GJ 1214 b tërhoqi vëmendjen si një planet më i madh se Toka, me dendësi që sugjeronte një përmbajtje të konsiderueshme uji. Por një oqean i thellë dhe një atmosferë me avuj mbeten interpretime të mundshme, jo një përshkrim i konfirmuar i sipërfaqes së tij.

Një planet që rrotullohet rreth një ylli të zbehtë pranë Sistemit Diellor u bë objekt interesi të madh shkencor kur u zbulua në vitin 2009. I quajtur GJ 1214 b, ai u përshkrua si një kandidat për “botë ujore”, për shkak të përmasave dhe dendësisë së tij.

Raportimet e kohës e vendosnin sistemin rreth 40 vite-dritë larg Tokës. Sipas matjeve fillestare, planeti kishte masë afërsisht 6,5 herë më të madhe se ajo e Tokës dhe rreze rreth 2,7 herë më të madhe.

Pra, shprehja “gjashtë herë më i madh” i referohej përafërsisht masës, jo diametrit.

Një vit zgjat vetëm 38 orë

GJ 1214 b ndodhet shumë pranë yllit të vet, një xhuxh i kuq dukshëm më i zbehtë se Dielli.

Ai e përfundon një rrotullim të plotë rreth tij në afërsisht 38 orë. Për shkak të kësaj afërsie, edhe energjia e një ylli relativisht të ftohtë mjafton për ta ngrohur fort planetin.

Vlerësimet e hershme sugjeronin temperatura rreth 200°C, megjithëse temperatura reale varet nga atmosfera dhe mënyra se si planeti thith e shpërndan energjinë.

Kjo e bën një mjedis shumë të ndryshëm nga Toka dhe jo të përshtatshëm për jetën tokësore siç e njohim.

Zbulimi me teleskopë relativisht të vegjël

Planeti u identifikua nga projekti MEarth, i cili përdorte tetë teleskopë me diametër rreth 40 centimetra për të monitoruar afërsisht 2.000 xhuxhë të kuq.

Këta yje janë të zakonshëm në Rrugën e Qumështit dhe përmasat e tyre të vogla e lehtësojnë zbulimin e planetëve përmes metodës së tranzitit.

Kur një planet kalon përpara yllit nga këndvështrimi ynë, ndriçimi i tij bie pak. Nga kjo ulje, astronomët mund të vlerësojnë përmasat e planetit.

Për të llogaritur dendësinë nevojitet edhe masa, e përcaktuar përmes matjeve të tjera. Kombinimi i këtyre të dhënave ndihmon në shqyrtimin e përbërjes së mundshme.

Pse u quajt “botë ujore”?

Dendësia e GJ 1214 b sugjeronte se ai nuk mund të përshkruhej thjesht si një version më i madh i një planeti shkëmbor si Toka.

Një nga modelet e propozuara në kohën e zbulimit parashikonte një përbërje kryesisht ujore, me rreth tre të katërtat ujë dhe pjesën tjetër material shkëmbor, të mbështjella nga një atmosferë.

Megjithatë, kjo përqindje ishte rezultat modelimi, jo matje e drejtpërdrejtë. Masa dhe rrezja mund të përputhen me më shumë se një strukturë të brendshme.

“Pavarësisht temperaturës së lartë, ky duket se është një planet ujor”, deklaronte në atë kohë astronomi Zachory Berta, pjesëtar i ekipit zbulues.

Emërtimi “super-Tokë” përshkruante masën dhe përmasat e planetit. Ai nuk nënkuptonte se kishte sipërfaqe, klimë apo kushte jetese të ngjashme me tonat.

Atmosfera, çelësi për të kuptuar planetin

Që në zbulimin fillestar, studiuesit dyshuan se planeti ishte i rrethuar nga një atmosferë që kontribuonte në bllokimin e dritës së yllit gjatë tranzitit.

Ata shpresonin se vëzhgimet me teleskopin hapësinor Hubble do të ndihmonin në përcaktimin e përbërjes së saj.

David Charbonneau, drejtues i projektit MEarth, theksonte se afërsia relative e sistemit krijonte një mundësi të rëndësishme për studimin e atmosferës së një planeti të kësaj madhësie.

Në një koment shoqërues të studimit të botuar në Nature më 2009, astronomi Geoffrey Marcy ngrinte mundësinë e një oqeani jashtëzakonisht të thellë dhe të një atmosfere të dendur me avuj.

Një oqean i tillë, nëse ekziston, nuk do t’u ngjante domosdoshmërisht deteve të Tokës. Temperaturat dhe presionet e larta mund ta vendosin ujin në kushte fizike shumë të ndryshme.

GJ 1214 b mbetet një shembull i rëndësishëm i larmisë së planetëve përtej Sistemit Diellor: një objekt që tregon se përmasat mes Tokës dhe Neptunit mund të fshehin botë shumë të ndryshme nga ato që njohim. /GazetaExpress/