**Gara për Inteligjencën Artificiale (IA): Kazakistani përballet me presion për të zgjedhur mes SHBA-së dhe Kinës**
Kazakistani ndodhet përballë një dileme në fushën e Inteligjencës Artificiale (IA), pasi Shtetet e Bashkuara dhe Kina po ushtrojnë presion mbi vendet për të zgjedhur mes nismave të tyre konkurruese. Si i vetmi shtet anëtar i nismës amerikane Pax Silica dhe i Organizatës Kineze për Bashkëpunim në IA (WAICO), Astana po sheh politikën e saj të jashtme shumëvektoriale të sfidohet nga gara globale për ndikim teknologjik.
Pozicioni i Kazakistanit ka ngjallur interesin e Uashingtonit, i cili kërkon të frenojë ndikimin e Kinës në teknologjinë e IA-së dhe zinxhirët e saj të furnizimit. Agjencia Reuters raportoi muajin e kaluar se Qeveria amerikane po përgatitej t’u thoshte dhjetëra vendeve se duhet të zgjedhin mes nismave rivale. Një draft-letër e Departamentit Amerikan të Shtetit, e parë nga Reuters, paralajmëron se vendet që i bashkohen kornizës kineze mund të përjashtohen nga koalicioni i udhëhequr nga SHBA.
Letra thekson se “të jesh pjesë e gjithçkaje do të thotë të mos jesh pjesë e asgjëje”, duke theksuar se pjesëmarrja në Pax Silica është një angazhim, jo thjesht anëtarësim. Edhe pse draft-letra ende nuk është dërguar dhe nuk ka një kërkesë zyrtare nga SHBA-ja që Kazakistani të tërhiqet nga ndonjëra prej nismave, mesazhi thekson vështirësinë në rritje për vendet si Kazakistani, të cilat synojnë të mbajnë lidhje ekonomike dhe teknologjike me të dyja fuqitë.
Nga ana tjetër, Kina ka kundërshtuar idenë se vendet duhet të detyrohen të zgjedhin palë. Ambasada kineze në Uashington i ka bërë thirrje SHBA-së të ndalojë nxitjen e shteteve për të zgjedhur vetëm një nismë dhe të shmangë politizimin e çështjeve të tregtisë dhe teknologjisë. Ky presion intensifikohet pasi IA-ja po lidhet gjithnjë e më shumë me sigurinë kombëtare, industrinë, energjinë dhe infrastrukturën kritike.
Nisma Pax Silica, e lançuar nga Uashingtoni, fokusohet në sigurinë e zinxhirëve të furnizimit për minerale kritike, gjysmëpërçues, energji, qendra të të dhënave dhe infrastrukturën kompjuterike të nevojshme për ekonominë e bazuar në IA. Aktualisht, kjo nismë ka 25 nënshkrues, përfshirë Bashkimin Evropian, Japoninë dhe Singaporin. Kazakistani e nënshkroi deklaratën më 25 qershor, duke u bërë vendi i parë i Azisë Qendrore që iu bashkua nismës.
Ndërkaq, Organizata Kineze për Bashkëpunim në Inteligjencën Artificiale (WAICO) u themelua në Shangai më 16 korrik, me 29 vende anëtare, mes të cilave Kina, Rusia, Kazakistani, Uzbekistani, Kirgizia, Taxhikistani, Pakistani, Indonezia dhe Brazili. Kjo organizatë synon të nxisë bashkëpunimin ndërkombëtar për qeverisjen, standardet dhe zhvillimin e IA-së, si dhe të zvogëlojë hendekun teknologjik mes vendeve.
**Një ekuilibër i kujdesshëm**
Për Kazakistanin, të dyja nismat sjellin përfitime të ndryshme. Pax Silica ofron mundësi për qasje në investime dhe teknologji të lidhura me zinxhirët e furnizimit të udhëhequr nga SHBA, veçanërisht duke pasur parasysh rezervat e mëdha të mineraleve kritike të vendit, të nevojshme për teknologjitë e avancuara të IA-së. WAICO, nga ana tjetër, i mundëson Kazakistanit një rol në bashkëpunimin ndërkombëtar të mbështetur nga Kina, e cila promovon modele IA më të qasshme për vendet që nuk mund t’i përballojnë ose nuk kanë qasje në sistemet kryesore.
Presidenti i Kazakistanit, Qasym-Zhomart Toqaev, ka theksuar se pjesëmarrja në të dyja kornizat është në përputhje me politikën e jashtme shumëvektoriale të vendit, duke argumentuar se IA-ja duhet t’i shërbejë njerëzimit dhe vendet duhet të kenë qasje të drejtë në teknologjitë moderne. Duke iu referuar pjesëmarrjes në WAICO, Toqaev tha se “qasjet tona përputhen me qëndrimin e Kinës për këtë çështje”, duke e përshkruar këtë hap si pjesë të përpjekjeve drejt një “sistemi ndërkombëtar të hapur dhe efektiv” për koordinimin në fushën e IA-së.
Ky ekuilibër ka qenë themeli i politikës së jashtme të Astanës prej vitesh. Vendi, i pasur me burime natyrore, ka ruajtur lidhje të ngushta ekonomike me Kinën dhe Rusinë fqinje, ndërkohë që ka kultivuar marrëdhënie dhe ka kërkuar investime nga Shtetet e Bashkuara dhe Evropa.
**Partnerë të besueshëm**
Megjithatë, inteligjenca artificiale mund të zvogëlojë hapësirën për këtë manovrim diplomatik. Ndryshe nga tregtia tradicionale, IA përfshin infrastrukturë strategjike, kompjuterizim të avancuar, qendra të të dhënave, gjysmëpërçues dhe teknologji me përdorime të dyfishta (civile dhe ushtarake). Uashingtoni po sinjalizon se kërkon që vendet që marrin pjesë në ekosistemin e tij të inteligjencës artificiale të jenë partnerë të besueshëm dhe jo thjesht pjesëmarrës tregtarë.
“Është e vështirë të shihet se si një vend mund ta pozicionojë veten si partner i besueshëm në një ekosistem teknologjik, ndërkohë që njëkohësisht i bashkohet një nisme të dizajnuar nga Kina për të avancuar një vizion konkurrues për inteligjencën artificiale,” i tha një zyrtar amerikan Reutersit.
Rëndësia e Kazakistanit në zinxhirin e furnizimit të zhvilluar për IA-në rritet nga rezervat e tij të mineraleve kritike, ndërsa pozita e tij gjeografike e bën një partner kyç në Azinë Qendrore. Analisti Wilder Alejandro Sanchez, president i Second Floor Strategies, vlerëson se ndonëse Astana nuk gaboi duke u bashkuar me të dy blloqet, ndoshta nuk e priste që Uashingtoni do të vendoste një “vijë të kuqe” dhe do të kërkonte një zgjedhje. Ai sugjeroi që Astana mund të kërkojë bisedime me Uashingtonin për të bërë të qartë se nuk dëshiron të zgjedhë mes SHBA-së dhe Kinës.
Megjithatë, Ken Moriyasu, bashkëpunëtor i lartë në Institutin Hudson, thekson se fleksibiliteti i Kazakistanit mund të jetë një aset për strategjinë amerikane në Euroazi. “Ky qëndrim shumë fleksibil i Kazakistanit është shumë i dobishëm për strategjinë e SHBA-së”, i tha Moriyasu The Astana Times. “Mbajtja e Kazakistanit si aleat dhe partner të besueshëm në këtë përpjekje është më e rëndësishme sesa detyrimi i tij për të zgjedhur njërën palë në Pax Silica”, shtoi ai.
Për momentin, Kazakistani nuk është detyruar zyrtarisht të zgjedhë. Por gara aktuale sugjeron se politika e tij shumëvektoriale, e suksesshme në fusha të tjera, do të përballet me një sfidë më të madhe në teknologjinë e IA-së. Pyetja thelbësore për Astanën nuk është thjesht me cilat vende tregton, por në cilin ekosistem teknologjik do të mbështetet për të zhvilluar infrastrukturën e saj të inteligjencës artificiale.