Në Italinë fashiste të viteve 1920 dhe 1930, gratë pritej të ishin kryesisht nëna dhe amvisa. Por Wanda dhe Marion Wulz zgjodhën një rrugë krejt tjetër: fotografinë, pavarësinë dhe eksperimentimin artistik.
Dy motrat nga Trieste krijuan një nga trashëgimitë më interesante të fotografisë italiane të shekullit XX, duke portretizuar gra moderne, artiste, sportiste e aktore, ndërsa eksperimentonin me fotomontazhe dekada përpara se të ekzistonte Photoshop-i.
Një nga veprat më të famshme të tyre mbetet “I + Cat”, një autoportret i Wanda Wulz ku fytyra e saj shkrihet me atë të maces së familjes, Mucincina.
Fotografia si rrugë drejt pavarësisë
Federica Muzzarelli, kuratore e ekspozitës “Wanda and Marion Wulz: Avant-Garde Photography in 20th Century Italy”, që hapet në Estorick Collection në Londër, thotë se motrat ishin të vendosura ta ndërtonin vetë fatin e tyre.
“Në atë kohë fashiste, gratë nuk ishin të lira. Ato shiheshin si nëna dhe amvisa. Por motrat Wulz ishin të vendosura të krijonin fatin e tyre. Zgjodhën fotografinë si mënyrë për të qenë të pavarura dhe për të treguar përmes imazheve se gratë mund të jetonin edhe ndryshe”, shpjegon ajo.
Wanda, e lindur në Trieste më 1903, kishte talent për vallëzim dhe muzikë. Marion, dy vjet më e re, kishte ndjekur shkollën e artit dhe ëndërronte të bëhej piktore.
Gjithçka ndryshoi kur trashëguan studion fotografike të babait të tyre, Carlo, e cila ishte themeluar fillimisht nga gjyshi i tyre.
Ato kuptuan se studioja mund t’u siguronte jo vetëm punë, por edhe autonomi.
Gratë moderne në qendër të objektivit
Motrat Wulz fotografonin pikërisht ato gra që sfidonin modelin tradicional të kohës.
“Fotografonin gra moderne duke vallëzuar, duke bërë sport dhe gjimnastikë”, thotë Muzzarelli.
Para aparatit të tyre u shfaqën artiste, poete, shkrimtare dhe aktore.
Mes emrave më të njohur ishin piktorja Leonor Fini dhe kampionia olimpike e skermës Irene Camber.
Përmes këtyre portreteve, studioja e motrave u bë një hapësirë ku gruaja nuk paraqitej thjesht si objekt bukurie apo figurë familjare, por si individ i pavarur dhe aktiv.
“I + Cat”, fotografia që u kthye në simbol
Në vitin 1932, Wanda prezantoi gjashtë vepra në Ekspozitën Kombëtare të Fotografisë Futuriste.
Mes tyre ishte edhe “I + Cat”.
Ekspozita organizohej në dhjetëvjetorin e revolucionit fashist, por sipas kuratores Wanda nuk ishte e interesuar për propagandën politike të aktivitetit.
Ajo ishte e vetmja grua pjesëmarrëse dhe synonte të dëshmonte se ishte po aq e aftë teknikisht dhe artistikisht sa burrat.
Për realizimin e “I + Cat”, Wanda vendosi një negativ mbi një tjetër, duke bashkuar fytyrën e saj me atë të maces Mucincina.
Teknika ekzistonte që nga mesi i shekullit XIX, por mënyra se si Wanda e përdori atë ishte krejtësisht personale.
“Wanda dëshironte të eksploronte identitetin femëror dhe idenë e maces si një krijesë e lirë, si simbol i lirisë”, thotë Muzzarelli.
Në ekspozitën londineze do të paraqiten dy negativët origjinalë, si dhe fotografia përfundimtare.
Një mesazh feminist brenda Italisë fashiste
Një tjetër punim i Wanda-s, “Futurist Breakfast”, paraqiste sende nga tavolina e tualetit të një gruaje.
Sipas Muzzarelli, edhe kjo vepër mund të interpretohet si një deklaratë feministe.
Në një periudhë kur ideologjia fashiste promovonte një rol shumë të kufizuar për gratë, motrat Wulz kultivonin një tjetër ide të feminitetit: të lirë, krijuese dhe të pavarur.
Dhe këtë nuk e bënin vetëm përmes fotografive.
Studioja e tyre u bë një lloj klubi për gratë artiste
Motrat vazhduan të jetonin në të njëjtën ndërtesë në qendër të Triestes ku kishin lindur dhe ku ndodhej studioja familjare.
Me kalimin e viteve, apartamenti dhe studioja u shndërruan në një lloj salloni joformal për gratë krijuese.
Për disa vite, stilistja Anita Pittoni jetoi bashkë me to.
Claudia Baroncini, drejtoreshë e “Fondazione Alinari per la Fotografia”, që ruan arkivin e motrave, thotë se ato krijuan një lloj klubi artistesh.
“Ishin gra që dëshironin të eksperimentonin me mënyra të reja jetese. Pra, ato promovonin një jetë ndryshe, paralelisht me një fotografi ndryshe. Në njëfarë mënyre, ato e jetonin artin e tyre”, shpjegon Baroncini.
Mjeshtre të retushimit shumë përpara epokës digjitale
Kontakti i tyre me aparatin fotografik kishte nisur që në fëmijëri.
Babai i tyre i vishte dhe i fotografonte shpesh, ndaj ato u rritën me një vetëdije të fortë për imazhin, maskimin dhe simbolikën e paraqitjes.
Më vonë, si fotografe portreti, u bënë mjeshtre në përmirësimin e fotografive.
Ato manipulonin negativët për të krijuar hije, për të ndryshuar formën e gojës apo syve dhe për ta bërë lëkurën të dukej më e pastër.
“Ishin jashtëzakonisht të afta me negativët. Kur i sheh sot, kupton sa shumë punë bënin për ta bërë fotografinë përfundimtare perfekte”, thotë Baroncini.
Pikërisht për këtë arsye, shumë gra të famshme dëshironin të fotografoheshin prej tyre.
Fotografonin edhe njëra-tjetrën
Një pjesë e rëndësishme e koleksionit përbëhet nga portretet që motrat realizuan të njëra-tjetrës.
Ekspozita do të përfshijë një portret të Wanda-s të realizuar nga Marion, ku ajo mban syze motoçiklistësh, si dhe një tjetër ku paraqitet e veshur si Kleopatra.
Ndërkohë, Wanda fotografoi Marion me veshje të krijuara nga Anita Pittoni, si dhe në disa portrete të afërta që duken befasueshëm moderne edhe sot.
Marion fotografoi fundin e fashizmit
Në pranverën e vitit 1945, ndërsa Lufta e Dytë Botërore po përfundonte, Trieste u çlirua nga sundimi fashist nga ushtria jugosllave.
Nga terasa e apartamentit të familjes, Marion fotografoi tanket dhe ushtarët.
Më vonë dokumentoi edhe festimet në rrugë pas mbërritjes së trupave anglo-amerikane.
Për Baroncinin, këto fotografi janë dëshmi e qartë se Marion nuk ishte thjesht asistente e motrës së saj.
“Ato tregojnë se ajo ishte plotësisht pjesë e partneritetit artistik”, thotë ajo.
Njohja erdhi shumë vonë
Motrat vazhduan të punonin deri në vitet 1970, por nuk arritën më suksesin që kishin pasur gjatë periudhës së tyre më të mirë.
Problemet financiare u shtuan dhe në vitin 1981 ato mbyllën studion, megjithëse vazhduan të fotografonin.
Wanda vdiq në vitin 1984.
Marion jetoi edhe nëntë vjet dhe gjatë kësaj periudhe dokumentoi jetën dhe punën e përbashkët të motrave në një seri ditarësh.
“Ato kishin pasur jetë të vështira dhe nuk e kuptonin sa e rëndësishme ishte puna e tyre për historinë e fotografisë”, thotë Baroncini.
Wanda kishte shijuar vetëm një periudhë të shkurtër fame gjatë viteve të futurizmit.
Sot, më shumë se 120 vjet pas lindjes së tyre, Wanda dhe Marion Wulz po njihen gjithnjë e më shumë si dy figura të rëndësishme të fotografisë moderne italiane.
Dhe fotografia e një gruaje që bashkoi fytyrën e saj me macen e familjes mbetet një prej simboleve më të fuqishme të asaj që ato kërkuan të shprehnin: lirinë për të qenë ndryshe. /GazetaExpress/