**OKB alarmon: Qeveritë e botës të papërgatitura për një katastrofë sistemike dixhitale**
Kombet e Bashkuara kanë lëshuar një paralajmërim alarmant rreth papërgatitjes së qeverive globale për një katastrofë dixhitale në shkallë të gjerë. Sipas OKB-së, një dëmtim i papritur i infrastrukturës thelbësore dixhitale do të kishte pasoja shkatërruese për shumicën e popullsisë.
Organizata e Kombeve të Bashkuara për Telekomunikacion (ITU) dhe Zyra e Kombeve të Bashkuara për Reduktimin e Rrezikut nga Fatkeqësitë (UNDRR) theksojnë se vendet nuk janë gati për skenarë si dështimi masiv i satelitëve, ndërprerjet e energjisë elektrike apo këputja e kabllove nënujore.
Në një raport të përbashkët, ITU dhe UNDRR paralajmërojnë se “rreziqet kritike dixhitale janë reale, të dokumentuara, sistemike, por nënvlerësohen në masë të madhe”. Ata ngrenë pyetje shqetësuese: “Çfarë do të ndodhte nëse nesër telefonat celularë dhe interneti nuk do të funksiononin më, pagesat do të dështonin, spitalet do të humbisnin të dhënat e pacientëve dhe paralajmërimet emergjente nuk do të mbërrinin kurrë?” Ajo që sot duket fantashkencore, mund të bëhet realitet. Këto organizata e cilësojnë këtë si një “pandemi dixhitale” dhe paraqesin tre skenarë frikësues:
**1. Stuhi Diellore si ajo e vitit 1859**
Një shpërthim i papritur rrezatimi diellor, si ai i vitit 1859 kur telegrafistët pësuan goditje elektrike, sot do të kishte pasoja të rënda. Do të dëmtonte sinjalet satelitore, do të pengonte radarin e avionëve dhe do të ndalonte automjetet autonome. Transaksionet financiare do të ndërpriteshin, ndërsa rrymat gjeomagnetike mund të shkatërronin transformatorët e rrjetit elektrik, duke shkaktuar ndërprerje masive energjie. Qendrat e të dhënave do të dilnin jashtë funksionit sapo të mbaronte energjia rezervë, dhe zëvendësimi i transformatorëve mund të kërkonte muaj të tërë.
**2. I Nxehti Ekstrem si në Evropë në 2003**
Një valë e fortë nxehtësie, si ajo që goditi Evropën në vitin 2003, sot do të ishte shumë më shkatërruese. Kërkesa e lartë për ftohje, bashkë me ngrohjen e lumenjve që kufizon funksionimin e centraleve bërthamore, do të çonte në mbingarkesë. Shumë qendra të të dhënave do të dilnin jashtë funksionit për shkak të mungesës së ftohjes, terminalet e pagesave do të ndalonin dhe dyqanet do të mbylleshin. Edhe rrjetet celulare, të varura nga stacionet bazë që kërkojnë ftohje, do të prekeshin rëndë.
**3. Shpërthim Vullkanik si ai i Tongës në 2022**
Shpërthimi i vullkanit Hunga Tonga-Hunga Haʻapai në fillim të vitit 2022 shkaktoi dëme të mëdha, duke përfshirë shkatërrimin e një kablloje nënujore 80 kilometra të gjatë që lidhte shtetin ishullor me botën. Një ngjarje e tillë sot mund të rezultonte në ndërprerje të internetit për javë të tëra, me pasoja të ngjashme me ato të skenarëve të tjerë të përmendur.
**Zgjidhjet e sugjeruara**
Raporti i OKB-së thekson se menaxhimi aktual i rreziqeve i shikon kërcënimet veçmas, duke supozuar zgjidhje të shpejta. Por rreziku real është efekti zinxhir, ku një problem i vetëm mund të dëmtojë disa sisteme kritike njëkohësisht. Përballë kësaj, ITU dhe UNDRR rekomandojnë ndërtimin e kapaciteteve rezervë analoge. Kjo është thelbësore që njerëzit të dinë si të përballojnë dhe të kapërcejnë ndërprerjet dixhitale duke përdorur sisteme jo-dixhitale.