Kur ministri bullgar i Mbrojtjes tha të martën se vendi i tij nuk do të ofrojë më armë për Ukrainën, njoftimi u duk si deja vu për shumë bullgarë. Në muajt menjëherë pas agresionit rus në Ukrainë në vitin 2022, zyrtarët bullgarë këmbëngulën se “asnjë plumb i vetëm i prodhuar në Bullgari” nuk po dërgohej në Ukrainë.
Megjithatë, në praktikë, industria e mbrojtjes e vendit rriti ndjeshëm eksportet drejt vendeve ndërmjetëse si Polonia dhe Çekia, të cilat më pas furnizuan me armë Kievin. Marrëveshja i lejoi qeverisë së koalicionit të Bullgarisë në atë kohë të mbante një nga partitë e koalicionit në qeveri, ndërkohë që vazhdonte të siguronte furnizime ushtarake për Ukrainën.
Çfarë nënkupton në të vërtetë ndalimi?
Ndalimi i fundit vlen vetëm për furnizimet direkte nga rezervat shtetërore, por ai nuk e pengon industrinë bullgare të armëve të eksportojë armë në Ukrainë. Shtrohet pyetja, nëse ndryshimi i politikës nga qeveria e re e ish-presidentit Rumen Radev dhe partisë së tij Bullgaria Progresive i drejtohet si mesazh Kievit apo, edhe një herë, asaj pjese të shoqërisë bullgare që ka pikëpamje pro-ruse. Gjatë një seance parlamentare të mërkurën, ministri i Mbrojtjes e arsyetoi vendimin e fundit duke thënë se vendi “nuk ka më armë për të dhënë” sepse rezervat bullgare janë “nën nivelin minimal të kërkuar”. Si një nga bashkëpunëtorët më të afërt të kryeministrit Rumen Radev, vendimi i Stojanov duket se pasqyron një linjë më të gjerë brenda qeverisë.
Bullgaria ka dërguar 13 paketa ndihme ushtarake në Kiev që nga fillimi i luftës, vetë Radev i ka kundërshtuar vazhdimisht dërgesat e mëtejshme të armëve në Ukrainë. Tashmë kemi dhënë mjaft, ndërsa vendi ynë vazhdon të pësojë dëme socio-ekonomike nga kjo luftë e përgjakshme”, tha Radev të mërkurën, duke mbrojtur vendimin e qeverisë.
Një vendim ekonomik apo politik?
Duke përmendur pasojat ekonomike të luftës për Bullgarinë, Radev nuk u përqendrua në faktin se ndihma ushtarake e furnizuar nga rezervat shtetërore është rimbursuar në masë të madhe përmes Fondit Evropian të Paqes (EPF). E pyetur nga DW, Ministria e Mbrojtjes tha se Bullgaria ka marrë më shumë se 3 milionë euro (3.47 milionë dollarë) nga EPF në vitin 2025 dhe 2026. Përveç kësaj, marrëveshjet trepalëshe gjeneruan më shumë se 200 milionë euro për buxhetin e ministrisë. Sipas ministrisë, më shumë se gjysma e kësaj shume u përdor për të ndihmuar në mbulimin e deficitit buxhetor të shtetit.
“Përmes këtij mekanizmi, Ushtria Bullgare dhe Ministria e Mbrojtjes morën fonde shtesë që mund të riinvestoheshin në projektet e modernizimit ushtarak”, tha për DW ish-ministri i Mbrojtjes Todor Tagarev. Industria private e mbrojtjes e vendit gjithashtu ka zgjeruar shitjet në mënyrë të konsiderueshme dhe, sipas Peter Dilov, ish-ministër i Ekonomisë, kjo përbënte më shumë se 4% të PBB-së së Bullgarisë në vitin 2024.
Gjatë mandatit të Tagarevit midis 2023 dhe 2024, Bullgaria filloi të ofronte armët e vjetra të epokës sovjetike dhe në këmbim mori pajisje ushtarake moderne të standardeve të NATO-s. Duke pasur parasysh ndalimin aktual të eksportit të atyre që Tagarev i quan “armë të vjetruara”, “Bullgaria tani po e humb këtë mundësi,” tha ai për DW. Nadezhda Neynski, e cila ishte ministre e Jashtme nga viti 1997 deri në 2001 e ministre e përkohshme në fillim të këtij viti e konfirmoi këtë duke thënë për DW: “Ndihma ushtarake për Ukrainën nuk i pakëson aftësitë e ushtrisë bullgare, në të vërtetë, ajo i rrit ato.”
Në mars 2026, Kryeministri i përkohshëm bullgar Andrey Gyurov dhe ministrja e Jashtme Neynski nënshkruan një marrëveshje bashkëpunimi për sigurinë me Ukrainën, duke forcuar lidhjet e mbrojtjes midis dy vendeve. Ndonëse marrëveshja u kritikua nga Rumen Radev dhe partitë pro-ruse të Bullgarisë, të cilat argumentuan se ai tejkalonte mandatin e një qeverie të përkohshme, Neynski tha për DW se marrëveshja përfaqësonte një mundësi për ushtrinë bullgare për t’u modernizuar përmes aksesit në “teknologjinë e fundit të mbrojtjes” të zhvilluar në Ukrainë.
Përfitimet e brendshme të ndalimit të eksportit të armëve
Përpara se të zgjidhej në prill me një shumicë absolute, i pari i arritur nga një kryeministër bullgar që nga viti 1997, Rumen Radev kishte bërë fushatë në një platformë për të luftuar korrupsionin, duke ulur çmimet dhe duke ndjekur atë që ai e përshkroi si një qasje “pragmatike” ndaj punëve të jashtme.
Edhe pse deklaroi se nuk do të vërë veton ndaj asnjë vendimi të BE-së në mbështetje të Ukrainës, ai ka kritikuar Evropën për dështimin për të arritur një përparim diplomatik me Rusinë. Radev ka qenë i kujdesshëm në takimet e tij të para me krerët evropianë që nga marrja e detyrës, por mesazhi i tij me vendimin e ndalimit, se përparësitë e brendshme duhet të vijnë përpara ndihmës shtesë ushtarake dhe financiare për Kievin duket se rezonon me një pjesë të shoqërisë bullgare. Sipas një studimi të fundit të Eurobarometrit, 66% e bullgarëve e kundërshtojnë financimin e blerjeve të armëve për Ukrainën, krahasuar me 39% në të gjithë BE-në, megjithëse mbështetja në Bullgari për vetë BE mbetet e lartë.
“Unë mendoj se këto deklarata janë kryesisht për përdorim të brendshëm – për elektoratin rusofil të “Bullgarisë Progresive”, për të mbajtur qëndrimin se ne nuk duam të dëmtojmë interesat e Rusisë,” tha Tagarev për DW. As presidenti i Komisionit Evropian dhe as ai i Këshillit Evropian nuk e kanë komentuar ndryshimin e politikës së Bullgarisë.
Kurse për Neynskin, vendime të tilla, të cilat shkelin kursin e fundit të politikës së Bullgarisë, dëmtojnë reputacionin afatgjatë të vendit. “Mesazhi që u dërgohet partnerëve tanë është: “Nuk mund të mbështeteni tek ne”, tha ajo. Dhe kur kjo luftë do të përfundojë dhe pjesëmarrja në rindërtimin e Ukrainës do të jetë e mundur vetëm për vendet që u besohen.