Nga katastrofat tropikale dhe projektet fantastiko-shkencore që nuk panë kurrë dritën e ekranit, te Orson Welles që joshet me një kuzhinier të preferuar dhe regjisorë që përballen me stuhi, kafshë të egra e konflikte të pafundme – këta janë 20 nga dokumentarët më interesantë që tregojnë çfarë ndodh realisht prapa kamerave.
20. Document of the Dead (1985)
Pamjet nga prapaskenat e “Dawn of the Dead” janë pjesa më interesante e këtij dokumentari, i cili ndjek realizimin e filmit horror satirik të George A. Romero deri në fazën e shpërndarjes.
Romero, mjeshtri i grimit Tom Savini dhe disa prej aktorëve që interpretojnë zombie flasin lirshëm në qendrën tregtare të braktisur ku u xhirua filmi.
19. The Death of “Superman Lives”: What Happened? (2015)
Ky dokumentar imagjinon se çfarë mund të kishte ndodhur nëse projekti “Superman Lives” i Tim Burton do të realizohej.
Ai përmban pamje testuese të Nicolas Cage me kostumin e Supermanit, intervista me Burton, skenaristin Kevin Smith dhe producentin Jon Peters, i cili kishte këmbëngulur që Superman të luftonte me arinj polarë dhe një merimangë gjigante.
18. Becoming Bulletproof (2014)
Një grup aktorësh me aftësi të kufizuara përbën pjesën kryesore të kastit të filmit të shkurtër western “Bulletproof”.
Dokumentari ndjek filmin nga paraprodhimi deri në premierë dhe fokusohet te përfaqësimi i personave me aftësi të kufizuara në ekran, pa e bërë vetë historinë e filmit rreth aftësisë së kufizuar.
17. They’ll Love Me When I’m Dead (2018)
Orson Welles kaloi pesë vjet duke xhiruar filmin e tij të fundit, “The Other Side of the Wind”, një projekt që për vite të tëra mbeti i papërfunduar.
Pamjet përfunduan madje të bllokuara nga autoritetet revolucionare iraniane.
Dokumentari, i prezantuar nga Alan Cumming, bashkon materiale arkivore, intervista të reja dhe histori tipike të Welles për kaosin, vonesat dhe improvizimet gjatë xhirimeve.
16. Filmmaker: A Diary by George Lucas (1968)
Një dokumentar rreth 30-minutësh i George Lucas për Francis Ford Coppola gjatë realizimit të filmit “The Rain People”.
Filmi tregon Coppola-n duke punuar në projektin e tij të katërt dhe duke hyrë në debate me aktoren Shirley Knight.
Një detaj interesant: burrat e ekipit rruan mjekrat përpara udhëtimit nëpër SHBA, nga frika se mund të përballeshin me autoritete armiqësore ndaj pamjes “hippie”.
15. Boorman and the Devil (2025)
John Boorman refuzoi të realizonte “The Exorcist”, por më vonë pranoi të drejtonte vazhdimin “Exorcist II: The Heretic”.
Në këtë dokumentar ai flet hapur dhe me humor për përvojën e vështirë të realizimit të një filmi që më vonë u cilësua nga shumë kritikë si një nga vazhdimet më të dobëta të Hollywood-it.
Sëmundje, Richard Burton nën ndikimin e alkoolit, karkaleca dhe skena absurde – dokumentari i ka të gjitha.
14. Doomed! The Untold Story of Roger Corman’s The Fantastic Four (2015)
Një film superheroik i realizuar me buxhet minimal vetëm për të mos humbur të drejtat e “Fantastic Four”.
Produksioni u zhvillua në studio të mbushura me minj, me skenografi të ricikluara dhe efekte speciale të realizuara me mjete modeste.
Stan Lee më vonë tha se filmi “nuk ishte menduar kurrë të shfaqej”.
Dokumentari tregon megjithatë kastin dhe ekipin që refuzonin ta linin projektin të zhdukej.
13. Jodorowsky’s Dune (2013)
Në mesin e viteve ’70, Alejandro Jodorowsky tentoi të realizonte një version të “Dune” të Frank Herbert.
Qëllimi i tij ishte të krijonte “një film që të jepte halucinacione si LSD pa marrë LSD”.
Në projekt ishin përfshirë artisti H.R. Giger, Salvador Dalí, Mick Jagger dhe Orson Welles.
Welles u bind të merrte pjesë pasi Jodorowsky i premtoi se në xhirime do të kishte kuzhinierin e tij të preferuar.
12. Lost Soul: The Doomed Journey of Richard Stanley’s Island of Dr Moreau (2014)
Historia e realizimit të “The Island of Dr Moreau” është pothuajse më e çmendur se vetë filmi.
Regjisori Richard Stanley u përball me Marlon Brando, Val Kilmer, konflikte me studion, një stuhi të fuqishme dhe madje edhe një pumë që i urinoi mbi kostum.
Në fund, Stanley u zëvendësua nga John Frankenheimer, por refuzoi të largohej nga Australia.
11. No Frank in Lumberton (1988) / Blue Velvet Revisited (2016)
Peter Braatz ishte ende student filmi kur David Lynch e ftoi në Wilmington të Karolinës së Veriut për të dokumentuar realizimin e “Blue Velvet”.
Ai realizoi fillimisht një dokumentar në vitin 1988 dhe më pas e ripunoi materialin në vitin 2016 në një version më eksperimental dhe atmosferik.
Pamjet Super-8, fotografitë bardhezi dhe zërat e Lynch, Dennis Hopper dhe të tjerëve krijojnë një portret unik të filmit.
10. The Sweatbox (2002)
Disney kishte plane të mëdha për filmin e animuar “Kingdom of the Sun”.
Sting shkroi këngë të reja, ndërsa Roger Allers udhëtoi në Peru për kërkime.
Pas një shfaqjeje katastrofike të versionit të parë, projekti u rishkrua plotësisht dhe u shndërrua në komedinë “The Emperor’s New Groove”.
Dokumentari i Trudie Styler regjistron pothuajse çdo hap të procesit të trazuar.
9. From Darkness to Light (2024)
Dokumentari trajton filmin famëkeq dhe të papërfunduar të Jerry Lewis, “The Day The Clown Cried”, një dramë mbi Holokaustin e realizuar në vitin 1972.
Lewis luante një ish-klloun që argëtonte fëmijët në një kamp përqendrimi.
Vetë ai pranon në dokumentar: “Ishte punë e keqe”.
Problemet u shtuan kur u zbulua se të drejtat e skenarit kishin skaduar dhe projekti, në fakt, nuk mund të realizohej ligjërisht.
8. Poultry in Motion: Truth Is Stranger Than Chicken (2008)
Rreth 70 adhurues të studios së filmave horror Troma punuan pa pagesë në “Poultrygeist: Night of the Chicken Dead”.
Ata jetonin në një kishë të braktisur, kishin vetëm një dush të ftohtë, ndërsa filmi xhirohej në një McDonald’s të braktisur.
Dokumentari përfshin konflikte, aktorë që largohen nga xhirimet, lot, grushte dhe madje një figurant zombie që aksidentalisht merr flakë.
7. Shirkers (2018)
Regjisorja e re Sandi Tan realizoi një road movie indie me Georges Cardona.
Kur paratë mbaruan, Cardona përdori rreth 10 mijë dollarë nga kursimet e Tan dhe më pas u zhduk me 70 bobina filmi të pazhvilluara.
Dekada më vonë, bobinat iu kthyen Tan nga e veja e Cardona-s.
Dokumentari është një përpjekje e saj për të kuptuar tradhtinë dhe humbjen e projektit.
6. The Peddler (2010)
Regjisori argjentinas Daniel Burmeister udhëton në një fshat të largët dhe, në këmbim të ushqimit dhe strehimit për një muaj, realizon një film me banorët lokalë.
Pa buxhet, por me shumë kreativitet, ai improvizon gjithçka.
Për një skenë lëvizëse të kamerës, për shembull, ulet mbi një batanije ndërsa dikush tjetër e tërheq nëpër dysheme.
Rezultati është një dokumentar i ngrohtë dhe njerëzor për kinemanë e bërë me pasion.
5. Lost in La Mancha (2002)
Terry Gilliam lejoi dokumentaristët Keith Fulton dhe Louis Pepe të ndiqnin realizimin e “The Man Who Killed Don Quixote”.
Pas vetëm gjashtë ditësh xhirime në Spanjë, gjithçka filloi të shembej.
Zhurma e avionëve F-16 nga një bazë e NATO-s prishte xhirimet, Jean Rochefort u sëmur rëndë dhe një stuhi shkatërroi pajisjet.
Filmi u realizua përfundimisht vetëm në vitin 2018.
4. Henri-Georges Clouzot’s Inferno (2009)
Ky dokumentar rikthen një film ambicioz psikologjik të Henri-Georges Clouzot që mbeti i papërfunduar në vitet ’60.
Produksioni kishte tre ekipe xhirimi, efekte eksperimentale të komplikuara dhe financim të madh nga Columbia.
Por Clouzot pësoi infarkt vetëm tri javë pas fillimit të një procesi të planifikuar për 18 javë.
Pamjet e mbetura, përfshirë Romy Schneider të mbuluar me shkëlqim, celofan dhe vaj ulliri, mbeten ndër materialet më të pazakonta të kinemasë së papërfunduar.
3. Burden of Dreams (1982)
Në xhunglat e Amerikës së Jugut, Werner Herzog përpiqet të realizojë “Fitzcarraldo”, historinë e një burri që dëshiron të ndërtojë një operë në Amazonë.
Në fillim, aktori Jason Robards sëmuret me dizenteri amebike, ndërsa Mick Jagger detyrohet të largohet për një turne botëror.
Më pas produksioni zhvendoset mbi 1,600 kilometra për shkak të një konflikti kufitar.
Kulmi është përpjekja e Herzog për të transportuar një anije me avull mbi një kodër – një shembull i rrallë ku çmenduria e filmit dhe e realizimit të tij bëhen pothuajse e njëjta gjë.
2. American Movie (1999)
Mark Borchardt është një kineast amator nga Milwaukee me një pasion të jashtëzakonshëm për filmin.
Pa para për të përfunduar filmin e tij të parë, ai vendos të realizojë një horror të shkurtër të quajtur “Coven”.
E ëma, miqtë dhe xhaxhai i tij bëhen pjesë e produksionit.
Regjisori Chris Smith e portretizon Markun si një nga personazhet më këmbëngulës dhe më frymëzues të kinemasë së pavarur.
1. Hearts of Darkness: A Filmmaker’s Apocalypse (1991)
Në krye të listës është dokumentari legjendar mbi realizimin e “Apocalypse Now”.
Eleanor Coppola, bashkëshortja e ndjerë e Francis Ford Coppola, grumbulloi rreth 60 orë pamje filmike, 40 orë regjistrime zanore dhe ditarët e saj gjatë 238 ditëve të trazuar të xhirimeve.
Dokumentari tregon Coppola-n duke debatuar me Dennis Hopper, duke shkruar skena vetëm pak minuta para se të ndiznin kamerat dhe duke negociuar me Marlon Brando, i cili kishte mbërritur në xhirime pa i mësuar dialogët.
Në një nga momentet më të errëta, Coppola pranon: “Po mendoj të vras veten. Kjo është një krizë nga e cila nuk di si të dal.”
“Hearts of Darkness” mbetet një nga dokumentarët më të fuqishëm të realizuar ndonjëherë për procesin e krijimit të një filmi – një dëshmi se, ndonjëherë, drama më e madhe nuk ndodh para kamerës, por pas saj. /GazetaExpress/