Kaos në trafikun ajror evropian nga kërcënimet me bombë: ngrihet frika për luftë hibride, Moska mohon përfshirjen
Një valë e paprecedentë kërcënimesh të rreme me bombë ka zhytur në kaos aviacionin civil evropian. Kjo situatë ka detyruar dhjetëra procedura emergjence, devijime të fluturimeve dhe ngritjen në ajër të avionëve luftarakë të NATO-s, duke ngritur shqetësime serioze për një fushatë të mundshme destabilizuese, pjesë e një strategjie më të gjerë të luftës hibride kundër infrastrukturës kritike të Evropës. Moska, ndërkohë, mohon çdo përfshirje.
**ZHVILLIMI I SITUATËS DHE HETIMET:**
Që nga data 2 nëntor 2026, janë regjistruar rreth 20 incidente me kërcënime për bombë në fluturime komerciale në vende të ndryshme të kontinentit. Megjithëse deri më tani nuk është gjetur asnjë pajisje shpërthyese dhe të gjitha alarmet janë cilësuar si mashtrime, pasojat për kompanitë ajrore dhe autoritetet e sigurisë kanë qenë të konsiderueshme. Autoritetet po hetojnë nëse bëhet fjalë për një fushatë të koordinuar, me synim destabilizimin e infrastrukturës evropiane.
**INCIDENTE SPECIFIKE QË TRONDITËN EVROPËN:**
Vetëm më 5 nëntor, avionët luftarakë u ngritën në ajër në disa vende evropiane për t’iu përgjigjur kërcënimeve të raportuara:
* **Në Francë:** Një Airbus A320 i kompanisë Aer Lingus, që udhëtonte nga Dublini drejt Romës me 151 pasagjerë dhe gjashtë anëtarë të ekuipazhit, u shoqërua nga avionë luftarakë francezë dhe u devijua drejt bazës ajrore Évreux në Normandi.
* **Në Itali:** Dy avionë luftarakë Eurofighter u ngritën nga baza ajrore e Grossetos për të shoqëruar fluturimin 1761 të Finnair. Ky Airbus A321, i nisur nga Helsinki, u ul në aeroportin Fiumicino të Romës pas marrjes së një paralajmërimi të ngjashëm.
* Një tjetër incident përfshiu një avion Airbus A321 të Wizz Air, që udhëtonte nga Milano drejt Varshavës dhe u detyrua të devijonte drejt Vjenës.
* Disa fluturime të Ryanair nga Kopenhaga, Madridi dhe aeroporti Stansted i Londrës drejt Sofjes në Bullgari u prekën gjithashtu. Në aeroportin Vasil Levski të Sofjes, tre avionë u detyruan të ndryshonin itinerarin.
* Një ditë më parë, një avion i Wizz Air që udhëtonte nga Londra drejt Sofjes u përgjua nga një avion luftarak Gripen i Forcave Ajrore Hungareze dhe u devijua drejt Budapestit.
Sipas gazetës italiane La Repubblica, të paktën 12 kërcënime me bombë u regjistruan vetëm më 5 nëntor. Një valë tjetër alarmesh ishte raportuar më 3 nëntor, duke prekur të paktën shtatë avionë. Alarme të tjera u raportuan edhe në Poloni, Belgjikë dhe Republikën Çeke.
Në disa raste, paralajmërimet dyshohet se janë dërguar përmes postës elektronike anonime. Një prej mesazheve që lidhej me fluturimin e Finnair drejt Romës fillimisht u konsiderua i besueshëm, pasi ishte shkruar në italisht të rrjedhshme.
**IMPLIKIMET DHE “LUFTA HIBRIDE”:**
Për autoritetet, problemi nuk qëndron vetëm te mundësia e ekzistencës së një bombe, por te fakti se çdo kërcënim duhet të trajtohet si potencialisht real deri në përfundimin e kontrolleve të sigurisë, duke shkaktuar vonesa dhe kosto të mëdha.
Situata analizohet edhe përmes konceptit të kërkimit të një “ngushtice të Hormuzit” evropiane. Ashtu si ngushtica e Hormuzit përbën një pikë strategjike për furnizimin global me energji, edhe infrastruktura e transportit, zinxhirët e furnizimit dhe shërbimet bazë mund të shndërrohen në pika nevralgjike për vendet evropiane.
Nga aviacioni civil te sistemet e furnizimit me ushqime dhe pajisjet shtëpiake të lidhura me internetin, funksionimi i përditshëm i shoqërisë mbështetet gjithnjë e më shumë tek sisteme që mund të preken nga ndërhyrje relativisht të thjeshta.
Në këtë kuadër, kërcënimet e rreme me bombë nuk janë thjesht një problem i sigurisë aeroportuale. Ato mund të shkaktojnë çorganizmim ekonomik, të rrisin kostot operacionale dhe të dëmtojnë besimin e qytetarëve te institucionet.
**SFIDA PËR AUTORITETET:**
Sfida kryesore për autoritetet evropiane mbetet identifikimi i personave ose strukturave që fshihen pas kësaj vale alarmesh dhe përcaktimi i lidhjes mes incidenteve.
Deri tani, nuk ka një konfirmim përfundimtar mbi autorësinë apo koordinimin e tyre. Por një gjë mbetet e qartë: infrastruktura civile evropiane po përballet me një formë presioni që mund të shkaktojë pasoja të mëdha, edhe pa u përdorur asnjë armë.