Analizë: Narrativa Historike kundër Shqiptarëve – Nga Copëtimi i Trojeve në Kriminalizimin e Elitave Aktuale
Për më shumë se një shekull, shqiptarët janë përballur me një narrativë të vazhdueshme negative, e cila i portretizon ata si popull të dhunshëm, të prirur drejt kriminalitetit dhe të paaftë për shtetformim. Kjo narrativë, fillimisht një fyerje kulturore, u shndërrua në një instrument të fuqishëm politik për të justifikuar copëtimin e trojeve shqiptare dhe lënien jashtë kufijve të Shqipërisë të një pjese të madhe të popullsisë.
Ndonëse copëtimi i trojeve shqiptare ishte rezultat i interesave të Fuqive të Mëdha, pushtimeve ushtarake dhe ambicieve territoriale të shteteve fqinje, portretizimi i shqiptarëve si “të paaftë për shtetformim” ndihmoi që kjo padrejtësi të legjitimohej si zgjidhje diplomatike e pranueshme. Kur një narrativë përsëritet për më shumë se një shekull dhe prodhon pasoja diplomatike, territoriale e institucionale, ajo pushon së qeni vetëm paragjykim dhe shndërrohet në një projekt politik të mirëfilltë.
Sot, kjo narrativë ka evoluar, duke mos përdorur më gjuhën e vjetër të fillimshekullit XX. Tani ajo përdor terma si: korrupsion, krim i organizuar, shtet i kapur dhe elitë e kriminalizuar. Kjo situatë ka shënuar një pikë kulmore në trajtimin e çështjes shqiptare.
**Kosova dhe Gjykata Speciale: Nga Aleatë të Luftës në të Akuzuar të Paqes**
Shembulli më i dhimbshëm i këtij transformimi është Kosova. Udhëheqësit e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), dikur partnerë të Perëndimit, bashkëpunëtorë të NATO-s dhe drejtues të procesit politik që çoi në shpalljen e pavarësisë, tani gjenden në bankën e të akuzuarve të Gjykatës Speciale. Kjo gjykatë, e krijuar nën trysni të fuqishme ndërkombëtare, formalisht gjykon individë, por politikisht kriminalizon pothuajse të gjithë udhëheqjen historike të luftës dhe shtetformimit të Kosovës.
Kjo ndodh ndërkohë që Serbia, si shteti përgjegjës për zhvillimin e luftës dhe kryerjen e dhunës kryesore ndaj shqiptarëve, nuk ka prodhuar një proces të ngjashëm bashkëkohor ndaj elitës që trashëgoi atë sistem. Pyetja mbetet e pashmangshme: përse drejtësia ndaj shqiptarëve u institucionalizua në një mekanizëm të posaçëm, ndërsa përgjegjësia shtetërore dhe politike e Serbisë nuk prodhoi një proces të ngjashëm ndaj elitës së saj? Kjo nuk e mohon përgjegjësinë individuale për çdo krim të provuar, por ngre dyshime mbi standardet.
**Shqipëria: Nga Tolerimi i Deformimit në Kriminalizim të Elitës**
Në Shqipëri, fenomeni ka marrë një formë tjetër. Për vite me radhë, partnerët ndërkombëtarë trajtuan qeverinë shqiptare si garantuese të stabilitetit, integrimit europian dhe orientimit properëndimor. Në emër të këtyre prioriteteve, u toleruan përqendrimi i pushtetit, dobësimi i institucioneve, klientelizmi dhe lidhjet gjithnjë e më të dyshimta ndërmjet politikës dhe interesave ekonomike. Ndonëse ndërkombëtarët nuk i detyruan politikanët shqiptarë të kryenin shkelje, toleranca e tyre ndihmoi në krijimin e një mjedisi ku mungonin kufijtë, kontrolli dhe përgjegjësia.
Sot, shohim ish-zëvendëskryeministra, ministra, drejtues institucionesh dhe kryetarë bashkish të përfshirë në procese penale. Drejtësia zbret deri aty ku fillon pushteti qendror dhe ndalet pikërisht atje. Pyetja mbetet: ku ishin partnerët ndërkombëtarë kur ky sistem po ndërtohej? Përse për kaq shumë vite stabiliteti i një qeverie u vlerësua më shumë sesa shëndeti i institucioneve shqiptare? Fillimisht u tolerua deformimi, sot po ndëshkohet pasoja, ndërsa përgjegjësia për gjithçka po u mbetet vetëm shqiptarëve. Kjo, përveç varfërisë, ka shkaktuar ‘rraskapitje qytetare’ dhe largimin e gati një të tretës së shqiptarëve nga vendi.
**Serbia: Shteti që Duhet Mbajtur Pranë dhe Elita e Ricikluar**
Serbia, ndonëse përballet me korrupsion, kapje të institucioneve, presion mbi mediat dhe lidhje të politikës me struktura të dyshimta, nuk po përjeton të njëjtin çmontim të elitës politike. Shembulli më domethënës është vetë Aleksandër Vuçiç, ish-ministër i Informacionit nën regjimin e Slobodan Millosheviçit gjatë luftës së Kosovës. Ai u riciklua fillimisht si reformator, më pas si kryeministër e president dhe, në fund, si bashkëbiseduesi i domosdoshëm i Perëndimit.
Kontrasti është i fortë: udhëheqësit e UÇK-së kaluan nga partnerë të Perëndimit në të akuzuar dhe të dënuar në Hagë, ndërsa një ministër i sistemit të Millosheviçit kaloi nga zëdhënës i propagandës së luftës në garantues të stabilitetit rajonal. Beogradi vazhdon të trajtohet si qendra e domosdoshme e rajonit, duke e kthyer fuqinë për të prodhuar destabilitet në kapital diplomatik. Prandaj asaj i kërkohet bashkëpunim, ndërsa shqiptarëve u kërkohet vazhdimisht të provojnë aftësinë e tyre për të ndërtuar shtet.
**Një Standard i Dyfishtë dhe Rreziku për të Ardhmen**
Ky projekt krijon një standard të dukshëm: në Kosovë kriminalizohet brezi i shtetformimit, në Shqipëri goditet njëra pas tjetrës elita qeverisëse, ndërsa në Serbi pushteti riciklohet dhe shteti ruan rolin e partnerit të domosdoshëm.
Kjo nuk do të thotë se duhet të mbrohet korrupsioni, krimi apo cilido politikan shqiptar. Përgjegjësia individuale duhet të ekzistojë dhe drejtësia duhet të veprojë. Por përgjegjësia duhet të jetë personale, e barabartë dhe e mbështetur mbi të njëjtin standard për të gjithë, jo të shndërrohet në një akuzë kolektive ndaj shqiptarëve.
Dikur narrativa se shqiptarët nuk dinin të bënin shtet ndihmoi në legjitimimin e copëtimit të trojeve të tyre. Sot, kriminalizimi i elitave shqiptare rrezikon të përdoret për të vënë në dyshim aftësinë e dy hapësirave politike shqiptare për të qenë zotër të së ardhmes së tyre. Ndërsa shqiptarët po paguajnë edhe për gabimet e udhëheqësve të tyre, edhe për tolerancën shumëvjeçare të atyre që i mbështetën dhe mbyllën sytë, Serbia vazhdon të shpërblehet për peshën dhe aftësinë e saj për të kërcënuar stabilitetin.
Ky projekt kundër shqiptarëve duhet të marrë fund me çdo çmim, me vetëdije kombëtare, bashkim, shtet ligjor, diplomaci dhe fuqinë e argumentit. Dhe duhet të mbyllet nga vetë shqiptarët, sepse askush tjetër nuk do ta bëjë për ta.