV dhe XV.
Lista e 12 pub-eve më të vjetra në Angli
Bazuar në hulumtimet arkeologjike dhe historike, Dr. Wright ka përpiluar këtë listë të lokaleve me origjinën më të hershme të dokumentuar:
- George Inn – Norton St Philip, Somerset: Fundi i shekullit XIV dhe vitet 1430–1432.
- Bull Hotel – Ludlow, Shropshire: Shekujt XIV dhe XV.
- King’s Head – Shrewsbury, Shropshire: Viti 1426 dhe vitet 1430–1431.
- New Inn – Gloucester, Gloucestershire: Viti 1432.
- White Hart Inn – Hook, Hampshire: Periudha 1419–1451.
- George Hotel – Dorchester-on-Thames, Oxfordshire: Mesi i shekullit XV.
- Angel Inn – Andover, Hampshire: Periudha 1445–1455.
- Kings Head – Aylesbury, Buckinghamshire: Periudha 1445–1455.
- Angel – Grantham, Lincolnshire: Rreth vitit 1450.
- George and Pilgrims Inn – Glastonbury, Somerset: Periudha 1461–1483.
- Saracen’s Head – Southwell, Nottinghamshire: Vitet 1460.
- George Hotel – Odiham, Hampshire: Vitet 1486–1487.
Kjo listë bazohet në dëshmitë e disponueshme për historinë arkitekturore dhe përdorimin e ndërtesave, dhe jo thjesht në traditat apo pretendimet e pronarëve.
Historia e vërtetë është më interesante sesa legjendat
Sipas Wright, zbulimet nuk ua zvogëlojnë rëndësinë kulturore pub-eve historike angleze.
Përkundrazi, ato ndihmojnë në dallimin mes historisë së dokumentuar dhe rrëfimeve që janë krijuar me kalimin e kohës.
Ndërtesat që kanë mbijetuar për më shumë se pesë apo gjashtë shekuj janë dëshmi të rëndësishme të arkitekturës, jetës shoqërore dhe traditave të mikpritjes në Angli.
Ato kanë qenë dëshmitare të ndryshimeve politike, ekonomike dhe kulturore, duke vazhduar të shërbejnë si vende takimi për komunitetet lokale.
Megjithatë, për të përcaktuar moshën e tyre të vërtetë, kërkohen prova konkrete dhe jo vetëm rrëfime historike.
George Inn, fituesi i debatit shekullor
Pas shqyrtimit të dokumenteve, strukturave arkitekturore dhe rezultateve të analizave shkencore, Dr. James Wright e konsideron “George Inn” kandidatin më bindës për titullin e pub-it më të vjetër në Angli.
Historia e tij shtrihet në fundin e shekullit XIV, ndërsa provat sugjerojnë se ndërtesa ka shërbyer vazhdimisht për më shumë se 600 vjet.
Kjo e bën atë një shembull të rrallë të trashëgimisë mesjetare që vazhdon të jetë pjesë e jetës së përditshme.
Edhe pse shumë pub-e angleze pretendojnë histori mbi njëmijëvjeçare, kërkimet e reja tregojnë se dëshmitë më të forta i përkasin ndërtesave të shekujve XIV dhe XV. Sipas analizës së Wright, George Inn në Somerset është kandidati më i besueshëm për titullin e pub-it më të vjetër të Anglisë, duke treguar se shkenca mund t’i ndajë faktet historike nga legjendat e krijuara ndër shekuj.
Burimi: The Guardian