**Si Shoqëria Filloi të Adhurojë të Paditurit**
**Një Analizë nga Prof. Dr. Afrim Blyta mbi Vlerat e Transformuara Sociale**
**Tiranë** – Shoqëria jonë duket se po arrin një pikë ku vlerëson më shumë zhurmën dhe famën sipërfaqësore sesa dijen dhe kontributin intelektual. Kështu thekson neuropsikiatri Prof. Dr. Afrim Blyta në një analizë të thelluar, duke ngritur pyetjen nëse jemi duke jetuar në një epokë ku një individ mund të fitojë qindra mijëra ndjekës pa pasur ndonjë kontribut të rëndësishëm, ndërsa shkencëtarët dhe mësimdhënësit luftojnë për vëmendjen e publikut.
Deklaratat sipërfaqësore marrin mijëra pëlqime, ndërsa mendimet e argumentuara, hulumtimet shkencore apo analizat serioze shpesh kalojnë pa u vënë re. Dikur, dija, përvoja, urtësia dhe karakteri konsideroheshin ndër vlerat më të rëndësishme njerëzore. Sot, gjithnjë e më shpesh, vëmendja, fama, pasuria, pamja e jashtme dhe numri i ndjekësve përdoren si tregues të suksesit dhe rëndësisë shoqërore.
Problemi, sipas Dr. Blytës, nuk është te fama në vetvete, por kur ajo ngatërrohet me mençurinë, popullariteti me kompetencën dhe vetëbesimi me inteligjencën. Shumë prej atyre që pretendojnë të jenë të mençur shfaqin vetëbesim të madh për njohuritë që zotërojnë, por dështojnë t’i mbrojnë bindjet e tyre me argumente të qëndrueshme kur u kërkohet. “Njeriu që nuk kupton sa pak di, ose nuk di që nuk di, mund të jetë më i rrezikshëm se ai që pranon padijen,” thekson ai. Mençuria fillon me vetëdijesimin për kufijtë e dijes sonë. Njeriu i mençur nuk ka frikë të thotë “nuk di” dhe është i gatshëm të mësojë, ndërsa arroganti e sheh kritikën si fyerje dhe mospajtimin si kërcënim.
**Roli i Rrjeteve Sociale dhe Paradoksi i Vlerës**
Rrjetet sociale e kanë përshpejtuar këtë fenomen në mënyrë të jashtëzakonshme. Platformat digjitale shpërblejnë përmbajtjen që gjeneron vëmendje të madhe – shpesh video provokuese, skandale apo deklarata emocionale – duke favorizuar një kulturë të konsumimit të shpejtë të informacionit. “Në vend që të pyesim ‘A është kjo e vërtetë?’, fillojmë të pyesim ‘Sa pëlqime ka marrë?’,” shprehet Blyta.
Kjo krijon një paradoks: njerëzit që kanë shumë për të thënë shpesh nuk dëgjohen, ndërsa ata që kanë pak për të ofruar dominojnë hapësirën publike. Hulumtimet tregojnë një prirje ku individët me njohuri të kufizuara mund t’i mbivlerësojnë aftësitë e tyre, ndërsa ata më kompetentë janë më të vetëdijshëm për kompleksitetin. Ky fenomen, ku “njerëzit nuk dinë që nuk dinë,” bëhet veçanërisht i dukshëm në mediat sociale, ku padija mund të fitojë autoritet publik dhe të perceptohet si dije.
**Pse Shoqëria Adhuron Njerëzit e Gabuar?**
Prof. Dr. Blyta identifikon disa arsye kryesore për këtë zhvendosje të vlerave:
1. **Tërheqja nga e lehta dhe argëtuesja:** Konsumimi i përmbajtjes zbavitëse kërkon shumë më pak energji mendore sesa leximi i një studimi shkencor.
2. **Adhurimi i suksesit material:** Pasuria dhe stili luksoz i jetesës shpesh barazohen gabimisht me inteligjencën, moralin apo mençurinë.
3. **Thjeshtëzimi i tepërt i realitetit:** Njerëzit preferojnë përgjigje të thjeshta dhe zgjidhje magjike për probleme komplekse, duke favorizuar ata që ofrojnë retorikë të sigurt mbi nuancat e ekspertit të vërtetë.
4. **Ngatërrimi i guximit me arrogancën:** Një person që flet me zë të lartë dhe nuk pranon kritikë shpesh perceptohet si i fortë, ndërsa mençuria, e cila nuk ka nevojë të bërtasë, mund të perceptohet si dobësi.
**Pasojat për Demokracinë dhe Arsimin**
Kjo çështje ka pasoja të drejtpërdrejta dhe serioze për funksionimin e shoqërisë. Vendimet e rëndësishme publike mund të merren mbi bazën e popullaritetit të ideve, jo mbi fakte të provuara, duke shkaktuar erozionin e sistemit shoqëror dhe politik. Një demokraci e shëndoshë kërkon qytetarë të informuar dhe të aftë për të analizuar argumente. Në arsim, rreziku është prodhimi i njerëzve që dinë të përsërisin, por jo të analizojnë apo të bëjnë pyetje. Brezi i ri mund ta shohë shkollimin dhe punën kërkimore si një humbje kohe, duke u orientuar drejt “suksesit” përmes skandaleve digjitale. Padija, duke ushqyer emocionet primitive, polarizon shoqërinë dhe e bën dialogun racional pothuajse të pamundur.
**Si të Rikthehet Respekti për Dijen dhe Mençurinë?**
Profesor Blyta propozon disa hapa për të ndryshuar këtë realitet:
1. **Rikthimi i respektit për dijen dhe meritën:** Të vlerësojmë mësimdhënësit, studiuesit, shkencëtarët dhe profesionistët. Vëmendja jonë duhet t’u hiqet të paditurve dhe t’u falet krijuesve të vlerave të vërteta.
2. **Dallimi i famës nga kompetenca:** Numri i ndjekësve nuk është diplomë. Popullariteti nuk është ekspertizë.
3. **Zhvillimi i kulturës së pyetjeve dhe dyshimit:** Të mos kemi frikë të pyesim për burimin e informacionit dhe argumentet alternative.
4. **Kultivimi i përulësisë intelektuale:** Të pranojmë se mund të gabojmë dhe se të mësuarit është një proces i vazhdueshëm.
5. **Përgjegjësia në media sociale dhe edukimi mediatik:** Të mësojmë të filtrojmë informacionin, të njohim lajmet e rreme dhe të mos e ngatërrojmë algoritmin me të vërtetën. Të mbështesim përmbajtjen edukative dhe reflektuese.
Në përfundim, Dr. Blyta thekson se një shoqëri e mençur nuk është ajo ku të gjithë pretendojnë se dinë gjithçka, por ajo ku njerëzit e vlerësojnë dijen dhe nuk turpërohen të pranojnë atë që nuk dinë. “Padija ka qenë gjithmonë e pranishme, por sot ajo ka gjetur një autoparlant të fuqishëm: teknologjinë dhe kulturën e famës së shpejtë,” thotë ai. Problemi më i madh nuk është ekzistenca e të paditurve, por kur padija bëhet model suksesi, arroganca model lidershipi dhe fama zëvendësim për mençurinë. Civilizimi nuk ndërtohet me numër ndjekësish, por me thellësinë e mendimit dhe forcën e karakterit.
*Ky artikull bazohet në fjalën e Prof. Dr. Afrim Blyta, neuropsikiatër, mbajtur me rastin e 24-vjetorit të shoqatës së intelektualëve “Jakova”, Gjakovë, nëntor 2026.*
