Shkencëtarët kanë zbuluar gjashtë struktura misterioze, të padokumentuara më parë, të fshehura thellë në brendësi të Tokës.
Edhe pse shtresat më të thella të planetit janë të paarritshme drejtpërdrejt, studiuesit mund të përdorin valët sizmike të krijuara nga tërmetet e fuqishme për të hetuar atë që ndodhet mijëra kilometra nën sipërfaqe.
Tani, një ekip shkencëtarësh kinezë ka identifikuar struktura të pazakonta në kufirin mes mantelit viskoz dhe bërthamës së jashtme të lëngshme, rreth 2,900 kilometra nën këmbët tona.
Këto struktura, të cilat studiuesit i përshkruajnë si “shpërndarës të thellë sizmikë”, janë pothuajse të padukshme. Prania e tyre mund të dallohet vetëm nga mënyra se si ndikojnë lehtë në trajektoren e valëve sizmike që kalojnë pranë tyre.
Rezultatet e studimit janë publikuar në revistën shkencore “JGR Solid Earth”.
Mund të jenë mbetje të kores së Tokës – ose edhe të Theias
Sipas studiuesve, strukturat mund të jenë formuar nga materiale të shtresave të jashtme të Tokës, të cilat janë tërhequr gradualisht drejt pjesëve më të thella të planetit.
Ato mund të përmbajnë fragmente të kores kontinentale, por shkencëtarët nuk përjashtojnë as një mundësi shumë më intriguese: që disa prej tyre të jenë mbetje të Theias.
Theia është protoplaneti me përmasa të ngjashme me Marsin, i cili besohet se u përplas me Tokën rreth 4.5 miliardë vjet më parë, duke kontribuar në formimin e Hënës.
Nën presionet jashtëzakonisht të larta dhe temperaturat ekstreme pranë kufirit të mantelit, këto fragmente mund të transformohen, të shkrihen pjesërisht ose të pësojnë ndryshime minerale.
Sipas ekipit kërkimor, procese të tilla mund të kenë krijuar gjashtë grumbullime të mëdha “termokimike”, me përbërje të ndryshme nga materiali që i rrethon.
Një botë e dhunshme mijëra kilometra nën sipërfaqe
Nga sipërfaqja, Toka mund të duket relativisht e qëndrueshme, por në thellësi planeti është jashtëzakonisht dinamik.
Një nga zonat më dramatike ndodhet pikërisht në kufirin mes mantelit dhe bërthamës së jashtme, ku shkëmbinjtë e ngurtë, por viskozë, takohen me hekurin dhe nikelin në gjendje të lëngshme.
Në këtë kufi ekziston një ndryshim temperature prej rreth 1,000 gradë Celsius nga njëra shtresë në tjetrën.
Nxehtësia e madhe që largohet nga bërthama e jashtme krijon rryma konvektive në mantel, të njohura si “mantle plumes”, të cilat luajnë rol të rëndësishëm në përcaktimin e zonave ku mund të shfaqet aktivitet vullkanik në sipërfaqe.
Ndryshimet e mëdha në dendësi bëjnë gjithashtu që valët sizmike të ngadalësohen ndjeshëm kur kalojnë në këtë zonë, duke u dhënë gjeologëve një mënyrë indirekte për të “parë” se çfarë po ndodh në thellësi.
Inteligjenca artificiale analizoi mbi dy milionë regjistrime
Për të kuptuar më mirë këtë pjesë të pazakontë të planetit, shkencëtarët analizuan një lloj të veçantë vale sizmike të njohur si “PKP precursor”.
Këto janë valë relativisht të dobëta që mbërrijnë pak përpara valëve sizmike më të fuqishme të krijuara nga tërmetet.
Ato janë veçanërisht të vlefshme sepse shpërndahen kur hasin ndryshime të vogla në strukturën e materialit pranë kufirit të mantelit.
Më pas, valët kalojnë përmes bërthamës së jashtme të lëngshme, por jo përmes bërthamës së brendshme të ngurtë, dhe mund të regjistrohen nga detektorët sizmikë përpara valës kryesore.
Problemi është se këto sinjale janë shumë të dobëta dhe jashtëzakonisht të vështira për t’u identifikuar mes mijëra regjistrimeve sizmike që mblidhen çdo vit.
“Identifikimi manual i këtyre valëve është joefikas, subjektiv dhe i pamjaftueshëm për sasitë e mëdha të të dhënave sizmike globale”, shkruajnë studiuesit.
Për ta zgjidhur këtë problem, ekipi trajnoi një model të inteligjencës artificiale për të identifikuar automatikisht sinjalet PKP.
Pasi modeli u trajnua me valë të identifikuara më parë nga ekspertët, ai analizoi mbi dy milionë regjistrime të marra nga rreth 5,000 tërmete të ndryshme.
Rezultati ishte identifikimi i 174,929 sinjaleve PKP me cilësi të lartë – më shumë se dhjetë herë numri i sinjaleve të përdorura në të gjitha studimet e mëparshme të marra së bashku.
Harta e re zbuloi zona që nuk ishin parë kurrë më parë
Sasia e madhe e të dhënave u dha shkencëtarëve një pamje të paprecedentë të kufirit të mantelit.
“Zbuluam gjithashtu gjashtë zona që ka gjasa të përmbajnë heterogjenitete të rëndësishme, të cilat nuk ishin dokumentuar kurrë më parë”, shkruajnë studiuesit.
Sipas tyre, këto zona përbëjnë objektiva të rëndësishëm për kërkimet e ardhshme mbi pjesët më të thella të Tokës.
Studimet e mëparshme kishin identifikuar struktura të fragmentuara në disa vende të planetit, të cilat dukeshin sikur nuk kishin lidhje mes tyre.
Harta e re, megjithatë, sugjeron se disa prej këtyre fragmenteve mund të jenë pjesë të brezave shumë më të mëdhenj dhe të vazhdueshëm.
Ende nuk dihet saktësisht se çfarë janë
Shkencëtarët ende nuk mund të thonë me siguri se nga çfarë përbëhen këto gjashtë struktura apo si janë formuar.
Ajo që mund të përcaktojnë është se materiali i tyre ndryshon nga manteli përreth.
Megjithatë, përdorimi i inteligjencës artificiale për analizimin e të dhënave sizmike të mbledhura gjatë dekadave të fundit mund të ofrojë përgjigje shumë më të sakta në të ardhmen.
“Ndërsa katalogu vazhdon të zgjerohet, mbulimi i tij me rezolucion të lartë në hapësirë dhe kohë do të ndihmojë në përmirësimin e modeleve të strukturave të imëta të mantelit më të poshtëm dhe do të ofrojë gjithnjë e më shumë të dhëna për të kuptuar gjendjen gjeodinamike të brendësisë së thellë të Tokës”, përfundojnë studiuesit.
Zbulimi tregon se, edhe pse njerëzimi ka eksploruar hapësirën dhe planetë të tjerë, një pjesë e madhe e strukturës së vetë Tokës vazhdon të mbetet ende e panjohur. /GazetaExpress/