Hungaria po përgatitet për zgjedhjet parlamentare të 12 prillit, një moment kyç për të ardhmen e vendit, Bashkimit Evropian dhe kontinentit. Sondazhet tregojnë një garë të ashpër mes kryeministrit aktual, Viktor Orbán, dhe sfiduesit të tij, Péter Magyar. Për herë të parë që nga viti 2010, ekziston një shans real për ndryshim pushteti, me opozitën, kryesuar nga partia konservatore Tisza e Magyarit, që ka gjasa të fitojë.
Këto zgjedhje konsiderohen ndër më të rëndësishmet për Evropën vitet e fundit, pasi rezultati mund të ndikojë jo vetëm në të ardhmen e BE-së dhe ndikimin rus në kontinent, por edhe në fatin e së djathtës populiste dhe ekstreme në Evropë.
**Stili i qeverisjes së Viktor Orbánit**
Që nga mesi i viteve 1990, Viktor Orbán ka transformuar partinë e tij Fidesz (sot “Unioni Qytetar Hungarez”) në një strukturë rreptësisht të disiplinuar, ku asgjë nuk ndodh pa vullnetin e tij dhe ku besnikëria personale është thelbësore. Pas ardhjes në pushtet në vitin 2010, kjo logjikë u shtri edhe në nivel shtetëror. Edhe pse Hungaria mbetet formalisht një demokraci parlamentare me zgjedhje të lira, ndërhyrjet e Orbánit në detaje të imta të qeverisjes, shpesh duke përdorur vetën e parë njëjës, e pozicionojnë atë si një autokrat.
Pas fitores së tij të parë me shumicë dy të tretash në vitin 2010, Orbán shpalli “Rendin e Bashkëpunimit Kombëtar” (NER), duke ndërmarrë një zëvendësim të elitave në aparatin shtetëror, administrativ dhe gjyqësor me besnikë të tij. Hungaria u riorganizua si një shtet tejet i centralizuar, ku sistemi i kontrollit dhe balancës së pushteteve u dobësua ndjeshëm. Pjesa më e madhe e mediave u vu nën kontrollin e qeverisë, autonomia e universiteteve u shfuqizua dhe një pjesë e konsiderueshme e pasurive shtetërore u vendos nën kontrollin e fondacioneve të afërta me Orbánin. Ekspertët e përshkruajnë Hungarinë si një “sistem hibrid” mes demokracisë dhe diktaturës.
**Arsyet e pakënaqësisë popullore**
Shumë hungarezë dëshirojnë ndryshim pushteti për shkak të politikës ekonomike dhe tatimore të Orbánit, e cila favorizon kryesisht klientelën e tij të shtresës së lartë të klasës së mesme, ndërsa gjendja materiale e shumë të tjerëve është përkeqësuar. Kjo përfshin infrastrukturën publike, sistemin shëndetësor dhe arsimin, si dhe pakënaqësinë e gjerë për korrupsionin dhe rastet e vetëpasurimit të paligjshëm. Gjithashtu, qytetarët janë të lodhur nga atmosfera e “luftës civile verbale” e krijuar nga Orbáni, me demonizimin e kundërshtarëve dhe etiketimin e kritikëve si armiq të atdheut.
**Rëndësia e zgjedhjeve për Evropën, populistët dhe Rusinë**
Viktor Orbán ka shpallur si qëllim “pushtimin e Brukselit” dhe transformimin e BE-së në një union shtetesh kombëtare sovrane, të lidhura nga interesa ekonomike. Ai prej vitesh ka nxitur kundër BE-së, duke bllokuar aftësinë vepruese të saj përmes vetove dhe refuzimit për të mbështetur vendime të rëndësishme evropiane. Një fitore e tij do të çonte në dobësimin e mëtejshëm të BE-së, ndërsa një ndryshim pushteti në Budapest do ta forconte atë.
Orbán konsiderohet modeli më i suksesshëm dhe organizatori më i rëndësishëm i kampit populist konservator të djathtë dhe ekstremit të djathtë në Evropë. Askush tjetër nuk ka arritur një fitore me shumicë dy të tretash dhe nuk ka qeverisur kaq gjatë. Për këtë arsye, rezultati i zgjedhjeve hungareze do të ketë ndikim të madh mbi të ardhmen e populizmit në Evropë.
Për Rusinë, Hungaria nën Orbánin është shteti anëtar i BE-së më i lidhur ngushtë me Moskën. Edhe pse Orbán ka miratuar shumicën e sanksioneve kundër Rusisë, ai kërkon vazhdimisht heqjen e tyre, imponon përjashtime dhe ka bllokuar mbështetjen për Ukrainën. Kjo dobëson dhe përçan BE-në, një qëllim i përbashkët i Orbánit dhe Rusisë. Rrëzimi i Orbánit do të përbënte një humbje të rëndë për Moskën.
**Sistemi zgjedhor dhe sfidat e opozitës**
Pas vitit 2010, Fidesz realizoi reforma të thella në sistemin zgjedhor, duke forcuar parimin e shumicës dhe duke i siguruar partisë avantazhe strukturore. Nga 199 deputetë, 106 zgjidhen në zona elektorale me shumicë të thjeshtë. Zonat besnike ndaj Fidesz-it janë më të vogla, duke kërkuar më pak vota për një mandat. Në zgjedhjet e vitit 2022, Fidesz mori 53% të votave, por fitoi 68% të vendeve në parlament.
Hungarezët etnikë nga vendet fqinje me shtetësi hungareze votojnë me postë, ndërsa emigrantët hungarezë në Evropën Perëndimore (shpesh më kritikë ndaj Orbánit) mund të votojnë vetëm personalisht në ambasada ose konsullata. Ekspertët e kritikojnë këtë si të padrejtë. Këto rregullime e bëjnë ndryshimin e pushtetit më të vështirë, por jo të pamundur.
**Sondazhet dhe mundësitë e manipulimit**
Ekspertët hungarezë të zgjedhjeve nuk presin manipulim të drejtpërdrejtë të votave falë numërimit paralel të organizuar nga partia Tisza. Megjithatë, ekzistojnë mundësi manipulimi në votimin me postë të hungarezëve nga pakicat në vendet fqinje, që mund t’i sigurojë Orbánit 1-2 mandate shtesë. Blerja masive e votave në rajone të varfra të Hungarisë është gjithashtu një temë diskutimi.
Institutet e pavarura të sondazheve parashikojnë prej më shumë se një viti një avantazh, në disa raste të qartë, të partisë Tisza ndaj Fidesz-it të Orbánit. Megjithatë, këto të dhëna nuk kapin plotësisht elektoratin e Fidesz-it (kryesisht të moshuar në qytete të vogla dhe zona rurale). Pavarësisht pasaktësive të mundshme, shumica e studiuesve presin më tepër një largim të Orbánit nga pushteti.
**Planet e Péter Magyarit dhe skenarët paszgjedhorë**
Në rast ndryshimi pushteti, Péter Magyar dhe partia e tij Tisza synojnë distancimin e Hungarisë nga Rusia dhe rikthimin e vendit si një aleat i besueshëm i BE-së dhe NATO-s, megjithëse me disa nuanca në politikën e migracionit dhe ndaj Ukrainës. Në politikën e brendshme, Magyar paralajmëron një përballje të ashpër me korrupsionin, duke shpallur një “ndryshim sistemi” që përfshin një sistem zgjedhor më të drejtë, kufizimin e mandatit të kryeministrit në dy cikle dhe miratimin e një kushtetute të re. Orbáni dhe politikanë të tjerë të lartë nga rrethi i tij do të përballeshin me akuza për korrupsion dhe tradhëti ndaj atdheut.
Viktor Orbán nuk është shprehur drejtpërdrejt mbi pranimin e një humbjeje, duke theksuar vetëm se ka fituar dhe humbur zgjedhje dhe se Hungaria është një demokraci. Megjithatë, nëse Orbáni shpallet fitues në rrethana të kontestuara, janë të mundshme protesta masive dhe nuk përjashtohen përplasje të dhunshme, për shkak të zemërimit dhe urrejtjes së përhapur ndaj regjimit të tij në shoqëri. Nëse ai humb, reagimi i tij dhe fjala e tij si lider do të përcaktojnë nëse mbështetësit e tij do të dalin në rrugë.