Mbajtja nën kontroll e tensionit të gjakut dhe diabetit, si dhe shmangia e duhanpirjes gjatë moshës së mesme, mund të lidhen me shumë më tepër vite jetë pa demencë, sipas një studimi të ri.
Shkencëtarët e udhëhequr nga NYU Langone Health zbuluan se personat që nuk kishin asnjë nga këta tre faktorë rreziku – hipertensionin, diabetin dhe duhanpirjen – jetuan mesatarisht pothuajse 13 vjet më gjatë pa zhvilluar demencë krahasuar me ata që i kishin të tre.
Studimi përfshiu 12,409 persona me moshë mesatare 56 vjeç, të cilët nuk kishin demencë në fillim të analizës. Ata u ndoqën mesatarisht për 26 vjet.
Gjatë kësaj kohe, 3,008 pjesëmarrës zhvilluan demencë, ndërsa 5,238 vdiqën pa u diagnostikuar me këtë sëmundje.
Pothuajse 13 vjet diferencë
Rezultatet treguan një dallim të konsiderueshëm.
Personat pa hipertension, diabet apo histori duhanpirjeje jetuan mesatarisht rreth 30 vjet nga fillimi i studimit pa zhvilluar demencë.
Ata që i kishin të tre faktorët jetuan mesatarisht rreth 17 vjet pa demencë – një diferencë prej afro 13 vjetësh.
Megjithatë, studiuesit theksojnë se kjo nuk do të thotë se kontrollimi i këtyre tre faktorëve garanton shtyrjen e demencës për 13 vjet te çdo individ.
Studimi ishte vëzhgues dhe tregoi një lidhje të fortë statistikore, por nuk mund të provojë drejtpërdrejt se eliminimi i këtyre faktorëve ishte shkaku i diferencës së vërejtur.
Gratë jetuan më gjatë pa demencë
Një tjetër rezultat interesant lidhej me dallimet mes grave dhe burrave.
Edhe mes pjesëmarrësve që kishin të tre faktorët e rrezikut, gratë jetuan mesatarisht më gjatë pa demencë sesa burrat.
Gratë me hipertension, diabet dhe duhanpirje jetuan mesatarisht 18.1 vjet pa demencë nga fillimi i studimit, ndërsa te burrat kjo periudhë ishte 16.6 vjet.
Studiuesit evidentuan gjithashtu dallime mes grupeve racore. Pjesëmarrësit e bardhë me të tre faktorët jetuan mesatarisht 19.6 vjet pa demencë, krahasuar me 16 vjet te pjesëmarrësit me ngjyrë.
Autorët sugjerojnë se këto dallime mund të tregojnë nevojën për masa parandaluese dhe kujdes shëndetësor më të synuar në grupet me rrezik më të lartë.
Pse tensioni i lartë është problem për trurin?
Tensioni i lartë i gjakut është një faktor i njohur rreziku për demencën.
Me kalimin e viteve, hipertensioni mund të dëmtojë enët e gjakut, përfshirë ato që furnizojnë trurin me gjak dhe oksigjen.
Dëmtimi i qarkullimit cerebral mund të rrisë rrezikun për goditje në tru dhe ndryshime vaskulare që lidhen me rënien e aftësive njohëse.
Alzheimer’s Society rekomandon që njerëzit, veçanërisht në moshën e mesme, të kontrollojnë rregullisht tensionin dhe të menaxhojnë problemet kardiovaskulare.
Edhe diabeti mund të ndikojë në shëndetin e trurit
Diabeti është një tjetër faktor që lidhet me rrezikun e demencës.
Nivelet e larta të glukozës në gjak dhe dëmtimi i enëve të gjakut që mund të shoqërojë diabetin ndikojnë jo vetëm në zemër dhe veshka, por edhe në tru.
Diabeti shpesh shoqërohet gjithashtu me faktorë të tjerë si tensioni i lartë, kolesteroli i lartë dhe obeziteti, të cilët mund ta rrisin më tej rrezikun.
Duhanpirja dëmton edhe trurin
Efektet negative të duhanpirjes nuk kufizohen vetëm te mushkëritë.
Pirja e duhanit dëmton enët e gjakut dhe qarkullimin në të gjithë trupin, përfshirë trurin, dhe lidhet me një rrezik më të lartë për zhvillimin e demencës në moshë të avancuar.
Alzheimer’s Society thekson se lënia e duhanit është një nga masat që mund të ndihmojë në uljen e rrezikut dhe se nuk është kurrë vonë për ta ndërprerë atë.
“Kujdesuni për shëndetin vaskular që nga mosha e mesme”
Dr. Josef Coresh, një nga drejtuesit e studimit, tha se rezultatet tregojnë rëndësinë e parandalimit të faktorëve vaskularë të rrezikut që në moshën e mesme.
Sipas tij, njerëzit duhet t’i kushtojnë vëmendje të veçantë shëndetit të enëve të gjakut dhe të shmangin duhanin që nga fundi i të 40-ave. Në studim, periudha kryesore e analizuar për faktorët e rrezikut ishte afërsisht nga mosha 48 deri në 68 vjeç.
Deri në 45 për qind e rasteve mund të parandalohen ose shtyhen
Studimi i ri i shtohet një numri gjithnjë e më të madh kërkimesh që tregojnë se demenca nuk është domosdoshmërisht një pasojë e pashmangshme e plakjes.
Komisioni i “The Lancet” për demencën ka identifikuar 14 faktorë potencialisht të modifikueshëm dhe vlerëson se rreth 45 për qind e rasteve të demencës në botë potencialisht mund të parandalohen ose të shtyhen duke adresuar këta faktorë gjatë jetës.
Përveç hipertensionit, diabetit dhe duhanpirjes, faktorët përfshijnë aktivitetin fizik, kolesterolin e lartë, obezitetin, humbjen e dëgjimit dhe shikimit, izolimin social, depresionin, konsumimin e tepërt të alkoolit dhe ndotjen e ajrit.
Aktiviteti fizik, ushqyerja e shëndetshme dhe ruajtja e kontakteve sociale janë gjithashtu pjesë e rekomandimeve për zvogëlimin e rrezikut.
Rreth një milion njerëz jetojnë me demencë në Britani
Sipas të dhënave aktuale të Alzheimer’s Society, rreth një milion njerëz në Mbretërinë e Bashkuar jetojnë me një formë të demencës dhe ky numër pritet të arrijë rreth 1.4 milion deri në vitin 2040.
Demenca dhe sëmundja e Alzheimerit vazhduan të ishin shkaku kryesor i vdekjes në Angli dhe Uells gjatë vitit 2025, me 72,272 vdekje të regjistruara, sipas të dhënave të Office for National Statistics.
Ekspertët theksojnë se asnjë ndryshim i vetëm në stilin e jetesës nuk mund të garantojë parandalimin e demencës.
Megjithatë, provat gjithnjë e më të shumta tregojnë se ajo që është e mirë për zemrën dhe enët e gjakut është shpesh e mirë edhe për trurin – dhe se kujdesi për tensionin, sheqerin në gjak dhe shmangia e duhanit që në moshën e mesme mund të kenë rëndësi të madhe për shëndetin e trurit në dekadat që pasojnë. /GazetaExpress/