**Zgjedhjet në Serbi: Radhë të Gjata dhe Shqetësime për Parregullsi, Pjesëmarrje e Lartë në Orët e Para**
Qytetarët e Serbisë i janë drejtuar kutive të votimit sot, më 25 tetor 2026, për zgjedhjet e parakohshme parlamentare – të tretat në pesë vjet. Kjo garë shihet si një moment kyç, ku një lëvizje studentore, e lindur nga një nismë qytetare, synon t’i japë fund sundimit 14-vjeçar të Aleksandar Vuçiqit dhe Partisë Përparimtare Serbe (SNS).
**Pjesëmarrja dhe Parregullsitë e Raportuara**
Radhë të gjata janë vërejtur para qendrave të votimit. Sipas të dhënave paraprake nga Qendra për Zgjedhje të Lira dhe Demokraci (CeSID), deri në orën 09:00, pjesëmarrja kishte arritur në 12 për qind. Kjo shifër është dukshëm më e lartë krahasuar me 5.2 për qind në të njëjtën orë gjatë zgjedhjeve të vitit 2023, duke u bazuar në të dhëna nga 750 vendvotime.
CeSID ka raportuar gjithashtu mbi 70 parregullsi gjatë procesit të votimit deri në orën 09:00. Këto përfshijnë fotografimin e fletëvotimeve, përdorimin e telefonave celularë, votimin jashtë kabinave, votimin familjar, si dhe raste kur një votues ka votuar në emër të një tjetri. Gjithashtu, janë raportuar përplasje mes anëtarëve të këshillave të vendvotimeve, ndërprerje të përkohshme të votimit, incidente dhe kërcënime ndaj votuesve, si dhe probleme me materialin zgjedhor dhe verifikimin e identitetit të votuesve.
“Veçanërisht shqetësues është pengimi i qasjes së vëzhguesve. Në disa vendvotime, vëzhguesve nuk u është lejuar hyrja, ndaj duhet të kontaktojmë autoritetet përgjegjëse dhe të ndërhyjmë që ata të mund ta kryejnë punën e tyre,” theksoi CeSID.
Qendrat e votimit janë të hapura nga ora 07:00 deri në orën 20:00. Të drejtë vote kanë 6,450,523 qytetarë, të cilët mund të votojnë në 8,392 vendvotime, prej të cilave 93 ndodhen jashtë vendit.
**Sfiduesit dhe Konteksti Politik**
Aleksandar Vuçiq, i cili dha dorëheqjen nga posti i presidentit në fund të shtatorit pasi nuk mund të kandidonte për një mandat të tretë, tashmë synon postin e kryeministrit. Ai e mbajti këtë post nga viti 2014 deri në zgjedhjen e tij si president në vitin 2017.
Fushata zgjedhore është shoqëruar me shqetësime në rritje për manipulime të mundshme. Bashkimi Evropian po i ndjek zgjedhjet nga afër, duke e kritikuar Serbinë për hapa prapa në demokraci nën udhëheqjen e Vuçiqit.
**Një Rezultat i Pasigurt**
Në një klimë përçarjesh të thella dhe tensionesh shoqërore, Partia Përparimtare Serbe (SNS) e Vuçiqit kërkon të ruajë pushtetin pas dy vitesh protestash masive kundër qeverisë dhe korrupsionit. Megjithatë, për herë të parë në më shumë se një dekadë, ajo përballet me një sfidues të vërtetë: Listën Studentore, një lëvizje e lindur nga këto protesta.
“Këto janë zgjedhjet e para në më shumë se një dekadë, rezultati i të cilave është vërtet shumë i pasigurt,” tha për Radion Evropa e Lirë (REL) Vladimir Bilçik, ish-raportues i Parlamentit Evropian për Serbinë.
Sondazhet e deritanishme tregojnë një elektorat të ndarë kryesisht mes atyre që mbështesin koalicionin rreth partisë në pushtet dhe atyre që përkrahin lëvizjen studentore. Lista Studentore nuk ka udhëheqës formalë, dhe përbëhet kryesisht nga figura jopartiake dhe profesorë universitarë.
Protestat masive kundër qeverisë dhe korrupsionit u ndezën pas një incidenti të rëndë më 1 nëntor 2024, kur shembja e çatisë së rinovuar të stacionit hekurudhor të qytetit shkaktoi vdekjen e 16 personave, duke ngritur dyshime për korrupsion në punimet e drejtuara nga kompani kineze. Qeveria mohoi akuzat, ndërsa protestuesit u përballën me dhunë policore dhe arrestime. Një nga incidentet më të rënda ndodhi më 15 mars 2025, kur autoritetet dyshohet se përdorën në mënyrë të paligjshme një pajisje zanore kundër demonstruesve paqësorë.
**Vuçiq përballë Listës Studentore: Aksi i Përballjes**
Mbi 6.4 milionë qytetarë me të drejtë vote do të zgjedhin mes 2,418 kandidatëve për 250 vendet në Parlament. Gara pritet të jetë kryesisht mes partisë së Vuçiqit dhe Listës Studentore.
Në qendër të kësaj gare janë vazhdimi i politikave të Vuçiqit, përfshirë lidhjet e ngushta me Rusinë dhe Kinën, si dhe zotimi i studentëve për të luftuar korrupsionin. Disa ligjvënës amerikanë kanë paralajmëruar se Moska mund të luajë një rol aktiv në zgjedhje, ndërsa Parlamenti Evropian ka ngritur shqetësime për operacionet e ndikimit rus në Serbi.
“Rusia po vë në dispozicion burimet, taktikat dhe metodat e saj më të mira për të monitoruar, shtypur dhe penguar qytetarët e Serbisë, si dhe lëvizjen e fuqishme studentore që dëshiron të rivendosë sundimin e ligjit në vend,” tha për REL-in kongresisti republikan Joe Wilson.
Përveç lidhjeve të forta me Rusinë, furnizuesen kryesore të Serbisë me gaz, Vuçiq është përpjekur të forcojë marrëdhëniet me Kinën, një investitore e madhe në vend, duke ruajtur njëkohësisht synimin e kahershëm për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Ai ka synuar gjithashtu të përmirësojë raportet me Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin. Gjatë fushatës, ai u zotua se do të vazhdojë këtë kurs të politikës së jashtme, përfshirë refuzimin për të vendosur sanksione ndaj Rusisë për pushtimin e Ukrainës, pavarësisht thirrjeve të BE-së.
Lëvizja studentore, ndërkaq, e ka lënë politikën e jashtme në plan të dytë. Megjithatë, ajo ka kundërshtuar sanksionet ndaj Rusisë dhe ka përsëritur mbështetjen për qëndrimin zyrtar të Beogradit kundër njohjes së pavarësisë së Kosovës. “Kjo tregon se edhe studentët nuk janë në gjendje t’i shpëtojnë kurthit të politikës nacionaliste të Serbisë, e cila ndërtohet mbi mitin e Kosovës,” tha për REL-in profesori nga Beogradi, Zharko Koraq.
**Shqetësimet për Manipulim Zgjedhor**
Fushata zgjedhore është shoqëruar me shqetësime në rritje për manipulime të mundshme. Shërbimi i Ballkanit i Radios Evropa e Lirë ka zbuluar se rreth 500,000 persona janë regjistruar për të votuar pa adresë të plotë. REL-i ka gjetur gjithashtu se qindra votues janë regjistruar në objekte publike, përfshirë qendra të punës sociale, si dhe në shtëpi ku nuk mund të banonin aq shumë persona. Autoritetet i kanë hedhur poshtë këto akuza.
Hulumtimet kanë nxjerrë në pah edhe rritjen, para votimit, të numrit të personave me të drejtë vote në zgjedhjet serbe në Bosnje e Hercegovinë dhe në Kosovë. Serbët etnikë në të dyja vendet konsiderohen një burim i rëndësishëm mbështetjeje për partinë e Vuçiqit.
Zgjedhjet e fundit në Serbi, të mbajtura më 2023, u pasuan nga protesta të shumta, pasi vëzhguesit ndërkombëtarë raportuan parregullsi, përfshirë transportimin me autobusë të votuesve nga Bosnja e Hercegovina fqinje dhe frikësimin e votuesve.
Një grup dypartiak senatorësh amerikanë u ka bërë thirrje autoriteteve serbe të sigurojnë kushte të barabarta për të gjithë pjesëmarrësit në zgjedhje, duke iu referuar “shenjave shqetësuese” para votimit të 25 tetorit. Deklarata e publikuar më 21 tetor nga Komiteti i Senatit për Marrëdhënie me Jashtë përmendi raportimet për përgjim të paligjshëm të anëtarëve të opozitës dhe përpjekjet për të diskredituar e penguar misionet e vëzhgimit të zgjedhjeve. Një analizë e pavarur forenzike nga ekspertë vendorë dhe ndërkombëtarë ka konfirmuar gati 20 raste të përdorimit të programeve të paligjshme të përgjimit që nga fillimi i vitit 2026. Opozita dhe studentët i akuzojnë autoritetet për këto përgjime, ndërsa zyrtarët qeveritarë mohojnë se po spiunojnë kundërshtarët e tyre.
Zyra e OSBE-së për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut (ODIHR) ka angazhuar 14 ekspertë dhe 30 vëzhgues afatgjatë për zgjedhjet në Serbi, ndërsa ditën e votimit do t’u bashkohen edhe 300 vëzhgues afatshkurtër.
**Ndryshim Pushteti, Vazhdimësi ndaj Kosovës**
Gara mes SNS-së së Vuçiqit dhe Listës Studentore pritet të jetë e ngushtë, por sondazhet japin rezultate të ndryshme. Faktor Plus e nxjerr listën e Vuçiqit përpara, me 48.6 për qind kundrejt 37.1 për qind për studentët. Ndërkaq, platforma serbe për analiza politike dhe sondazhe, NSPM, u jep epërsi këtyre të fundit, me 44.4 për qind kundrejt 41.7 për qind.
Për Kosovën, megjithatë, një ndryshim pushteti në Beograd nuk do të nënkuptonte domosdoshmërisht një ndryshim të qëndrimit ndaj shtetësisë së saj. Siç tregojnë edhe qëndrimet e studentëve për politikën e jashtme, kundërshtimi i pavarësisë së Kosovës mbetet pikë e përbashkët mes dy blloqeve politike. Në maj, lëvizja studentore e konkretizoi këtë qëndrim përmes një memorandumi, në të cilin e quajti Kosovën “pjesë të patjetërsueshme dhe përbërëse” të Serbisë.
Sipas Marko Savkoviqit, analist në Qendrën për Çështje Ndërkombëtare dhe të Sigurisë në Beograd, kundërshtimi i shtetësisë së Kosovës nuk filloi me Vuçiqin dhe nuk ka gjasa të përfundojë me të. Ai vlerëson se hapësira politike për një qasje thelbësisht tjetër ndaj statusit të Kosovës mbetet shumë e kufizuar. “Kur bëhet fjalë për kundërshtimin e vetë shtetësisë së Kosovës si koncept, kjo është sigurisht politikë shtetërore dhe këtu mund të pritet njëfarë vazhdimësie, kushdo që të jetë në pushtet në Serbi. Opsionet politike që e pranojnë gjendjen de facto, sepse Kosova de facto është shtet, janë të pakta, janë në margjinat politike,” thotë Savkoviq.