Pirja e rregullt e çajit mund të lidhet me një rrezik më të ulët të sëmundjeve të zemrës dhe enëve të gjakut. Studimet e fundit sugjerojnë se çaji i zi dhe ai i gjelbër përmbajnë përbërës të dobishëm për sistemin kardiovaskular, ndërsa ekspertët paralajmërojnë se disa çajra bimorë, veçanërisht ai i jamballit, mund të kenë efekte të padëshiruara te personat me tension të lartë të gjakut.
Për miliona njerëz që e kanë çajin pjesë të pandashme të përditshmërisë, rezultatet e hulumtimeve të fundit shkencore sjellin lajme inkurajuese.
Një studim i gjerë ka zbuluar se konsumimi i çajit lidhet me një rrezik rreth 11 për qind më të ulët të zhvillimit të disa sëmundjeve të rënda të zemrës dhe enëve të gjakut.
Në Britaninë e Madhe, ku konsumohen rreth 100 milionë filxhanë çaji çdo ditë, këto rezultate kanë tërhequr vëmendjen e studiuesve dhe ekspertëve të ushqyerjes.
Megjithatë, jo të gjithë çajrat ofrojnë të njëjtat përfitime dhe mënyra se si përgatitet apo konsumohet kjo pije mund të ndikojë në shëndet.
Studimi me 486 mijë persona: Çaji lidhet me rrezik më të ulët të sëmundjeve vaskulare
Studiuesit e Universitetit të Shkencës dhe Teknologjisë Huazhong në Kinë analizuan të dhënat e rreth 486 mijë personave, duke krahasuar zakonet e konsumimit të çajit me rrezikun e zhvillimit të sëmundjeve vaskulare.
Këto janë sëmundje që prekin enët e gjakut dhe që mund të lidhen me komplikime të rënda, përfshirë infarktin dhe goditjen në tru.
Gjatë periudhës nëntëvjeçare të ndjekjes, rreth 15 mijë pjesëmarrës u diagnostikuan me sëmundje vaskulare.
Rezultatet treguan se personat që konsumonin çaj kishin, në përgjithësi, një rrezik më të ulët për këto probleme shëndetësore.
Megjithatë, studiuesit vunë re disa dallime të rëndësishme.
Personat që e pinin çajin jashtëzakonisht të nxehtë kishin rrezik më të lartë, ndërsa ata që konsumonin çaj me përqendrim mesatar rezultuan më të mbrojtur.
Grupi me rrezikun më të ulët ishte ai që konsumonte gjashtë deri në tetë filxhanë në ditë.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë se të gjithë njerëzit duhet ta rrisin konsumin në këtë nivel, pasi sasia e kafeinës dhe gjendja individuale shëndetësore duhet të merren parasysh.
Për më tepër, studimi ishte vëzhgues dhe nuk provon se vetë çaji e shkakton uljen e rrezikut.
Çaji i zi, ndër alternativat më të studiuara për shëndetin e zemrës
Çaji i zi, përfshirë përzierjet e njohura si “English Breakfast”, është një nga llojet për të cilat ekzistojnë më shumë të dhëna shkencore në lidhje me shëndetin kardiovaskular.
Një analizë shkencore e vitit 2024, e publikuar në revistën “Epidemiology and Health”, përfshiu të dhëna nga pothuajse dy milionë persona.
Studiuesit zbuluan se konsumuesit më të rregullt të çajit të zi kishin një rrezik 14 për qind më të ulët të vdekjes nga sëmundjet e zemrës.
Sipas rezultateve, përfitimet më të favorshme u vunë re te personat që konsumonin rreth një filxhan e gjysmë deri në tre filxhanë në ditë.
Një tjetër analizë, e vitit 2021, sugjeroi se përfitimet e çajit mund të lidhen me flavonoidet, veçanërisht me një grup përbërësish bimorë të njohur si flavan-3-ole.
Këto substanca mund të ndihmojnë funksionimin e enëve të gjakut, duke favorizuar relaksimin e tyre dhe duke ndikuar pozitivisht në qarkullimin e gjakut.
Kjo mund të ndihmojë në uljen e presionit që zemra duhet të ushtrojë për të pompuar gjakun në organizëm.
Analiza sugjeroi gjithashtu se konsumimi i vazhdueshëm i dy filxhanëve çaj pa sheqer në ditë mund të sigurojë një sasi të dobishme flavonoidesh, të lidhura me një rrezik më të ulët të sëmundjeve kardiovaskulare, përfshirë insuficiencën kardiake dhe goditjen në tru.
Flavonoidet mund të ndihmojnë në uljen e tensionit
Dietologia Nichola Ludlam-Raine, autore e librit “How Not To Eat Ultra-Processed”, shpjegon se flavonoidet mund të kenë ndikim pozitiv në funksionimin e enëve të gjakut.
“Flavonoidet mund të mbështesin shëndetin dhe funksionimin e enëve tona të gjakut”, thotë ajo.
Sipas dietologes, disa studime klinike të kontrolluara kanë zbuluar ulje të vogla të tensionit të gjakut te personat që konsumojnë rregullisht çaj të zi.
Megjithatë, ekspertja thekson se rëndësi ka edhe mënyra se si konsumohet çaji.
Një filxhan tradicional çaji me pak qumësht mund të jetë pjesë e një regjimi të shëndetshëm ushqimor.
Por shtimi i sasive të mëdha të sheqerit mund t’i zvogëlojë përfitimet e kësaj pije.
“Një filxhan çaji me pak qumësht mund të jetë absolutisht pjesë e një diete të shëndetshme dhe të ekuilibruar. Megjithatë, shtimi i rregullt i disa lugëve sheqer e rrit konsumin e sheqernave të lira, pa ofruar ndonjë vlerë të rëndësishme ushqyese”, shpjegon Ludlam-Raine.
Sipas saj, shëndeti i zemrës varet më shumë nga mënyra e përgjithshme e të ushqyerit sesa nga një pije e vetme.
Çaji i gjelbër është i dobishëm, por a është më i mirë se çaji i zi?
Çaji i gjelbër prodhohet nga e njëjta bimë si çaji i zi, Camellia sinensis, por përpunohet në një mënyrë tjetër.
Gjethet zakonisht trajtohen me avull ose nxehtësi menjëherë pas mbledhjes, gjë që ndihmon në ruajtjen e ngjyrës së gjelbër dhe të shumë përbërësve natyrorë.
Përveç flavonoideve, çaji i gjelbër përmban antioksidantë të njohur si katechina.
Një prej tyre është epigallocatechin gallate, ose EGCG, i cili është studiuar për ndikimin e mundshëm në shëndetin e zemrës.
Një hulumtim laboratorik i vitit 2018 sugjeroi se EGCG mund të ndihmojë në shpërbërjen e pllakave yndyrore që grumbullohen në enët e gjakut dhe që mund të shkaktojnë komplikime serioze.
Megjithatë, ekspertët e Fondacionit Britanik të Zemrës (BHF) paralajmëruan se rezultatet laboratorike nuk duhet të interpretohen automatikisht si përfitime të njëjta te njerëzit.
Profesori Jeremy Pearson, ish-drejtor mjekësor i asociuar në BHF, shpjegoi se organizmi e shpërbën EGCG-në me efikasitet, prandaj zëvendësimi i çajit të zakonshëm me çaj të gjelbër nuk pritet të sjellë domosdoshmërisht ndryshime të mëdha në shëndetin e zemrës.
Megjithatë, dietologia Ludlam-Raine thotë se dy deri në katër filxhanë çaj të gjelbër në ditë mund të jenë një zgjedhje e arsyeshme për shumicën e të rriturve të shëndetshëm.
“Kjo sasi siguron polifenole të dobishme, përbërës bimorë që mund të ndihmojnë funksionimin e enëve të gjakut dhe uljen e kolesterolit të lartë, pa e rritur tepër konsumin e kafeinës”, shpjegon ajo.
Çaji rooibos mund të ndihmojë në kontrollin e kolesterolit
Një alternativë tjetër që po tërheq interesimin e studiuesve është çaji rooibos, i njohur edhe si çaji i kuq afrikan.
Ndryshe nga çaji i zi dhe ai i gjelbër, rooibos nuk përmban natyrshëm kafeinë.
Kjo e bën një alternativë të përshtatshme për personat që dëshirojnë ta kufizojnë konsumin e saj.
Ekspertët theksojnë se konsumimi i tepërt i kafeinës mund të shkaktojë probleme te disa persona, veçanërisht te ata që janë të ndjeshëm ndaj saj.
Udhëzimet ndërkombëtare shpesh e përcaktojnë kufirin prej rreth 400 miligramësh kafeinë në ditë për shumicën e të rriturve të shëndetshëm.
Në varësi të llojit dhe përgatitjes, kjo sasi mund të korrespondojë me afërsisht tetë deri në 13 filxhanë çaj.
Një analizë shkencore e vitit 2023, e publikuar në “Journal of Public Health in Africa”, raportoi se konsumimi i rooibosit për disa javë ishte lidhur me një ulje të kolesterolit prej gati 10 për qind në grupet e studiuara.
Kolesteroli i lartë është një faktor i rëndësishëm rreziku për grumbullimin e depozitave yndyrore në arterie, të cilat mund të kontribuojnë në zhvillimin e infarktit dhe goditjes në tru.
Ndërkohë, një analizë e vitit 2020, që përfshiu 54 studime, sugjeroi se rooibosi mund të ndihmojë në uljen e stresit oksidativ.
Stresi oksidativ është një proces biologjik që mund të dëmtojë qelizat dhe enët e gjakut.
Dr. Emma Derbyshire, nga Tea Advisory Panel, thotë se disa studime kanë raportuar efekte premtuese të rooibosit edhe në tregues të tjerë shëndetësorë.
Sipas saj, çaji është studiuar për ndikimin e mundshëm në nivelin e sheqerit në gjak, shëndetin e kockave, mëlçisë, funksionet njohëse dhe sistemin e frymëmarrjes.
Megjithatë, nevojiten hulumtime të mëtejshme për t’i konfirmuar këto përfitime.
Rooibosi mund të konsumohet edhe në mbrëmje, pasi nuk përmban kafeinë dhe kontribuon në hidratimin e organizmit.
Çajrat e frutave janë alternativë e mirë, por frutat e freskëta mbeten më të dobishme
Çajrat e përgatitur nga frutat dhe manaferrat janë një tjetër alternativë që mund të përfshihet në një regjim të shëndetshëm ushqimor.
Ata zakonisht nuk përmbajnë kafeinë dhe mund të ofrojnë sasi të vogla polifenolesh.
Megjithatë, ekspertët theksojnë se përqendrimi i këtyre substancave në një filxhan çaji është zakonisht më i ulët sesa sasia që mund të merret duke konsumuar fruta të freskëta.
Për këtë arsye, çajrat e frutave nuk duhet të konsiderohen zëvendësues të konsumimit të rregullt të frutave.
“Çajrat e frutave kanë aromë natyrale dhe shpesh shije të ëmbël ose pak të thartë, pa pasur nevojë për shtimin e sheqerit”, shpjegon Dr. Derbyshire.
Sipas saj, këto pije mund të jenë një alternativë e mirë ndaj pijeve të gazuara me sheqer, duke ofruar shije të ndryshme pa kafeinë.
Çaji i jamballit duhet të konsumohet me kujdes
Ndërsa disa çajra mund të lidhen me përfitime për zemrën, ekspertët paralajmërojnë se çaji i jamballit, i njohur edhe si rrënja e ëmbël, nuk rekomandohet për konsum të përditshëm te personat me faktorë rreziku kardiovaskular.
Edhe pse jamballi është studiuar për vetitë e tij të mundshme kundër inflamacionit dhe baktereve, ai përmban një substancë natyrore të quajtur glicirizinë.
Ky përbërës mund të shkaktojë mbajtje të natriumit dhe lëngjeve në organizëm, si dhe ulje të nivelit të kaliumit në gjak.
Si pasojë, konsumimi i tepërt mund të çojë në rritje të tensionit të gjakut, çrregullime të ritmit të zemrës dhe grumbullim të lëngjeve.
Dr. Derbyshire paralajmëron se këto efekte mund të jenë veçanërisht problematike te personat që vuajnë nga hipertensioni ose sëmundjet e veshkave.
“Konsumimi i rregullt ose në sasi të mëdha mund të ndikojë në tensionin e gjakut dhe ekuilibrin e kaliumit, sidomos te personat e ndjeshëm”, thotë ajo.
Për këtë arsye, çaji i jamballit rekomandohet vetëm për konsum të rastësishëm, ndërsa personat me probleme të zemrës, tension të lartë apo sëmundje të veshkave duhet të këshillohen me mjekun përpara përdorimit.
Çaji apo kafeja: Cila pije është më e mirë për zemrën?
Edhe kafeja, ashtu si çaji, është studiuar gjerësisht për ndikimin e saj në shëndetin kardiovaskular.
Ajo përmban polifenole, veçanërisht acide klorogjenike, të cilat mund të ndihmojnë në mbrojtjen e enëve të gjakut nga dëmtimet.
Dietologia Ro Huntriss, drejtuese e ushqyerjes në platformën Simple Life App, thotë se konsumi i moderuar i kafesë mund të jetë pjesë e një stili jetese të shëndetshëm.
Një meta-analizë e vitit 2026, që përfshiu 13 studime dhe mbi 600 mijë pjesëmarrës, zbuloi se konsumimi i rregullt i sasive të moderuara të kafesë lidhej me një rrezik 8 për qind më të ulët të insuficiencës kardiake.
“Konsumi i moderuar është rreth dy deri në katër filxhanë në ditë. Edhe kafeja pa kafeinë llogaritet, pasi ruan shumë prej përbërësve të dobishëm”, shpjegon Huntriss.
Megjithatë, ekspertët theksojnë se kafeja përmban zakonisht më shumë kafeinë sesa çaji, ndaj zgjedhja duhet të varet edhe nga toleranca individuale.
Për personat që kanë ndjeshmëri ndaj kafeinës, çaji ose pijet pa kafeinë mund të jenë alternativa më të përshtatshme.
A mund të parandalojë çaji infarktin?
Pavarësisht rezultateve pozitive të studimeve, shkencëtarët paralajmërojnë se nuk ka ende prova të mjaftueshme për të pohuar se konsumimi i çajit e parandalon drejtpërdrejt infarktin.
Shumica e hulumtimeve mbi çajin dhe kafenë janë studime vëzhguese.
Kjo do të thotë se ato mund të tregojnë lidhje mes zakoneve të konsumimit dhe shëndetit, por nuk mund të vërtetojnë marrëdhënie të drejtpërdrejta shkak-pasojë.
Për shembull, pjesëmarrësit që konsumonin çaj dhe kishin rezultate më të mira shëndetësore mund të kenë pasur edhe zakone të tjera pozitive.
Në studimin më të fundit, personat që përfitonin më shumë nga pikëpamja statistikore ishin kryesisht joduhanpirës dhe fizikisht aktivë.
Prandaj, një pjesë e rrezikut më të ulët mund të lidhet edhe me këta faktorë.
Dell Stanford, dietologe e lartë në Fondacionin Britanik të Zemrës, thekson se asnjë ushqim apo pije nuk mund ta transformojë e vetme shëndetin kardiovaskular.
“Nuk ekziston një ushqim apo pije e vetme që do ta ndryshojë rrënjësisht shëndetin e zemrës. Mënyra e përgjithshme e të ushqyerit dhe stili i jetës kanë shumë më tepër rëndësi”, shprehet ajo.
Cilin çaj duhet të zgjedhim për konsum të përditshëm?
Në bazë të studimeve të përmendura, çaji i zi pa sheqer mbetet një nga alternativat më të studiuara në lidhje me shëndetin e zemrës, ndërsa çaji i gjelbër ofron gjithashtu përbërës bimorë që mund të ndikojnë pozitivisht në funksionimin e enëve të gjakut.
Për personat që duan të shmangin kafeinën, rooibosi dhe çajrat e frutave mund të jenë zgjedhje të përshtatshme.
Ndërkohë, çaji i jamballit duhet të përdoret me kujdes, sidomos nga personat me tension të lartë, çrregullime të ritmit të zemrës ose probleme me veshkat.
Ekspertët rekomandojnë që çaji të konsumohet në temperaturë të përshtatshme, pa sasi të tepërta sheqeri dhe si pjesë e një diete të ekuilibruar.
Megjithatë, mbrojtja e zemrës kërkon më shumë sesa zgjedhjen e një pijeje të caktuar.
Aktiviteti i rregullt fizik, mos pirja e duhanit, kontrolli i tensionit dhe kolesterolit, ushqyerja e shëndetshme dhe mbajtja e një peshe të përshtatshme mbeten ndër masat më të rëndësishme për uljen e rrezikut kardiovaskular.
Përfundimi i ekspertëve është se çaji mund të jetë një pjesë e dobishme e përditshmërisë, por nuk duhet konsideruar trajtim apo garanci për parandalimin e sëmundjeve të zemrës. /GazetaExpress/