Kosova regjistroi një inflacion vjetor prej 7.8% në shtator, shifër që thellon shqetësimet për rëndimin e jetesës së qytetarëve dhe vështirësitë e bizneseve. Përballë kësaj situate, ekspertët ekonomikë dhe përfaqësuesit e bizneseve i bëjnë thirrje Qeverisë për masa urgjente lehtësuese, ndërsa pritjet për një përmirësim të shpejtë mbeten të zbehta.
Agjencia e Statistikave të Kosovës (ASK) bëri të ditur se Indeksi i Harmonizuar i Çmimeve të Konsumit në shtator 2023 ishte 7.8% më i lartë krahasuar me të njëjtin muaj të vitit të kaluar. Kategoritë me rritjen më të madhe vjetore ishin transporti (23.9%), strehimi, uji, energjia elektrike, gazi dhe lëndët djegëse (11.9%).
**Shkaqet e Inflacionit dhe Kërkesat për Masa**
Lulzim Rafuna, kryetar i Odës Ekonomike të Kosovës (OEK), shpjegoi për Ekonomia Online se inflacioni është rezultat i një kombinimi faktorësh të brendshëm dhe të jashtëm. Ndër faktorët e brendshëm, ai përmendi çmimin e energjisë elektrike dhe hyrjen e bizneseve në tregun e lirë pa një plan të mirëmenduar. Nga ana tjetër, faktorët gjeopolitikë dhe rritja e çmimeve të derivateve të naftës në tregjet ndërkombëtare, si dhe varësia e lartë e Kosovës nga importi (që sjell edhe inflacionin e importuar), janë ndikues thelbësorë.
Rafuna kërkon nga Qeveria të hartojë një paketë konkrete masash për zbutjen e inflacionit. Ai sugjeroi uljen e akcizës ose Tatimit mbi Vlerën e Shtuar (TVSH) për derivatet e naftës, si dhe ndërhyrjen në sektorë kyçë që ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e qytetarëve, si bujqësia dhe transporti. Sipas tij, ndihma për bizneset lokale është thelbësore për të mos i lënë ato në disavantazh përballë produkteve të importuara nga vende ku bizneset subvencionohen.
Kryetari i OEK-ut theksoi se Bashkëpunimi mes Qeverisë dhe sektorit privat është i domosdoshëm për të gjetur zgjidhje që do të lehtësonin barrën mbi qytetarët dhe bizneset. Ai bëri të ditur se OEK i është drejtuar Kryeministrit me kërkesa që në muajt e parë të rritjes së çmimeve të naftës, por zhvillimet politike kishin vështirësuar trajtimin e tyre. Rafuna shtoi se tema është diskutuar edhe me Ministren e Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Tregtisë, Mimoza Kusari-Lila, e cila ka shprehur vullnetin për të vlerësuar kërkesat.
**Parashikimet për të Ardhmen dhe Kritika ndaj Qeverisë**
Sa i përket pritjeve për muajt e ardhshëm, Rafuna nuk është optimist. Ai paralajmëroi se zhvillimet në tregjet ndërkombëtare, si rritja e normave të interesit nga Banka Qendrore Evropiane, shtrenjtimi i energjisë elektrike dhe gazit, si dhe rritja sezonale e kërkesës gjatë vjeshtës, sugjerojnë se inflacioni do të vazhdojë të rritet.
Edhe ekonomisti Bashkim Mustafa, në një intervistë për Ekonomia Online, kritikoi mungesën e masave konkrete nga Qeveria. Sipas Mustafës, viti aktual ka tejkaluar të gjitha parashikimet për sa i përket rritjes së çmimeve, duke e kthyer inflacionin në një barrë të papërballueshme për qytetarët. Ai sugjeroi që Qeveria të rifillojë projektet kapitale për të nxitur qarkullimin ekonomik dhe të shqyrtojë indeksimin e të ardhurave për kategoritë më të prekura, si pensionistët dhe përfituesit e asistencës sociale. Mustafa theksoi gjithashtu varësinë e Kosovës nga importi (rreth 88% e produkteve), e cila rrit ndjeshëm ndikimin e faktorëve të jashtëm në inflacion.
**Të Dhënat Detajuar nga ASK**
Përveç transportit dhe strehimit/energjisë, rritje vjetore shënuan edhe pijet alkoolike, duhani dhe narkotikët (6.3%), restorantet dhe shërbimet e akomodimit (5.2%), si dhe shëndetësia (4.5%). Kujdesi personal, mbrojtja sociale dhe mallrat/shërbimet e ndryshme u rritën me 3.8%, ndërsa mobiliet, pajisjet shtëpiake dhe mirëmbajtja rutinore e shtëpisë me 3.5%. Veshjet dhe këpucët u shtrenjtuan me 3%, kurse ushqimet dhe pijet joalkoolike me 2.4%.
Rritje më të vogla u shënuan në rekreacion, sport dhe kulturë (1.8%), informacion dhe komunikim (0.7%), si dhe sigurime dhe shërbime financiare (0.3%). E vetmja kategori që shënoi rënie vjetore të çmimeve ishin shërbimet arsimore, me -0.3%. Inflacioni mujor, në raport me gushtin, ishte 0.2%.